جمعه 2 تير 1396 - 9:46
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

شيما حسن زاده

 

مشكل موسيقي کودک، خلأ مربي متخصص است

 

گفتگو با استاد مهدي آذرسينا، آهنگساز و نوازنده


آهنگساز، نوازنده کمانچه و رديف دان، نوازندگي ويولن را در اوائل دوره دبيرستان آغاز کرده و سپس با آمدن از تبريز به تهران در کلاس­هاي آزاد هنرستان موسيقي ملي شاگرد کلاس رحمت الله بديعي و در ادامه در دانشکده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران در رشته موسيقي فارغ التحصيل شد. موسيقي رديف دستگاهي را در محضر داريوش صفوت و نورعلي برومند فراگرفت و نوازندگي کمانچه را نزد بهاري در دانشگاه آغاز کرد. از چهار رشته تخصصي موسيقي، رشته آموزش موسيقي را برگزيد و متد ارف را به طور عملي نزد دکتر سعيد خديري آموخت وي در سال­هاي اخير توانسته است ضمن ارائه رديف موسيقي براساس ساز کمانچه، متد آموزشي ارف با اتکاء به دستگاه­هاي ايراني را به هم به صورت کتابي دو جلدي انتشار دهد. وي کتابي را توسط سوره مهر با عنوان (از متد ارف تا چهارگاه) ويژه کودکان منتشر کرده است. بنابراين در فضاي نگران کننده و مسموم موسيقي کودک، بهترين گزينه استاد مهدي آذرسينا بود تا به سؤالاتمان جواب دهد:

 

- موسيقي کودک چه ويژگي­هائي نسبت به ديگر موسيقي­ها دارد؟

از نظر ارزش موسيقي و آن چيزي که موسيقي به دنبال آن است طبيعتاً فرق نمي­کند در واقع ما اين فکر را نمي­کنيم که چون کودک است موسيقي­اش هم بايد کم ارزش يا اصولاً غير حرفه­اي و فني به دور از قوانين و اصول موسيقيائي باشد تنها موردي که در زمينه موسيقي کودک در نظر گرفته مي­شود درک و فهم اوليه براي اين نسل است بنابراين بايد تمام آن چيزهائي که مربوط به موسيقي مي­شود در حد فهم کودک در نظر گرفته شود به گونه­اي که کلام، موسيقي و ملودي و حتي سازهائي که براي اجراي آن اثر استفاده مي­شود در اين حد و اندازه باشد که کودک بتواند آنها را درک کند و در زمان اجرا براي آنها جذاب و قابل اجرا باشد نه اينکه طوري باشد که او را از اين هنر زده کند. در اين مقوله بيان و صحبتي که مي­شود بايد اصولي باشد و آهنگسازان هم اين مورد را در نظر بگيرندکه کودکان يک موجود بزرگي نيست. و بايد تمامي تعاليم براساس تربيت موسيقي که براي بچه­ها مناسب است تنظيم شود. به هرحال وقتي مي­گوييم ملودي ساده شود خود کار خيلي بزرگ است و مهم اينجاست که فقط با گفتن ساده بودن بايد يکسري ضوابط موجود در موسيقي دنيا از جمله تکرار، تقارن، فواصل، و . . . را ساده­تر گرفت و در عين حال ضوابط مخصوص موسيقي ايران را هم بايد در نظر گرفت.

- به صورت کلي يک موسيقي که براي کودک ساخته مي­شود بايد با چه روش و متدي باشد که براي اين نسل قابل هضم باشد؟

بايد موسيقي مخصوص که تمام آن ضوابط لازم را در حد کودک داشته باشد ساخته شود که به راحتي براي او قابل هضم و فهم باشد که البته اين خود معضلي است و بايد روي آن کار شود حتي بايد در زمينه مربي، کلاس، وسايل و سازهائي که براي کودک در نظر گرفته مي­شود دقت کرد به طور کلي تمام اين ابعاد بايد مخصوص کودک برنامه­ريزي شود. به هرحال متدهائي در دنيا وجود دارد و بسيار مطرح هستند. اين متدها را انديشمندان، معلمين و کساني که در امور تربيتي موسيقي متخصص هستند طراحي کردند که مي­توان از آنها استفاده کرد. البته با اين شرط که جوانب کار را با توجه به نظر ملت و فرهنگ هر مکاني در آن دخالت داد. من به شخصه در اين زمينه تلاش­هائي کرده­ام. حتي از سوي کتاب­هائي که در حوزه هنري کار شده است تا حدودي آنها را برآورده­ام ولي مطمئن هستم که مي­شود کامل­تر روي آنها کار کرد.

- وقتي کودک قرار است از طريق آلبوم­هاي موسيقي آموزش ببينند و با دستگاه­هاي موسيقي ايراني آشنا شود آيا آهنگساز بايد تغييراتي از نظر ساختاري روي اين دستگاه­ها صورت دهد يا اينکه با همان شيوه مرسوم بايد دستگاه­ها را به کودک معرفي کرد؟

ما اين حق را نداريم که در موسيقي­اي که اصالت، هويت و سنت ما است دستکاري کنيم ما مي­توانيم موسيقي که کار مي­ کنيم کاملاً جدا و صرفاً اصيل اما دور از سنت باشد ولي خود سنت را نمي­توانيم دستکاري کنيم. بنابراين براي بچه­ها هيچ مشکلي پديد نمي­آيد. اگر ما بتوانيم سازهاي مخصوص کودکان  از جمله بيلز، فلوت، رکورد و . . . را که از نظر فواصل براي موسيقي جهاني تنظيم شده­اند داشته باشيم در اين حد آستانه نوازندگي بسيار راحت خواهد شد در مقابل سازهائي هم براي دستگاه­هاي ايراني موسيقي ايراني و اجراي فواصل ايراني داشته باشيم همه چيز حل مي­شود. با وجود اين قبيل سازها حتي بچه­هاي 5 و 6 ساله هم هيچ مشکلي نخواهند داشت و در اين ميان شما بحث تئوريک قضيه سخت است که ما در اين سن کاري به اين موضوع نداريم.

- آيا کودک مي­تواند از همان ابتدا متد اصلي سازهاي ايراني چون تار و کمانچه و . . . را بياموزد؟

صد در صد. هدف اصلي هم همين است. موسيقي در کشورهاي ديگر به جز ايران نه تنها هنر بلکه چيزي است که در زندگي لازم است و بچه­هائي که آنجا خودي نشان مي­دهند و مستعد هستند به آنان علاقمند مي­شوند و در آينده تبديل به يک هنرمند مي­شوند.

- با توجه به جايگاه شعر در ايران متأسفانه در بعضي آلبوم­هاي موسيقي ديده مي­شود که آهنگسازان از اشعار کودکانه به جاي شعر فارسي استفاده مي­کنند و اين در حالي است که بسياري از نوجوانان شناختي نسبت به شعرهاي گذشته شاعران ندارند به نظر شما استفاده از شعر در زمينه موسيقي کودک به چه طريق بايد صورت گيرد؟

خوشبختانه جاي نگراني نيست که کودکان شعر فارسي را نمي­خوانند چرا که با رشد فکري و جسمي و با آموزش از طريق مدرسه قطعاً به خواندن اين اشعار مي­پردازند اما خودم در بخشي از کتابم که مربوط به شناخت وزن شعر بود از شعرهاي قديم و سنگين به زبان ساده­تري استفاده کرده­ام به طوري که براساس همان وزن شعري الفاظ ديگري جايگزين کرده­ام البته خود شعر اصلي را هم کنارش آورده­ام که کودک با خواندن آن با شعر اصلي هم آشنا مي­شود به طور کلي وقتي بخواهيم روي شعر کودک اسم بگذاريم طبيعي است که همان طور که آهنگ­هايش ساده­تر است کلامش هم بايد مخصوص آن موسيقي باشد و ساده و روان بيان شود اما بايد در نظر داشت که رعايت اين قاعده نبايد باعث شود که از کلمات مبتذل و بي ارزش و سبک براي اين ژانر از موسيقي به بهانه کودک بودن مخاطب استفاده کرد.

- در بخش آموزش موسيقي به کودکان شما اعتقاد به چه روشي داريد؟

طبيعتاً بايد اول مسير خودمان که شنيدن است را طي کنيم. من خودم نيز به شنيدن بيشتر اهميت مي­دهم اما کودک بايد نت را هم فرا بگيرد. چرا که از اين طريق وارد دريائي از علم موسيقي مي­شود اما به صورت کلي براي شروع کار شيوه آموزش من سينه به سينه و شفاهي است و بسيار هم بر آن تأکيد دارم. و به تدريج که کودک از طريق شنيدن با موسيقي آشنا شد نت خواني را مي­فهمد و متوجه مي­شود که اين هنر خط مخصوص به خود را دارد مي­شود با خط موسيقي، اين هنر را مکتوب کند.

- چقدر متد آموزشي ما در زمينه موسيقي کودک منطبق بر متد آموزشي استانداردهاي جهاني است؟

ما دست­هايمان بسته است. در يک جاهاي خاصي آموزش ما خوب و منطبق با اصول کلي آموزش موسيقي است. اما در جمع و کليت اصلاً قابل قياس نيست چون نه مربي و نه سازها و نه مکان­هائي را که براي اين کار داريم ما حتي حمايت­ هاي مالي نيز در اين زمينه نداريم من در سفري که براي يک سخنراني به کانادا داشتم به مدرسه­اي رفتم که در سالنش از قبل صندلي­هاي زيادي را چيده بودند و بچه­هاي هر کلاس گروه به گروه همراه مربي متخصص، موسيقي را با سازهاي ارف ياد مي­گرفتند. من نيز يک روز با آنها کار کردم اين بچه­ها به قدري در سطح عالي موسيقي ياد گرفته بودند که توانستند يکي از کارهاي مرا در همان زمان اجرا کنند. ما متأسفانه امکانات آنان را نداريم و در مقابل عطشي که براي اين کار موجود دارد بسيار زياد است. به طوريکه همه مي­خواهند در مهدکودک­ها و پيش دبستاني­ها موسيقي آموزش دهند و براي اين کار هم به سراغ کساني مي­روند که هيچ بوئي از خاصيت موسيقي نبرده­اند. مسئول مهد نيز با اضافه شدن کلاس موسيقي از والدين پول­هاي هنگفت مي­گيرند. اينها همه مسائلي است که به کار لطمه مي­زند بر اين اساس مي­توان گفت نبودش يک عيب و آموزش غلط عيب مهم­تري است.

- کودکان ما بيشتر وقت خود را صرف ديدن تلويزيون مي­کنند که همگي موسيقي­هاي خاص خودش را پخش مي­کند. به نظر شما موسيقي­هائي که در برنامه­هاي کودک پخش مي­شود چقدر منطبق با اصول موسيقيائي ماست؟ و شما چقدر آنها را استاندارد مي­دانيد؟

از آنجائي که من به ندرت تلويزيون نگاه مي­کنم و موسيقي برنامه­هاي آنرا گوش مي­دهم نمي­توانم دقيق در اين مورد سخن بگويم اما به  طور کلي موسيقي­هاي خوبي از اين برنامه­ها شنيده نمي­شود. چرا که اين هنر را خيلي دست کم مي­ گيريم و همان طور که براي بزرگترها موسيقي­هاي اين چنيني هست براي بچه­ها هم حتماً به همين شيوه هست من معتقدم که بايد يک کار اساسي براي جايگاه اين هنر در رسانه ملي صورت بگيرد. من خودم دو آلبومم را که براي کودکان بود با تلاش بسيار به راديو و تلويزيون بردم و از مسئولان خواستم آنها را پخش کنند اما موثر واقع نشد و اين در حالي است که بيشتر موسيقي­هاي رسانه ملي با ساز سينتي سايزر ساخته مي­شود و بچه­ها هم با حالت لوس ترانه­ها را مي­خوانند و همه فکر مي­کنند اين همان موسيقي کودک است.

- کتاب شما از طريق حوزه هنري منتشر شد چقدر مورد استقبال واقع شد؟

خوشبختانه استقبال خوب بوده است به طوريکه چاپ اولش تمام شد البته جاي تأسف است که برخي از شرکت­هائي که مسئوليت فروش آثار هنري را بر عهده دارند به وجه فرهنگي و معنوي کار فکر نمي­کنند.

- حوزه هنري چقدر در انتشار اين کتاب از شما حمايت کرد و اين ارگان فرهنگي چقدر مي­تواند در ترويج چنين آثار فاخري مؤثر باشد؟

حوزه هنري در اين سال­ها با اهداف مناسب، بسيار تلاش کرد کارهائي را انجام دهد در مورد اين گونه کارها هم که سنگ تمام مي­گذارد آنها در اين زمينه کارشان را به خوبي بلدند.

- به طور کلي موسيقي کودک در ايران چه جايگاهي دارد؟

وضعيت خوبي ندارد و زماني اين اوضاع بهتر مي­شود که آموزش درستي کار باشد آموزش درست در وجه اول تربيت درست مربي را مي­طلبد در حاليکه  ما ايران مربي خوب نداريم. زمانيکه من در دانشگاه هنرهاي  زيبا بودم بخشي به آموزش مربي اختصاص داشت و مربي براي آموزش تربيت مي­کرد که متأسفانه هم اکنون اين بخش را نداريم. در حال حاضر جاي خوشحالي است که مردم خودشان به اين هنر گرايش نشان مي­دهند و لازم مي­دانند که بچه­هايشان موسيقي بدانند اما فاجعه وقتي است که اين عزيزان جاي خوبي براي تعليم گرفتن فرزندانشان پيدا نکنند.  ­   

 

چهارشنبه 30 شهريور 1390 - 10:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری