سه‌شنبه 25 مهر 1396 - 15:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

آرش معظمي

 

بعضي‌ها اشتباه آمده‌اند

 

نگاهي به نقش فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي و شرکت‌هاي پخش کتاب در چرخه توزيع

 

عده‌اي بر اين باورند که بخش عمده‌اي از معضل کتاب نخواني که سال‌هاست دامن کشور را گرفته و انگار که قرار نيست به اين سادگي‌ها نيز رها کند، توزيع است. مي‌گويند کتاب اگر به دست مخاطب برسد به موقع و به شکل مناسب؛ مردم نيز کتاب‌خوان مي‌شوند. اما در درون همين مشکل توزيع هم مشکلاتي وجود دارد که يکي از آن‌ها نبود متولي مشخص براي اين مرحله از صنعت نشر کشور است. شايد به همين دليل است هرکس گوشه‌اي از کار را گرفته و در حال انجام آن است، اما آيا با کارهاي اين‌گونه (بخوانيد هيئتي) کاري از پيش خواهد رفت؟ در اين ميان مؤسسات توزيع کتاب، فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي (که در چرخه توزيع از آن‌ها به عنوان عمده فروشي‌ها ياد مي‌کنيم) و کتاب‌فروشي‌ها (که در سيستم توزيع از آن‌ها به عنوان خرده فروشي ياد مي‌کنيم) از جمله عاملان توزيع کتاب در کشور ما به شمار مي‌روند.

شهر کتاب؛ تجربه‌اي موفق در توزيع کتاب

در ميان همه مشکلات توزيع کتاب، که نتيجه‌اش جز در دسترس نبودن کتاب نيست و دود آن بيشتر از همه به چشم مردم مي‌رود، فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي کتاب مثل شهر کتاب به اغلب محله‌ها رفته‌اند تا از تمرکز کتاب فروشي‌ها در يک نقطه جلوگيري شود.

مهدي فروزان؛ مدير عامل مجموعه کتاب شهر معتقد است: فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي کتاب به چند دليل از نظر اقتصادي هم در بازار توزيع و فرهنگ کتاب خواني اثر مثبت داشته‌اند. فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي با توزيع در محدوده شهر تهران و شهرستان‌ها دسترسي مخاطب را به کتاب آسان کرده‌اند و اين در صورتي است که حتي جذابيت‌هاي اقتصادي و مارکتينگ را رعايت نمي‌کنند.

او با اشاره به اينکه فروشگاه‌ها همچنين مي‌توانند ويترين خوبي باشند، مي‌گويد: فروشگاه‌ها هم اکنون در هر منطقه يک شيوه براي اطلاع رساني به ساکنان ايجاد کرده‌اند و بازديد کنندگاني دارند که اگر حتي براي خريد کتاب مراجعه نکنند و تنها تفريح منظور آن‌ها باشد، باز هم باعث مي‌شوند کتاب‌ها در معرض ديد قرار گيرد.

فيروزان با اعلام اينکه شهر کتاب 38 فروشگاه در تهران و 14 فروشگاه در شهرستان‌ها دارد، بيان مي‌کند: هر فروشگاهي روزانه از 500 تا هزار نفر بازديد کننده دارد که اگر ميانگين 700 نفر را در نظر بگيريم، روزانه 26 هزار و 600 نفر بازديد کننده وجود دارد که اين رقم در سال به 9 ميليون و 120 هزار نفر مي‌رسد که احتساب 10 سال عمر شهر کتاب 90 ميليون بازديد کننده را نشان مي‌دهد که اگر 60 درصد اين افراد تکراري هم باشند،40 ميليون نفر در سال خريد کرده‌اند و اين در حالي است که 50 درصد فروش مربوط به کتاب بوده است.

به گفته فيروزان تنها در سال 89،3 ميليون و 600 هزار نفر از فروشگاه‌هاي شهر کتاب بازديد کرده‌اند که اگر نصف آن‌ها کتاب خريده باشند، يک ميليون و 800 هزار نفر کتاب خريده‌اند که با ميانگين 10 هزار تومان قيمت کتاب، 18 ميليارد تومان در سال گذشته کتاب خريده شده که اين رقم 10 درصد فروش کتاب کشور است.

فيروزان درباره کتاب‌هايي که در شهر کتاب عرضه مي‌شوند نيز مي‌گويد: قانون شهر کتاب اين است کليه کتاب‌هايي که با مجوز ارشاد چاپ مي‌شوند و اجازه ورود از گمرک را دارند عرضه مي‌شوند. بر اين اساس کتاب را ما انتخاب نمي‌کنيم. بسياري از کتاب فروشي‌ها در کشور هستند که تنها کتاب‌هاي مذهبي عرضه مي‌کنند و يا تنها کتاب‌هاي روشنفکري. اين در حالي است که بازار کتاب بايد به شکل طبيعي فارغ از رانت و سوبسيد تابع عرضه و تقاضا باشد. بايد حمايت‌ها برداشته و به اين ترتيب همه ناچار به توليد کتاب خوب شوند. واسطه يا هر چيز ديگري از ميان برداشته مي‌شود. البته ما با شرکت‌هاي پخش کتاب کار مي‌کنيم چون تعدادي از ناشران کوچک کتاب‌هاي محدودي توليد مي‌کنند که امکان توزيع آن را ندارند و شرکت‌هاي توزيع آن‌ها را پخش مي‌کند.

مدير عامل شهر کتاب مي‌افزايد: طبيعت هر بازاري عرضه و تقاضا است. اگر بازار طبيعي شود، ناشران به طور طبيعي به توليد نياز مخاطب توجه خواهند داشت، حمايت از مؤلف، توزيع کننده و کتاب فروشي نيز در اين روند طبيعي ناخودآگاه شکل مي‌گيرد.

البته شرکت‌هاي پخش کتاب نيز با اين نظر و اين شکل از کتاب فروشي‌ها در کشور مخالف نيستند. آن‌ها نيز بخش عمده‌اي از مشکل را همين بازار غير طبيعي مي‌دانند که عرضه و تقاضا جايگاه واقعي را ندارد.

کسي توزيع کننده را به رسميت نمي‌شناسد

اما آيا همه مشکل در توليد بدون توجه به عرضه و تقاضاست؟ اين درست است که همه مشکل توزيع را متوجه امر توليد کنيم؟ چنانچه اين‌گونه باشد، تکليف کتاب‌هايي که بر اساس نياز بازار توليد شده يا به هر صورت، بازار آن کتاب وجود دارد، چه مي‌شود؟ شايد در پاسخگويي به اين سوال نظر توزيع کنندگان کتاب که يکي از عوامل مهم در توزيع هستند و به طور مستقيم و عملي، دستي بر آتش توزيع دارند بيشتر راه‌گشا باشد. حرف‌هاي آن‌ها تا حدودي روشن مي‌کند که چرا کسي به عنوان عامل توزيع کتاب، وارد ميدان نشر نمي‌شود.

رسول فرهمند؛ مدير عامل شرکت توزيع کتاب فرهمند مي‌گويد: بسياري از ناشران در کشور ما تنها توليد کننده هستند و تکنيک توزيع را نمي‌دانند اما با اين وجود ما را هم به عنوان توزيع کننده به رسميت نمي‌شناسند، توزيع کننده‌ها در کشور هيچ وجهه قانوني ندارند. چندين بار در وزارت ارشاد تصميم به تشکيل صنف و انجام کارهايي گرفتند اما اين اتفاق هيچ گاه نيفتاد. بنا براين اولين اشکال اين است که توزيع کننده در کشور هيچ وجهه قانوني ندارد.

او مشکل ديگر توزيع کتاب در کشور را کتاب فروشي‌ها و مسئله عدم آگاهي از تقاضاي بازار عنوان مي‌کند و مي‌گويد: ما در حال حاضر کتاب‌هايي داريم که کتاب فروشي‌ها به ويژه در انقلاب آن‌ها را قبول نمي‌کنند. کتابي که مشتري آن را مي‌خواهد اما کتاب فروشي حاضر است که به متقاضي جواب منفي بدهد ولي کتاب را از ما نخرد.

به گفته فرهمند کتاب فروشي‌ها براي اين کار دلايل زيادي را مطرح مي‌کنند؛ از جمله اينکه محدوديت فضا. آن‌ها ترجيح مي‌دهند کتاب‌هايي را داشته باشند که قرار نباشد دو ماه در قفسه بماند. ديگر مانند قديم کسي نمي‌خواهد جنس جور داشته باشد. بسياري از اوقات به ويژه مخاطبان دانشگاهي کتاب‌ها را در انقلاب پيدا نمي‌کنند و مجبور مي‌شوند مستقيماً به ما مراجعه کنند.

فرهمند مي‌گويد: گاهي اوقات آن‌ها مي‌گويند کتاب باريک است و در ميان قفسه‌ها گم مي‌شود و حقيقت اين است که نمي‌دانند در حال حاضر تقاضا براي کتاب‌هاي کم حجم بيشتر است. آن‌ها ترجيح مي‌دهند به جاي کتاب هزار و 700 توماني کتابي 12 هزار توماني را در قفسه جاي دهند و سود بيشتري داشته باشند.

او ادامه‌ مي‌دهد: عدم شناخت بازار است که باعث مي‌شود کتاب فروشي ترجيح دهد به جاي عرضه 10 عنوان کتاب در يک موضوع به مخاطب، تنها يک عنوان را که چاپ بيشتري داشته عرضه کند و مخاطب نيز گمان مي‌کند که تنها همان يک عنوان موجود بازار است و به اين ترتيب همان کتاب خريده مي‌شود. ما بايد به عنوان توزيع کننده يا ناشر براي کتاب تبليغات کنيم و خودمان در نمايشگاه يا به شکل اينترنتي کتاب را بفروشيم تا پس از شناخته شدن، کتاب‌فروشي نيز آن را بپذيرد. امکان اين سرمايه‌گذاري براي ما محدود است و به اين ترتيب کتاب‌هاي ناشران کوچک که براي توزيع به شرکت پخش رجوع مي‌کنند پس از ماه‌ها فروش نمي‌رود و در حقيقت وارد قفسه کتاب فروشي نمي‌شود.

فرهمند ادامه مي‌دهد: ذهنيت اين است که سرمايه بايد سريع بازگشت داشته باشد، در حالي که کسي براي اطلاع رساني کار نمي‌کند و همه براي فروش کار مي‌کنند. البته اين طور نيست که فقط کتاب فروش بازار را نمي‌شناسد، بعضي توزيع کننده‌ها نيز همين طور هستند. گروهي به اشتباه وارد اين کار شده‌اند.

مشکل در توليد بدون تقاضاست

محمد کرماني، مدير عامل شرکت پخش کوشا نيز با اشاره به اينکه توزيع کننده‌هاي خياباني (منظورش کتاب فروشي‌هاي مرتبط با ناشران يا فروشگاه‌هاي انتشاراتي‌هاست) 40 تا 50 درصد و شرکت‌هاي پخش 5 در صد سود دريافت مي‌کنند، مي‌گويد: البته همان توزيع کننده خياباني نيز برگردان پول ندارد چرا که کتاب ماه‌ها در قفسه مي‌ماند.

او مي‌گويد: ما عمدتاً با شهرستان‌ها کار مي‌کنيم. نياز شهرستان را مي‌سنجيم و بر اساس نياز به ناشر اعلام مي‌کنيم، اما مخاطب محدود است. گاهي از يک کتاب تنها 2 نسخه ارسال مي‌شود و کتاب فروش همان را نيز اماني در اختيار مشتري مي‌گذارد.

کرماني ادامه مي‌دهد: 22 سال پيش که کار را شروع کرديم در تابستان کتاب‌هاي ژول‌ورن و هزار و يک شب را تا 2 هزار جلد عرضه مي‌کرديم اما اکنون نهايت توزيع براي کتاب 100 تا 200 جلد است.

او معتقد است : اصل کار کتاب در کشور که همان تقاضا است دچار مشکل است. ما همان چيزي را که خريدار از کتاب فروشي مي‌خواهد به ناشر منتقل مي‌کنيم اما کتاب‌خوان وجود ندارد و از طرفي کتاب‌هايي که برخي از کتاب خوان‌ها نياز دارند اصلآ توليد نمي‌شود. کتاب‌ها اغلب تکراري شده است و نيازي را ايجاد نمي‌کند که توزيع کننده بخواهد آن را نياز سنجي کند.

سال‌هاست که‌ مي‌خوانيم، مي‌نويسيم و مي‌شنويم که مشکل عمده حوزه نشر و کتاب در کشور توزيع است. مشکلي که در تمام اين سال‌هاي غر زدن، حتي کسي براي سر و سامان دادن آن‌ها متولي نشده است. البته عادت کرده‌ايم که تقصير را به گردن هم بيندازيم و خلاص! از ميان همين پراکنده گويي و توپ به زمين همسايه انداختن‌ها گاهي مشکلات فرياد مي‌زنند و ما نمي‌شنويم.

فروشگاه‌هاي زنجيره‌اي همچون شهر کتاب (عمده فروشي‌ها) که هر کتابي را به گفته خود عرضه مي‌کنند موفق نشان مي‌دهند و کتاب فروش‌هاي جزء (خرده فروشي‌ها) که در کوچه پس کوچه‌هاي انقلاب حاضر به ريسک خريد کتاب جديد نيستند نا موفق!

 

 

سه‌شنبه 22 شهريور 1390 - 10:5


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری