پنجشنبه 27 مهر 1396 - 18:16
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

محمد عصاريان

 

جشنواره ماه، کورسوي اميد هنرمندان

 

گزارشي از وضعيت تئاتر خياباني

 

تئاتر خياباني، هنر مظلومي است هنرمندان بي ادعا، کم توقع و پرتلاش همواره در اين رشته نمايشي حضور داشته­اند اما عدم ساز و کار مناسب سبب شده است که تلاش­ها در آن ديده نشوند و حمايتي هم در کار نباشد تئاتر خياباني اينک در يک شرايط خاص تاريخي قرار گرفته است عموماً همه جشنواره­هاي تئاتري مزين به حضور اين گونه نمايشي است جشنواره­هاي نمايشي بي­بهره از حضور چند گروه تئاتر خياباني نمي­مانند اما اين حضور متأسفانه بيشتر جنبه سرگرمي و تزئيني دارد و برنامه­ريزان و دست­اندرکاران به تأثيرگذاري و قدرت رسانه­اي آن ناآگاهند. (تعزيه) که يکي از افتخارات فرهنگ و هنر سرزمين ماست که به تازگي به ثبت يونسکو رسيده همواره در مکان­هاي عمومي و به سبک نمايش­هاي خياباني اجرا شده است و همگان مي­دانند که اين هنر والا داراي چه ارزشي مي­باشد اما رفته رفته اين هنر ارزشمند يا به سالن­هاي قاب عکاسي راه يافته­اند يا اثير بلندگوها و ميکروفون­هاي کم تأثير شده­اند و به جاي آنکه مردمان را جذب کنند از کنار خود مي­راند و مي­زدايد. در اين روزگار مردم ما آنچنان گرفتار روزمرگي و شتاب بي­منطق شده­اند که خم به ابرويشان را خمانده و نگاهشان را به زير انداخته است. در اين شرايط عصبيت و نامهرباني و کم توجهي به حقوق ديگران در اطرافمان کم و بيش ديده مي­شود حضور نمايش خياباني در اين وانفسا مي­واند لبخندي، نشاطي و تحرکي و حتي اميدي در دل رهگذران و مردم کوچه و بازار بنشاند. فراموش نکنيم که وظيفه هر هنرمند و هنر متعالي، تعالي جامعه و سرعت بخشيدن به روند انسان شدن و ماندن است فراموش نکنيم در گزارش حاضر گفت­وگوهائي با برخي کارگدانان فعال در عرصه تئاتر خياباني انجام داده­ايم که مي­خوانيد:

جمشيد عسگري از هنرمندان با سابقه در تئاتر خياباني مي­ گويد: من تقريباً در سال 72 کار تئاتر را با اجرا در صحنه شروع کردم و از سال 74-75 هم به عرصه تئاتر خياباني آمده­ام به نظرم آن زمان مشکلات بيشتر سر راه تئاتر خياباني بود مردم با اين نوع نمايش آشنائي نداشتند اما امروز فضا بهتر شده است البته با اين حال هنوز رضايت بخش نيست. وي ادامه مي­دهد: مشکل بزرگ و تأسف برانگيز اين است که نمايش خياباني اجراي محدود دارد ما زحمت مي­کشيم، طرح و ايده را به ثمر مي­رسانيم و وقت کار که مي­ شود تنها دو اجرا در جشنواره دارد و بعد هم هيچ. تمام. اين اصلاً قشنگ نيست من تا امروز بيش از 60 نمايش خياباني کار کرده­ام و از اين ميان تنها 5 يا 6 کار را اجراي عموم رفته­ام. اين کارگردان تهراني از عدم حمايت­ها مي­گويد و از جشنواره­ها گله­مند است: مشکل آنجاست که آنهائي که بايد کنند، حمايت نمي­کنند جشنواره­هاي زيادي برگزار مي­شود و همه مي­گويند: به به چه خوب! تئاتر پيشرفت مي­کند اما اين جشنواره­ها شده است بازار براي کساني که معلوم نيست چه مي­کنند. به اسم تئاتر بودجه­اي را مي­گيرند و مي­گويند جشنواره برگزار مي­کنيم اما جشنواره در نهايت هيچ ارزشي هم ندارد و به هنرمند هم هيچ نمي­رسد. به اعتقاد من اين مشکلات همه به گردن مسئولان و تئاتري­هاست. کساني که براي تئاتر خياباني نظر مي­دهند که تا به حال در خيابان اجرا نداشته­اند. مسئولاني که براي نمايش خياباني نظر مي­ دهند اصلاً نمي­دانند چيست. اينها بخشي از ماجراست آنوقت خبرنگاري با ما تماس مي­گيرد و مي­پرسد که شما که نمايش خياباني کار مي­کنيد که تمرين مي­کنيد براي روي صحنه؟ اين در حالي است که اغلب بچه­هاي نمايش­هاي خياباني صحنه­اي هم کار مي­کنند. عسگري در ادامه گفتگوهايش بيان مي­کند: « همه اين مشکلات در حالي است که به راحتي مي­توان يک نمايش خياباني اجرا کرد جمعيت زياد و تعدد مکان­هائي همچون پارک در سطح شهر همه شرايط خوبي است در يک جشنواره من حدود 10 اجرا داشتم همين 10 اجرا، 8 هزار تماشاگر داشت و اين آماري بود که روزنامه باني فيلم به عنوان نمايش اول در جذب مخاطب ارائه کرد.» اين بازيگر تئاتر خياباني توانائي­هاي يک گروه نمايشي را مهم ارزيابي مي­کند و مي­افزايد: « اصفهاني­ها يک ضرب المثل دارند که آقا آقا از خود خانه درمي­آيد. من خودم اينرا باب کرده­ام که بعد از اجرا همه بچه­ها را معرفي مي­کنم و سابقه­شان را مي­گويم معتقدم ما که زحمت خودمان را مي­کشيم بابت اين زحمت پولي هم دريافت نمي­کنيم حداقل با اين کار به تماشاگر مي­فهمانيم که هنرمند هستيم و کارمان را جدي مي­گيريم. با اين کار شده است که بعد از اجرا مردم مي­آيند و تشکر مي­کنند. مردم حتي اگر يک ساعت، خوبي ببينند، يک لحظه بدي در ذهنشان مي­ماند و ما بايد کاري کنيم که حتي اگر از نمايش لذت نبرده­اند همين که با يک نمايش با ارزش روبرو بوده­اند در ذهنشان بماند.» او مانند بسياري از ديگر هنرمندان تئاتر از کم توجهي مسئولان شکوه مي­کند: به طور کلي مسئولان به نمايش خياباني بها نداده­اند که حال و روز اين هنر اينگونه است من دوست دارم کاري را که برايش زحمت کشيدم را مردم ببينند و اگر بدانم ارگاني از کارهاي من حمايت مي­کند و اين امکان را برايم فراهم مي­کند مطمئناً انگيزه بيشتري خواهم داشت.

مجتبي مرادي کارگردان کرمانشاهي هم معتقد است: ماهيت کلي نمايش­هاي خياباني و به طور کلي تئاتر اعتراض است. اعتراض در نمايش خياباني يک فاکتور است بايد به مسائلي همچون موضوعات روز، سياسي، اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي اعتراض کند. فکر مي­کنم به دليل همين ماهيت اعتراض گونه­اش باشد که اجازه پرداخت ندارد. هر مطلبي را که مي­خواهيم در نمايش اجرا کنيم مي­گويند شايسته نيست مطرح شود. او ادامه مي­دهد: اصلاً نمايش خياباني اينطور نبايد منتظر مجوز باشد ساختار اعتراض گونه­ اش اين است که بدون مجوز اجرا شوند ما مجوز را پذيرفته­ايم اما موضوع صحبت­مان را که نبايد يک نهاد انتخاب و مشخص کند در جشنواره­ها هم همينطور. نمايش صحنه­اي را در خيابان اجرا مي­کنند در صورتيکه اصلاً اتفاق و موضوع روز را ندارد جشنوراه هم دقيقاً به همين موضوع توجه مي­کند. اين کارگردان پيشنهاد مي­کند: اگر در سطح شهر، جائي را براي اجراي خياباني در نظر بگيرند تماشاچي هم با آن اخت مي­شود و مي­داند که مثلاً هفته­اي يکبار آنجا نمايش خياباني اجرا مي­شود. پس مي­آيد و مي­بينند و با تئاتر هم آشنا مي­شود. تماشاچي اينگونه قهر خودش را با تئاتر مي­شکند و کم کم به سالن هم کشيده مي­شود اما متأسفانه ما تمام اين موارد را ناديده گرفته­ايم بودجه و بسياري از شرايط ديگر امکان اجراي نمايش خياباني را مشکل کرده است. اما با اين وجود من نمايش خياباني را کار کردم و مي­ کنم چون مي­توانم حرف خودم را با آن بزنم.

اميرحسين شفيعي کارگردان وراميني هم درباره تئاتر خياباني مي­گويد: تئاتر خياباني همان زمان انقلاب و از سال 58 شروع مي­شود و بر همين اساس تئاتر نوپائي نيست. اما امروزه و در چند سال اخير رو به شکست و ضعف گذاشته است. هم در نوع مديريت و هم در نوع اجراها. در سال­هاي پيش، تئاتر خياباني ارزش بيشتري داشت و اجراهاي بيشتري صورت مي­گرفت که فکر مي­کنم نيمي از اين افول به گردن مسئولان است و نيمي ديگر به عهده خود تئاتري­هاست. اين نوع نمايش ديگر نوپا نيست که بگوييم در حال تجربه است. او اضافه مي­کند: آقاي محمود فرهنگ اجراي عموم نمايش­هاي خياباني راه انداخت و در زمان آقاي کرمي هم اين شرايط را داشتيم و در دوره جديد اندک کمک هم معاون هنري ارشاد قول داده تا اجراي عمومي داشته باشيم. اما مشکل اصلي نمايش خياباني جداي نداشتن اجراي عموم، عدم آموزش است. شفيعي همچنين مي­گويد: «همه گروه­ها به شکل ذوقي کار مي­کنند و هيچ جائي براي آموزش نيست. گونه­هاي ديگري همچون نمايش عروسکي نياز به آموزش دارد اما آموزش نمايش خياباني ناديده گرفته مي­شود با توجه به پيشينه­اي که ذکر کردم تئاتر خياباني ما ضعيف است و بايد خيلي قوي­تر از اين مي­بود.» اين کارگردان جوان به  مزاياي نمايش اشاره مي­کند: «نمايش خياباني در عين ايجاد سرگرمي مي­تواند فرهنگ سازي داشته باشد و دقيقاً به همين دليل بايد آموزش آنرا جدي گرفت. کساني که در حوزه نمايش خياباني کار مي­کنند به اعتقاد من به سه دسته تقسيم مي­شوند: يا در صحنه جايگاهي ندارند، يا علاقه دارند تجربيات­شان را در خيابان به اجرا بگذارند، و درنهايت کساني که عشق به ارتباط زنده با مخاطب دارند مثلاً همين جشنواره تئاتر ماه اتفاق بسيار مثبتي است حوزه هنري مي­تواند همچون نمايش­هاي صحنه­اي، برنامه­اي براي اجراي عموم برگزيدگان بخش خياباني داشته باشد اين اتفاق مي­تواند در هر جشنواره­اي رخ بدهد و به جائي برسد که ما در تمام شهرستان­ها نمايش خياباني داشته باشيم.» او درباره گروه­هاي شهرستاني مي­گويد: شهرستان­هاي ما با فعاليت بيش از 200 گروه خياباني ظرفيت بسيار بالائي دارند و مثلاً در شهرستان مريوان که جشنواره برگزار مي­شود مردم چنان علاقمند شده­اند که براي اجراها هم بليط فروشي مي­کنند. شفيعي مشکل ديگر را کمبود کتاب در اين عرصه مي­داند: کتاب هم در حوزه نمايش خياباني کم است تا سال گذشته که تنها يک کتاب داشتيم و امسال با اثر جديد آقاي اکبرلو دو کتاب در اين زمينه داريم در اروپا صدها کتاب وجود دارد. و مردم چنان به تئاتر علاقمند هستند که مثلاً در لهستان کارهاي شکسپير را به صورت خيابان اجرا مي­کنند اگر مسئله آموزش را حل کنيم بسياري از مشکلات حل مي­شود او به ارزش­هاي بالاي نمايش خياباني اشاره مي­کند و مي­افزايد: در وضعيتي که بليط تئاتر گران است و ما تئاتري­ها هم گاه نمي­توانيم نمايش­هاي صحنه­اي را ببينيم نمايش خياباني با قابليت فرهنگ سازي خود مي­تواند مردم را در کنار خودش داشته باشد و رو به پيشرفت بگذرد اميدواريم مديريت حوزه هنري و همچنين مرکز هنرهاي نمايشي حوزه به کارهاي خياباني هم اجراي عموم بدهد تا بدنه اجراي نمايش خياباني مستحکم بشود و شاهد پيشرفت اينگونه نمايشي باشيم.

زهرا غلامي سبزواري کارگردان ديگري است که مشکلات تئاتر خياباني را بسيار زياد مي­داند: «تئاتر خياباني مشکلات بسياري دارد بايد همان گونه که به نمايش­هاي صحنه­اي اجراي عموم مي­دهند به نمايش­هاي خياباني هم اجراي عموم بدهند در واقع بايد اين فرهنگ سازي صورت بگيرد که هر هفته يک اجراي عمومي از نمايش­هاي خياباني داشته باشيم و گروه­ها در پارک­ها و محوطه­هاي اين چنيني به اجرا بپردازند اما متأسفانه الان وضعيت به گونه­اي است که ما بايد بعد از هر جشنواره دست روي دست بگذاريم تا جشنواره بعدي برگزار شود.» او از جدي گرفته نشدن تئاتر خياباني گله­مند است و در اين زمينه مي­گويد:« اصلاً نمايش خياباني جدي گرفته نمي­شود و به عنوان يک کار جدي به آن نگاه نمي­شود کمک هزينه­اي هم به اين کار نمي­دهند و ما با اين کمک هزينه­هاي اندک بايد دستمزد، بازيگر، طراح،  عوامل ديگر را تأمين کنيم.» غلامي سبزواري به اهميت کارگاه­هاي آموزشي نيز اشاره دارد و مي­گويد: «در جشنواره تئاتر فجر بخش صحنه­اي ورک شاپ دارد و بزرگان اين عرصه را دعوت مي­کند اما در تئاتر خياباني هيچ گاه اين اتفاق نمي­افتد. از سوي ديگر آموزش هم در زمينه­ي تئاتر خياباني نداريم در حالي که به اعتقاد من بايد شاخه­اي به عنوان تئاتر خياباني در نظر گرفته شود کتاب هم در اين زمينه نداريم سري به کتابخانه­هاي تئاتر شهر بزنيد و ببينيد چند نمونه کتاب پيرامون اجراي تئاتر خياباني و آموزش آن وجود دارد. شايد 4 يا 5 کتاب که آنها هم گزارش کارهاي قبلي است.» اين کارگردان مي­گويد: تئاتر خياباني يک نمايش اعتراض گونه است و مشکلات و ضعف­هائي را که در جامعه مي­بينيم در تئاتر بررسي مي­شود و راهکار نشان مي­دهد. اما آيا من مي­توانم اين کار را انجام بدهم؟ من به تورم اعتراض دارم و مي­خواهم با نمايش خود راهکارهايي را نشان بدهم. اما آيا مسئولان و جامعه­ي ما انتقادپذير هستند؟ بشر جايزالخطاست اما هيچ کس حاضر نيست خطاي خود را بپذيرد تکليف تئاتر خياباني مشخص است اگر من به عنوان يک عضو کوچک از جامعه هنري مشکلات را نگويم پس اين مشکلات قرار است کجا مطرح شود؟

حميدرضا کردستاني کارگردان سنندجي تئاتر خياباني نيز همچون ساير همکارانش از عدم حمايت­ها سخن مي­گويد: تئاتر خياباني مشکلات و مسائل هميشگي تئاتر را دارد: بودجه، عدم حمايت و . . . اما مهمترين بحث از نظر من آموزش است همين سبب شده است که در حوزه تئاتر خياباني نگاه­ها متفاوت و متناقض باشد و هرکس يک اثر را يک تئاتر خياباني مي­­داند و بسياري از گروه­ها نمايش خياباني را با اجرا در خيابان اشتباه مي­گيرند از طرفي دليل اصلي تمام مشکلات نمايش خياباني هم اين است که مسئولان به آن اهميت نمي­دهند ادارات ارشاد و حوزه هنري و ساير نهادها سعي دارند بيشتر از نمايش­هاي صحنه­اي حمايت کنند که اين يک اشتباه است.                                                

 

سه‌شنبه 22 شهريور 1390 - 9:39


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری