دوشنبه 27 آذر 1396 - 14:23
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

فرهنگ متين

 

ژانر جنگ، جذابترين ژانر دنياست

 


بلقيس سليماني، داستان نويس در نشست آسيب­شناسي تطبيقي ادبيات جنگ ايران و جهان گفت: اگر ادبيات جنگ در ايران قصد نشان دادن چهره واقعي دفاع مقدس را دارد بايد در وهله اول دغدغه خلق ادبيات را داشته باشد. نويسندگان جنگ به جاي خلق ادبيات خلق واقعه مي­کنند. خلق ادبيات به معناي شناخت ساختار زباني و چگونگي بهره­برداري از آن است.

 در اين نشست که با حضور بلقيس سليماني و رضا نجفي به عنوان کارشناس و منتقد ادبي و جمعي از کارشناسان اين حوزه  که در سراي اهل قلم برگزار شد، رضا نجفي در ابتداي سخنانش ادبيات جنگ را سرآغاز ادبيات اکثر کشورها دانست و اظهار داشت: از آنجايي که تاريخ تمدن با جنگ گره خورده و منظومه­هاي حماسي در ادبيات اغلب کشورها ديده مي­شود شايد بتوان گفت که ادبيات هر سرزميني با ژانر جنگ آغاز شده است. وي استفاده از عبارت ادبيات پايداري را براي ادبيات جنگ در ايران ترجيح داد و افزود: نامگذاري ادبيات اين حوزه به نام دفاع مقدس حريمي ايجاد کرده و صاحب نظران را براي نقد آثار دچار ترديد مي­کند البته ادبيات هر کشوري به تناسب وضعيت آن نامگذاري مي­شود براي مثال ادبيات جنگ فرانسه با نام ادبيات نهضت مقاومت شناخته شده است.

اين منتقد ادبي با اشاره به زير ساخت­هاي ادبيات جنگ مانند ادبيات جبهه، اسارت و جنگ شهرها خاطرنشان کرد: بسياري از شاخص­هاي اثري دنيا تأثير جنگ بر جامعه شهري را نشان داده، اما متأسفانه ادبيات جنگ ما حتماً نمادهائي مانند تفنگ را در خود نشان مي­دهند. نجفي مفاهيم ادبيات جنگ و ضدجنگ را گمراه کننده دانست و خاطرنشان کرد: هيچ کس جنگ را ستايش نمي­کند و حتي کتاب­هائي که به نوعي مشوق جنگ و آتش افروزي­اند، خود را در مقام پيشگيري از آن نشان مي­دهند. سپس بلقيس سليماني در تائيد سخنان رضا نجفي با اشاره به بومي شدن تعاريف ادبيات در ايران تصريح کرد: وقتي سخن از ادبيات ضدجنگ پيش مي­آيد، منظور اين است که نويسنده، ارزش­هاي دفاع مقدس را نپرورانده و زماني يک اثر جزو ادبيات دفاع مقدس قرار مي­گيرد که نگاهي ارزشي به دفاع مقدس و هشت ساله ايران در برابر عراق داشته باشد. وي ادامه داد: به همين دليل آثار  طيف روشنفکر و منتقد را جزو ادبيات دفاع مقدس محسوب نمي­کنند من شخصاً از لفظ ادبيات جنگ استفاده مي­کنم. چون اين کلمه بار ارزشي ندارد و محدود کننده نيست. هرکسي از هر طيف و نگاه منتقدانه و يا ستايشگر در اين حوزه قرار مي­گيرد.

اين داستان نويس مفهوم ادبيات مقاومت و مبارزه را متعلق به دهه­هاي 40 و 50 دانست و تأکيد کرد: افغان­ها ادبيات دوره اشغال کشور خود را توسط روس­ها، ادبيات مقاومت و ادبيات دوران تسلط طالبان در افغانستان را در ادبيات پايداري مي­نامند. در ادامه نشست آسيب شناسي تطبيقي ادبيات جنگ ايران و جهان رضا نجفي، با اشاره به تدوين نشدن اثري هم طراز داستان­هاي جنگي دنيا در ايران، به بررسي دلايل عمومي اين ضعف پرداخت و گفت: فقر فرهنگي، نوپا بودن نثر داستان در ايران، دشواري­ها و ضعف­ هاي حوزه چاپ در کشور کم کاري و پشتکار نداشتن نويسندگان و محدوديت تجربه­هاي جنگي اهالي قلم، از جمله عوامل دامن زده به اين ضعف­ها هستند.

وي افزود: اکثر کتاب­هاي حوزه ادبيات جنگ ما خاطره نگاري­اند. چون افراد حاضر در صحنه نبرد توانائي خلق رمان را نداشته و به همين سبب به خاطره­نويسي توجه کرده­اند. همچنين براساس آمار اعلام شده در يکي از سمينارهاي ادبي سال 1372 ميانگين سني نويسندگان دفاع مقدس حدود 26 سال بوده است که اين موضوع کم تجربه بودن نويسندگان اين حوزه را نشان مي­دهد. اين مترجم در ادامه به آسيب­هاي برآمده از ضعف سياست­گذاري و سفارشي نويسي شدن ادبيات دفاع مقدس اشاره و اظهار داشت: سرمايه­گذاري دولتي براي ادبيات جنگ، هيچ عيبي ندارد اما دخالت و سخت گيري در تدوين آثار غيردولتي، باعث ايجاد مشکل مي­شود. وي حمايت بدون کارشناسي از آثار ضعيف را به اندازه سخت گيري، ضربه زننده دانست و گفت: ژانر جنگ، يکي از جذاب­ترين ژانرهاي ادبي دنياست. اما خواننده ايراني به دليل انتشار بيش از حد کتاب­هاي ضعيف در اين باره بي اعتماد شده است و از ادبيات جنگ فاصله گرفته است. البته ادبيات جنگ روسيه و آلمان نيز در همين راه با شکست مواجه شدند. سپس بلقيس سليماني تأکيد کرد: کنش و واکنش ادبيات جنگ بايد در چهارچوب مسائل کلي جامعه ايران ارزيابي شود مانويسنده انقلاب به معناي دقيق نداريم و اگر کتابي هم در اين حوزه چاپ مي­شود به همت اهالي قلم جنگ بوده است.

 اين بانوي نويسنده و منتقد درباره سرنوشت برخي از نويسندگان جنگ در ايران گفت: افرادي مانند احمد دهقان، محمدرضا کاتب، مجيد قيصري و حسن بني عامري براي تثبيت خود از تريبون سفارشي نويسي آغاز کردند اما از آنجائي که بعضاً خلاقيت و آزادمنشي نويسنده در سفارشي نويسي گرفته مي­شود از آن فاصله گرفتند و به خلق آثار شايسته­اي در حوزه ادبيات دفاع مقدس پرداختند. سليماني خاطرنشان کرد: ادبيات دفاع مقدس بايد در اين سال­ها مراحل گوناگون دوران تبليغي، توصيفي، تبييني و انتقادي را از سرگذرانده باشد اما همچنان در مرحله تبليغي باقي مانده است. نسل­ها، ارزش­ها و هنجارها دائماً در حال تغييرند و به همين دليل است که مخاطب خود را در ادبيات دفاع مقدس کنوني پيدا نمي­کند. وي در ادامه تصريح کرد: اگر ادبيات جنگ، قصد نشان دادن چهره واقعي دفاع مقدس را دارد بايد در وهله اول دغدغه خلق ادبيات جنگ را داشته باشد. نويسندگان جنگ به جاي خلق ادبيات جنگ، خلق واقعه مي­کنند. خلق ادبيات به معناي شناخت ساختار زباني و چگونگي بهره­برداري از آن است. اين داستان نويس با تأکيد بر لزوم سفارشي نويسي اجتماعي درباره جنگ گفت: نويسندگان ما بايد ارزش­هاي اجتماعي را دريابند. نسل­هاي متفاوت، سفارش­هاي متفاوتي داردند که نويسندگان جنگ توانائي کشف آنها را ندارند براي مثال نسل امروز برخلاف نسل گذشته نگاهي کميک به زندگي دارند آنها حتي به مقوله تراژديک جنگ نگاهي کميک دارند و نويسندگان بايد از اين خصيصه نسل جديد استفاده کنند سليماني درباره رابطه ميان ادبيات دفاع مقدس و ادبيات داستاني ايران گفت: بايد بپذيريم که ادبيات جنگ ما بخشي از ادبيات کشور بوده و قابل جداسازي نيست.

در پايان اين نشست بلقيس سليماني و رضا نجفي به بررسي دلايل اختصاصي مؤثر در ضعف ادبيات دفاع مقدس در گفت و گو با حاضران نشست آسيب­شناسي تطبيقي ادبيات جنگ ايران و جهان پرداختند.                  

 

سه‌شنبه 15 شهريور 1390 - 12:34


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری