جمعه 24 آذر 1396 - 23:29
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

غزال حسين زاده

 

بنايي به نام و ياد مجتهدي بلند مرتبه

 

نگاهي به معماري مسجد و مدرسه آقا بزرگ


مدرسه آقا بزرگ در کاشان و در خيابان فاضل نراقي قرار دارد. ساختمان اين مدرسه مربوط به دوره قاجاريه بوده و با سرمايه حاج محمد تقي خانبان طي سال هاي 1250 تا1260 قمري جهت برگزاري نماز جماعت و کلاس درس و بحث دامادش ملا مهدي نراقي دوم، برادر ملا احمد نراقي ملقب به آقا بزرگ بنا شده و به اين نام معروف گرديده است.

داستان آقا بزرگ از اين قرار است که مجتهد بزرگ كاشان ملا مهدي نراقي ( ملا محمد بن ابيذر) وقتي فرزند آخرش به دنيا مي آيد، خودش فوت مي كند. مطابق رسوم، نام پدر را بر پسر مي گذارند و پس از مدتي پسر هم مجتهد مي شود و مردم كاشان به دليل اين تشابه اسمي به پدر «آقا بزرگ» و به پسر «آقا كوچك» مي گويند. اما مقام و جايگاه علمي پسر، به تدريج چنان برجسته مي شود که مردم او را هم «آقا بزرگ» مي خوانند. 

 معمار بنا شخصي به نام استاد حاج شعبان بوده است. مشهور است که اين معمار برجسته با دستمزدي که براي ساخت اين بنا گرفت، رواقي را در حرم حضرت امام رضا (ع) ساخته است.  تمامي بنا از جمله گنبد مدرسه آقا بزرگ (كه جزو بزرگ ترين گنبدهاي آجري است.) با آجر ساخته شده و تزيينات به كار رفته شده در اين بنا عبارتند است از: كاشي كاري، آجركاري، كتيبه هاي نفيس گچي و كاشي، مقرنس كاري، خطاطي ثلث و نستعليق و نقاشي و ...

نقاش بنا، استاد محمدباقر قمصري بوده و خطوط بکار رفته در بناي مسجد توسط اساتيد برجسته خوشنويس كاشان به نگارش در آمده است. خوشنويساني چون: محمد ابراهيم (جد خاندان معارفي كاشان)، محمد حسين (جد خاندان اديب)، سيد صادق كاشاني و ...

در بدو ورود به مدرسه، مقرنس هاي گچي و نقاشي سردر و كاشي هاي الوان به چشم مي خورد. در طرفين درگاه، ديوارهاي جلو خان،كتيبه هاي بالاي سردر و تختگاه، ظرافتي كه در ساخت درب ورودي به كار رفته جلب توجه مي نمايد.

سپس هشتي بسيار زيبا وسقف آن كه با آجر و كاشي مقرنس تزيين شده، جلب نظر مي کند. پس از هشتي با عبور از دو دالان مسقف عريض، به صحن مدرسه مي رسيم كه در ميان اين دو راهرو، دو شبستان زمستاني و تابستاني در دو طبقه قرار دارد.

 در قسمت سردر، چهار بالا خانه ساخته شده است كه در طرفين سردر، دو بادگير ديده مي شود كه اين بادگيرها با هدايت هواي مطبوع به شبستان تحتاني (تابستاني) و به زيرزميني كه زير شبستان ها قرار دارد، تابستان گرم كوير را براي ساكنان اين بنا قابل تحمل و دلپذير مي سازد. پس از ورود به محوطه مدرسه در صحن فوقاني و تحتاني و حجره هاي محل سكونت طلاب و گنبد آجري باشكوه و گلدسته هاي دو طرف آن خودنمايي مي كند.

علاوه براين، دو حياط خلوت، آب انبار بزرگ، شبستان ديگري در پشت گنبد،ساختمان مسجدي در جنب گنبد و محرابي كاشي كاري شده واقع در شبستان جنب گنبد، از جمله متعلقات اين بناي عظيم هستند،كه در حقيقت همه آنها از مجموعه اي ديدني از هنرهاي معماري،كاشي كاري،گچ بري،كتيبه نويسي، مقرنس كاري و نقاشي و ... تشکيل يافته اند.

مدرسه علميه در طبقات تحتاني اطراف صحن قرار دارد و داراي دوازده حجره، در سه جهت است. يک مدرسه بزرگ با دو راهروي جنبي که راه ورود به حجره ها را نيز ممکن مي سازد در قسمت جنوبي قرار دارد. هر حجره چند طاقچه و يک صندوقخانه دارد. راه ورود به حجره ها از طريق راهروي کناري است .

در جبهه جنوبي، شبستاني روي مسجد قديمي موجود، بنا گرديده است که با فاصله چند پله، به صورت نيم طبقه بالاتر از صحن مدرسه قرار دارد. اين بخش که هم اکنون نيز به عنوان مسجد قديمي مورد استفاده قرار مي گيرد، توسط نورگير هايي که در سقف آن قرار دارد، از نور مطبوعي برخوردار است. در قسمت تحتاني اين مسجد هم سرداب کوچکي وجود دارد که پايين صحن مدرسه واقع شده است.

 در قسمت شمالي اين بنا، بقعه اي معروف به خواجه تاج الدين قرار دارد. اصل اين بنا مربوط به قرن ششم است. در سمت چپ حياط اصلي مقبره اي به چشم مي خورد که متعلق به خاندان نراقي است و در آن آرامگاه فرزند و نبيره و فرزند نبيرهء ملا محمد مهدي قرار دارد. خود ملامحمد مهدي در قم و پدرش در صحن بارگاه حضرت علي (ع) در نجف به خاک سپرده شده اند.

 «قبله و محراب» شبستان مسجد آقا بزرگ برخلاف ساير مساجد، نه در وسط، بلکه در کنار شبستان قرار دارد. جهت قبلهء محراب با عبارت «يا قاضي الحاجات» مشخص شده است. اطراف محراب كتيبه اي وجود دارد که در روي آن سوره هاي شمس و اعلي با خط ثلث نقش بسته است. بالاي محراب هم براي انعكاس بيشتر صداي پيش نماز در  مسجد، کانالي طراحي شده است.  

 

دوشنبه 7 شهريور 1390 - 11:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری