پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 10:27
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

علي الله سليمي

 

روشنگري ساحت نظريه پردازي انقلاب اسلامي

 

نگاهي به کتاب«احياگري و مردم سالاري ديني» نوشته عماد افروغ

                                                                       

 

کتاب«احياگري و مردم سالاري ديني» جلد دهم از مجموعه  آثار عماد افروغ، نويسنده و پژوهشگر معاصر است که در بخش انديشه- گفتارهاي سياسي و فرهنگي- انتشارات سوره مهر حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي به چاپ رسيده است. پيش از اين کتاب هاي«گفت و گوي هاي سياسي»،«گفت و گو؛ابزار يا گفتمان»،«ما و جهاني شدن»،« مناقشه حق و مصلحت و بن بست جنبش دانشجويي»،«محتوا گرايي و توليد علم»،«روشن فکري و اصل گرايي فلسفي»،«هويت ايران و حقوق فرهنگي»،«حقوق شهروندي و عدالت» و«انقلاب اسلامي و مباني باز توليد آن» به قلم عماد افروغ توسط انتشارات سوره مهر به چاپ رسيده بود که کتاب حاضر در ادامه آثار قبلي نويسنده منتشر شده است.
در کتاب احياگري و مردم سالاري ديني به ابعاد احياگري امام خميني(ره) و مسئله مردم سالاري ديني پرداخته شده است. مولف در بحث احياگري، ابعاد احياگري امام (ره) چه احياگري ديني، چه سياسي، چه در ساحت داخلي و چه خارجي را با توجه به مباني فلسفي،عرفاني و فقهي آن مورد بررسي قرار داده است؛ ابعاد مختلفي که مي توانست به گونه اي مرتبط با احيا گري امام(ره) باشد، حتي مسئله فقهي و بحث زمان و مکان و اينکه در موضوع شرايط اجتماعي- سياسي دخالت داده شود. سعي مولف بر آن بوده که آن ابعاد را که به گونه اي به احياگري امام و انقلاب اسلامي مرتبط است بررسي کند.
اگر يک وجهه قوتي دراين کتاب باشد اين است که تمام ابعاد انديشه اي امام(ره) در اين خصوص مطرح شده و وجهه بارز و خاص ديگر آن اين است که مولف بر اين اعتقاد است که احيا گري امام(ره) ريشه در تفکر صدرايي ايشان دارد. يعني تفکر فلسفي امام(ره)  اين قابليت را فراهم کرده که حتي مفهوم جمهوري اسلامي، زمان و مکان، حق مردم را مطرح کند، پاي اصالت جامعه را به ميان بکشد و اين قابليت يکي از قابليت هاي تفکر صدرايي است که البته اما آن را بسط داده اند. نويسنده کتاب معتقد است که اگر ما آن را فهم نکنيم نمي توانيم فرق ميان يک فقيه صدرايي و يک فقيه غير صدرايي را متوجه شويم؛ يک فقيه صدرايي مي تواند راهبر و رهبر اين انقلاب باشد و آن را به پيش ببرد.
بحث دوم هم که در واقع جزو دغدغه هاي مولف محسوب مي شود، مردم سالاري ديني است. در اين کتاب درباره دموکراسي، قابليت هاي آن و همچنين تئوکراسي، قابليت هاي آن و نقدهايي که بر آن وارد است بحث شده و از دل اين دو بحث، مولف مردم سالاري ديني را با تکيه بر انديشه امام(ره)  مطرح کرده و براي آن 12 ويژگي را بر شمرده است. او يک هشدار هم داده و معتقد است اگر مراقبت نشود و هم مولفه حقانيت و هم مقبوليت آن به نقد کشيده نشود اين امکان به وجود مي آيد که هم بدي هاي دموکراسي و بدي هاي تئوکراسي به سراغ آن بيايد.
عماد افروغ در کتاب احياگري و مردم سالاري ديني اين نکته را يادآوري مي کند که بايد دقت شود که ولايت فقيه، ولايت فقه است و مشمول قاعده بينا ذهني و نظارت است و حتما بايد جنبه نظارت در آن پر رنگ باشد و اصلا جنبه باطني و عرفان ندارد. آنکه جنبه باطني و عرفاني دارد مربوط به امام معصوم است. مولف در اين کتاب وارد عرصه نظريه­پردازي در خصوص انقلاب­اسلامي و به چند مساله مهم پاسخ گفته­ است. يکي از مهم ترين خلاهايي که اين کتاب به آن مي­پردازد، دغدغه تئوري­پردازي است. به باور نويسنده، دموکراسي براي مردمسالاري ­ديني دو مساله دارد که بايد به آنها توجه کرد. يکي حکومت قانون­مند و منضبط است، يعني اختيارات منضبط و قانون­مند حکومت. نکته دوم چرخش اصحاب قدرت است. او معتقد است اگر مي­خواهيم تحقق­بخش اهداف مستتر در مردمسالاري ديني باشيم بايستي به اين مکانيزم­هاي لازم و سازوکارهايي که از دموکراسي به دست مي­آيد، توجه کنيم. نويسنده «تحقق اهداف مردمسالاري ديني» را در صورتي امکان­پذير مي داند که «مراقبت و حراست از اهداف ازطريق نقد و بهره مند شدن از سازوکارهاي نظارتي دموکراسي و بسط آن» ميسر باشد. مولف کتاب بر اين نکته هم تاکيد دارد که  در صورت فقدان نقد دولايه ومضاعف و سکوت، توجيه، تطهير و تقديس اصحاب قدرت و يا غلبه نگاه صوري و شکلي به مفاهيم و مقولات سياسي-اجتماعي، امکان ظهور آسيب­هايي از قبيل تشديد يکه­سالاري و دولايه­شدن ديني و مردمي لعاب آن و ظهور استبداد ديني و تقويت حکومت مطلقه ديني با پشتوانه مقبوليت مردمي، تشديد ابزارگرايي، ماکياوليزم مذهبي و خلط ابزار حکومت با اهداف متعالي انساني و شرعي، دولايه شدن تزوير و ريا در قالب حکومت ديني ومردمي، فرمايشي و صوري­شدن راي يا راي­دهي با تهييج مقامات و صرفا از سر رفع تکليف و بالاخره امحاء نقد با توجيه قداست و مردمي بودن حکومت و صاحبان قدرت بسيار محتمل خواهد بود. در بخشي از فصل «مردم سالاري ديني به مثابه فلسفه سياسي نوظهور»، نويسنده به امکان نقد مضاعف نسبت به هر دو بعد حقانيت و مقبوليت اشاره مي کند و مي نويسد:« بر خلاف تصور برخي از منتقدان و آسيب احتمالي تهديد کننده آن، علي القاده فضا براي نقد  دو لايه حکومت و حکمرانان و ضرورت آن مهيا مي شود. در اين نوع حکومت هم بايد مواظب وجه حقاني نظام بود و هم از ميزان  مقبوليت و رضايت عامه اطمينان حاصل کرد...» (ص 92)

در مجموع، عماد افروغ در کتاب احياگري و مردم سالاري ديني مي گويد به نظر مي رسد بخشي از مشکلات ما ناشي از بي توجهي به ناسازگاري مظروف انقلاب اسلامي و ظرف مدني، تاريخي و اجتماعي ايران و غفلت از بسط و توسعه اين ظرف و آثار آن روي نقادي، نظارت و نظريه پردازي باشد. ذبح آزادي پيش پاي عدالت، يا قرباني کردن عدالت پيش پاي آزادي، يا تاکيد بر آزادي و عدالت به بهاي ناديده انگاشتن اخلاق و معنويت و يا ارائه تفسير اخباري و جمودگرايانه از اسلام و متناسب با ظرف تاريخي به جاي مانده از گذشته و بازتاب آن روي تفسيري خاص از ولايت فقيه، جملگي ترجماني از بي توجهي به جامعيت و جوهره انقلاب جهاني اسلامي است.

بخش پاياني کتاب مربوط به فهرست منابع مورد استفاده در بحث هاي کتاب است که در اين به بخش به 79 منبع فارسي و لاتين اشاره شده است. طراحي روي جلد کتاب احياگري و مردم سالاري ديني را وحيد کاشاني انجام داده و چاپ اول آن در سال 1389 با تيراز 2500 نسخه  در 103 صفحه از سوي انتشارات سوره مهر چاپ و منتشر شده است.

 

 

يكشنبه 6 شهريور 1390 - 14:2


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری