دوشنبه 5 تير 1396 - 9:57
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

آرش معظمي

 

اين همه نيست...

 

نشست هاي موضوعي کتاب و تاثير در ترويج کتابخواني

گفت و گو درباره يک اثر از هر نوعي سنتي ديرينه است و شايد به نوعي اين سنت به کافه نشيني در کشور فرانسه برگردد آنگاه که نويسندگان و روشنفکران فرانسوي ساعات زيادي از اوقات روزانه شان را در کافه به گفت و گو درباره اثري مي پرداختند. قبل از انقلاب هم اين فرهنگ در ميان بخشي از جامعه که به عنوان روشنفکران مطرح بودند رواج داشت و آنها ترجيح مي دادند دور هم جمع شوند و در مورد اثري هنري فرهنگي بحث کنند. با پيروزي انقلاب اسلامي و  البته در سال هاي اخير که بحث فرهنگي به نسبت بحث هاي نان و معاش مردم فزوني يافته اين سنت رسميت بيشتري يافته و ابتدا در فرهنگسراها به صورت عمومي و بعد در سراي اهل قلم به صورت تخصصي، بحث و نقد کتاب ها مورد توجه قرار گرفت و جلسات متعدد نقد و بررسي کتاب گسترش يافت.اما سوالي که مطرح مي شود اين است که جلسات نقد و بررسي کتاب ها تا چه ميزان در ايجاد علاقه مندي ميان مخاطبان و ترغيب آنها به ترويج فرهنگ کتابخواني موثر است؟ چه آن که به مدد ابزارهاي نوين و تکنولوژي هايي جديد و ايجاد فضاي شبکه اي بخشي از نقد و نظرها در اين فضاي جديد منتشر شد و اين پديده جديد هم به کمک معرفي و نقد اثر آمد.

اينکه جلسات نقد و بررسي کتاب ها،برگزاري جوايز و جشنواره ها با هدف معرفي کتاب هاي خوب و استفاده از ابزارهاي جديد ارتباطي براي معرفي و ترويج کتاب ها چه نقش موثري در ترويج فرهنگ مطالعه و کتابخواني ايفا مي کنند، بحثي است که ما را بر آن داشت با تني چند از کساني که به نوعي درگير اين قضايا هستند مورد بحث و بررسي قرار گيرد.

تحريک کنجکاوي مخاطبان

علي الله سليمي در مورد نشست هاي نقد کتاب که در کشور برگزار مي شود مي گويد: قبل از انقلاب نشست هاي نقد کتاب بيشتر محفلي و کافه اي بود و نويسنده با تعدادي از دوستانش در کافه اي گرد مي آمدند و در مورد اثرش حرف مي زدند ولي بعد از انقلاب و البته در سالهاي اخير برگزاري نشست هاي نقد کتاب به صورت رسمي برگزار مي شود و در کنار جلسات نقد ديگر اقلام فرهنگي همچون فيلم ها، نشست ها نقد کتاب هم برگزار مي شود که البته اين ها بيشتر عمومي بود و تخصصي نبود. تا اينکه از چند سال پيش سراي اهل قلم راه اندازي شد که در آن جلسات نقد تخصصي کتاب برگزار مي شود .

وي اضافه مي کند: در جلساتي که سراي اهل قلم برگزار مي کند از بين کتاب هاي زيادي که ناشران مختلف منتشر مي کنند برخي کتاب ها مورد نقد قرار مي گيرند که با توجه به مشغوليت هاي مخاطب اين گونه جلسات مي تواند باعث انتخاب درست مخاطب شوند.

سليمي اضافه مي کند: وقتي قرار است کتابي مورد نقد قرار گيرد خبرهاي مربوط به اين اتفاق در رسانه ها منتشر مي شود و خود اين مسئله مي تواند در کنار جلسه نقد، روي انتخاب مخاطب تاثير داشته باشد.نقل و قول هاي که آدم هاي مختلف در اين جلسات و بعد از آن مطرح مي کنند و حرف هاي ضد و نقيضي که مطرح مي شود، طبيعي است که باعث تحريک حس کنجکاوي مخاطب مي شود و به خريد کتاب اقدام مي کند.

سليمي مي گويد: طبيعي است کساني که در اين جلسات حال هر چند نفر که شرکت مي کنند بعد از آن با دوستان آشناييان خود و کساني که به نوعي در محل کار با آنها در  ارتباط هستند، در مورد اين جلسات و حرف هاي که در مورد اين کتاب زده شده، صحبت مي کنند که اين گفتار شفاهي هم خودش باعث مي شود که برخي مخاطبان هم از اين طريق به کتابي علاقه مند شوند.

وي درباره نقش جوايز مختلف و جشنواره هاي که با هدف انتخاب کتاب برگزيده برگزار مي شود و نقش اين جوايز در ترويج فرهنگ کتابخواني مي گويد: جشنواره هاي ادبي هم که در کشور برگزار مي شود مي تواند از زاويه ديگري باعث ايجاد عطش در سطح مخاطبان شوند. طبيعي است وقتي کتابي برگزيده مي شود روي اين کتاب آرم برگزيده شدن آن درج مي شود که همين مسئله باعث مي شود مخاطب راحت تر کتاب را بخرد و علاقه مند به مطالعه آن باشد.

جلسات هيچ تاثيري ندارد

اما يوسف عليخاني مدير نشر آموت که در زمينه کتاب هاي ادبيات داستاني فعاليت دارد در اين باره مي گويد: برگزاري نشست هاي نقد کتاب در ميان مخاطبان و اينکه آنها ترغيب به خريد کتابي شوند هيچ تاثيري ندارد.

وي ادامه مي دهد: در طي اين سالها بيش از 12 نشست نقد در مورد کتاب هاي مختلف برگزار کردم که هيچ بازخوردي از نظر فروش و ترويج کتاب ميان مخاطبان نداشته است.نهايت اينکه 20 نفر در اين نشست ها شرکت مي کنند و اين ها هم به 40 نفر ديگر در مورد اين کتاب ها مي گويند ولي اولا اين تعداد به چشم نمي آيند و در ثاني اينها هم جزو طبقه اصلي خريدار کتاب جامعه نيستند.ممکن است از اين نشست ها چهار تا روزنامه هم گزارش يا خبري منتشر کنند ولي اين ها بي فايده است چرا که مردم اصلا نقدها را نمي خوانند.

مدير انتشارات آموت در مورد اينکه پس مردم چگونه از انتشار کتاب و خوب بودن کتابي باخبر مي شوند و اقدام به خريد مي کنند، مي گويد:آنچه مردم را به خريد کتاب ها ترعيب مي کند فرهنگ شفاهي است و ارتباطات شفاهي ميان افراد با دوستان و آشنايانشان است.به عينه در نمايشگاه کتاب ديدم که دختري با خاله اش به غرفه ما مراجعه کرد و فلان کتاب را نشان داد و گفت خاله همين کتاب بود و خاله اش هم سه جلد از آن کتاب خريد. مردم کتاب ها را از اين طريق خريداري مي کنند.

وي در ادامه در مورد نقشي که رسانه هاي جديد و فضاي مجازي و رسانه هاي اجتماعي در معرفي و ترويج کتابخواني دارند مي گويد: من به شخصه از سال هاي گذشته در اين زمينه ها فعاليت گسترده اي داشتم و از طريق شبکه هاي اجتماعي چون «دوره»، «يو 24»،«گوگل ريدر»،«کلوپ» و ... به معرفي و اطلاع رساني درباره کتاب مي پرداختم ولي تاثيري در فروش کتاب ها نداشت. مثلا براي يکي از کتاب هاي تازه منتشر شده انتشارات، اقدام به معرفي و اطلاع رساني در گوگل ريدر کردم، بعد از چهار روز بيش از 3000 هزار کامنت درباره اين کتاب نوشته شده بود. ولي همين کتاب در نمايشگاه تنها 50 نسخه فروخت. بنابراين جريان سازي در فضاي مجازي هم هيچ ربطي در مورد فروش کتاب و بالا بردن فرهنگ کتابخواني ندارد.البته بايد اضافه کنم کساني که در فضاي مجازي فعاليت مي کنند جماعت خريدار کتاب نيستند و بيشتر تحت تاثير پزهاي روشنفکري هستند.

عليخاني در مورد کتاب ها برگزيده و جوايز ادبي هم مي گويد:نوع نگاهي که مردم به کتاب ها برگزيده دارند اين است که فکر مي کنند که برگزار کنندگان اين جوايز بيشتر به دنبال برگزيده کردن کتاب هاي سخت خوان هستند و علاقه اي به اين گونه کتاب ها ندارند.

سراي صندلي هاي خالي

روزنامه نگاران و کساني که رسانه هاي جمعي فعاليت مي کنند به دليل حضور در نشست ها و جلسات نقد و همچنين اطلاع از ذائقه مردم، در اين باره حرف هاي زيادي براي گفتن دارند.سينا علي محمدي؛ روزنامه نگار و نويسنده در اين باره مي گويد: نفس برگزاري جلسات نقد مي تواند در نهايت بازده و نتيجه مثبي داشته باشد.به هر حال وقتي اثر ادبي يا هنري شکل مي گيرد به طور طبيعي نياز است که معرفي شود و براي اين که اين اثر مورد اقبال عموم قرار گيرد بايد از کانال هاي مختلفي همچون معرفي در رسانه ها،رونمايي ها،فضاي مجازي و جلسات نقد و غيره معرفي شود.در غرب هم به همين صورت است. وقتي کتابي اولين بار مي خواهد منتشر شود در تيراژ خيلي کم انتشار مي يابد و در اختيار منتقدان و خواص قرار مي گيرد و جلسات مختلفي براي نقد اين اثر برگزار مي شود و بعد از طي اين فيلترها،کتاب ها در تيراژ بالاتر عرضه مي شود و در اختيار مخاطبان قرار مي گيرد.لذا مخاطبان هم به نظرات منتقدان و اظهاراتي که درباره يک اثر بيان مي کنند توجه و اعتماد مي کنند و اقدام به خريداري کتاب مي کنند.

وي ادامه داد: متاسفانه آنچه در ايران و مخصوصا از چندي سال پيش مشاهده مي شود اين است که مردم حضور چنداني در اين جلسات ندارند و عملا الان سراي اهل قلم به عنوان متولي اصلي برگزاري جلسات نقد کتاب، تبديل به سراي صندلي هاي خالي شده است.

اين روزنامه نگار در مورد اين که چرا برگزاري اين نشست ها در ترويج کتاب خواني نقش چنداني ندارد، مي گويد: الان متاسفانه کتاب در ميان مردم ما تبديل به يک کالاي لوکس شده است، مردم آن را مي خرند که براي قشنگي فضاي خانه شان در کتابخانه بگذارند و کسي به فکر مطالعه نيست. البته منظور من کتاب هاي ادبي است نه کتاب هاي آموزشي و درسي.

علي محمدي در مورد نقش رسانه هاي اجتماعي در ترويج کتابخواني هم عقيده دارد درست است که ما در تهران مي توانيم به راحتي از اينترنت براي کتابخواني استفاده کنيم ولي در شهرستان ها  امکانات اينترنتي هنوز توسعه مطلوبي ندارد و در ثاني مشکل اصلي اين است که حتي اگر اين امکانات هم باشد و مردم هم بتوانند معرفي کتاب ها را از طريق فضاي مجازي دريافت کنند باز ته اين قضيه برمي گردد به توزيع و در دسترس بودن کتاب. بارها براي خودم پيش آمده که معرفي کتابي را در اينترنت خوانده ام اما وقتي مراجعه مي کنم نمي توانم کتاب را پيدا کنم.تازه اين مسئله در تهران است و در شهرستان ها که جاي خود دارد.بنابراين مي توان گفت نشست هاي نقد، معرفي کتاب ها در فضاي مجازي و اقدامات ديگري که با هدف ترويج کتابخواني صورت مي گيرد، زماني مي توانند نقش موثري ايفا کنند که اين اولا اين جلسات نقد بتوانند تعامل جدي با رسانه ها داشته باشند و در ثاني دسترسي به کتاب ها و امکان تهيه کتاب ها فراهم باشد،کتاب فروشي ها و نه نوشت افزارفروشي ها توسعه پيدا کنند که مخاطب بتواند به سادگي خريد مواد غذايي که سر کوچه شان هم مي تواند اين مواد را تهيه کند، بتواند کتاب ها را هم دريافت کند و اگر هر کدام از اين ها بلنگد نمي توان چندان اميدي به بهبود اين وضعيت داشت.

با توجه به حرف هايي که در بالا مورد اشاره قرار گرفت به نظر مي رسد که اگرچه نشست هاي نقد کتاب،جشنواره هاي ادبي و جوايز کتاب و فعاليت در فضاي مجازي و شبکه هاي اجتماعي با هدف ترويج فرهنگ کتاب خواني  و ايجاد انگيزه در ميان مخاطبان صورت مي گيرد ولي بايد توجه داشت که  فرايند کتاب و کتابخواني از توليد تا مصرف به صورت چرخه اي عمل مي کند  و همان گونه که علي محمدي عنوان داشت اگر يکي از بخش هاي اين چرخه بلنگد نمي توان اميد چنداني به بهبود فرهنگ کتاب و کتابخواني داشت.

 

چهارشنبه 2 شهريور 1390 - 11:11


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری