يكشنبه 29 مرداد 1396 - 16:0
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

ترجمه: غزال حسين زاده

 

مقبره اي زيبا و عارفانه

 

نگاهي به معماري آستانه شاه نعمت الله ولي


سيد نورالدين شاه نعمت الله ولي عارف و شاعر نامدار ايران در قرن نهم هجري است. او در كوهبنان كرمان متولد شده است. هر چند كه در مورد محل دقيق تولد وي اتفاق نظر وجود ندارد و برخي وي را متولد شهر حلب سوريه مي دانند.

 او ابتدا در شهرهاي سمرقند، هرات و يزد زندگي مي کرد. شاه نعمت الله، علوم مقدماتي را نزد شيخ ركن الدين شيرازي آموخت و چون فرا گرفتن علوم به تنهايي او را ارضاء نمي كرد، سال ها به رياضت و تزكيه مشغول شد و به سير و سلوک پرداخت و به مكه مشرف شد. اين عارف نامدار به شرع مقدس سخت پايبند بود و به سرودن شعر نيز همت مي گماشت.

شاه نعمت الله ولي، بيست و پنج سال از عمر خود را در ماهان به سر برد. آرامگاه يا آستانه شاه نعمت الله ولي در ۳۰ کيلومتري جنوب شرقي شهر کرمان و در شهر ماهان واقع شده‌ است.

شاه نعمت الله ولي در سال ۸۳۲ و به قولي ۸۳۴ (ه . ق) در شهر کرمان فوت نموده و در ماهان در ميان باغي مصفا مدفون شده‌ است. هسته اوليه اين بنا، گنبدي منفرد بوده که در سال ۸۴۰ (ه . ق) و به دستور «احمدشاه دکني» ساخته شده و به تدريج توسعه يافته‌است. اين بنا ۳۲۰۰۰ مترمربع مساحت داشته و از چندين صحن تشکيل شده که شامل صحن‌هاي اتابکي، وکيل الملکي، حسينيه، ميرداماد و بيگلربيگي است. دو مناره بلند، رواق شاه عباسي و دارالحفاظ، سردر محمد شاهي از جمله قسمت هاي ديگر آستانه شاه نعمت الله ولي مي باشند.  

ورودي امروزي بنا از سمت شرق مي‌باشد که به صحن اتابکي و از آنجا به صحن وکيل الملکي که به رواق هاي دوره قاجاريه و گنبدخانه و رواق شاه عباسي و صحن حسينيه  منتهي مي‌گردد. آخرين صحن اين بنا بيگلربيگي است که به خانه متولي باشي ختم مي‌گردد. اين مجموعه طي شش قرن بنا شده و تداوم معماري ايران را در شش قرن گذشته و به صورت زيبايي به تماشا مي گذارد.

بيشترين توسعه اين مجموعه در دوران قاجاريه انجام شده است. معماران آن استادکمال الدين حسين و باني آن بکتاش خان (رواق و صحن ميرداماد), استاد رضا و باني آن عبدالحميد ميرزا (صحن حسينيه) مي باشد.

صحن وکيل الملکي و رواق ها به دستور وکيل الملک اول و دوم در سال هاي ۱۲۸۵ (ه . ق) بنا گرديده ‌است. عناصر تزئيني مجموعه شامل کاشيکاري، کاربندي، مقرنس، گچبري و نقاشي است.

استخر اين باغ با استخر ساير باغ هاي ايران تفاوت بسيار دارد، به اين ترتيب که يک حوض هشت گوش در وسط استخر که طرح چليپايي دارد، تعبيه شده است.اين حوض هشت گوش کوچک در سطح مرتفع تري قرار گرفته است و در برابر نسيم عکس العمل متفاوتي از خود نشان مي دهد و هنگامي که فواره هاي آن را به کار مي اندازند، آب به شکل مخروطي در مي آيد. حوض وسط اين صحن كه معمولا با گلدان هاي شمعداني زينت مي يابد از صفاي خاصي برخوردار است.

 ساخت اين مجموعه در سال 840 هجري قمري آغاز و طي 6 قرن تا اواخر قرن چهاردهم ادامه يافته است. اين بنا که فرهنگ پربار معماري ايران را به تماشا مي گذارد، در ابتدا به صورت يك تك بنا با گنبدي رفيع بر فراز فضائي چهار گوش درون باغ بزرگي بوده كه بعد ها بناهاي ديگري به آن افزوده شده است.

عمارت تاريخي مرقد شاه نعمت الله ولي، صحن ها و رواق هاي اطراف آن حدود 6 هزار متر مربع وسعت دارد. درهاي ورودي آستانه كه 5 جفت مي باشند، احتمالا در هندوستان ساخته شده و به ماهان آورده شده اند. در ساخت اين درها که با نقوش هندسي خاتم كاري شده اند، قطعاتي از عاج فيل به كار رفته است.

در كتيبه ورودي بقعه كه داراي ارزش هاي هنري فراواني است ضمن اشاره به پي ريزي بناي اصلي آستانه توسط پادشاه دكن هندوستان، سال احداث بنا 840 (ه . ق) ذكر شده است. نماسازي زيبايي با كاشيكاري معرق و با نقش هاي اسليمي و رنگ هاي لاجورد، فيروزه اي، سفيد و طلائي در سردر غربي مقبره مشهود است. صحن وكيل الملكي از يادگارهاي محمد اسماعيل خان نوري وكيل الملك است كه از صفا و معنويت خاصي برخوردار مي باشد.

در قسمت فوقاني دهليز ورودي موزه شاه نعمت الله ، در سمت شمال آن كتابفروشي و در ضلع جنوب غربي مقبره امير نظام گروسي سياستمدار، اديب دوره قاجار قرار دارد.

بقعه شاه نعمت الله داراي طاق گنبدي و مزين به نقاشي هاي روي گچ مي باشد. در اين محل قبر مرتفعي به طول سه متر و چهل سانتي متر و عرض دو متر قرار دارد. روي سنگ مرمري كه آخرين پوشش قبر است آيه تطهير و اطراف آن نام 12 امام نوشته شده است.

رواق شاه عباسي نيز در سال 998 هجري قمري در عهد شاه عباس ساخته شده و بر سر در اين رواق نام مقدس 12 امام روي فولاد و بصورت برجسته حكاكي شده است. صحن ميرداماد كه به صحن شاه عباسي نيز معروف است در زمان سلطنت ناصرالدين شاه تعمير و بازسازي شد.

صحن حسينيه يكي ديگر از صحن هاي آستانه شاه نعمت الله ولي است كه با مناره هايي هر يك به طول 42 متر در ضلع غربي آن در زمان محمد شاه قاجار بنا شده است.

صحن اتابكي آخرين صحني است كه احداث شده و حوض بزرگ مستطيل شكلي با چهار باغچه در اطراف، در وسط آن قرار دارد. اين صحن در زمان علي اصغر خان اتابك صدراعظم ناصرالدين شاه و با وجوه اهدايي او ساخته شد و داراي رواق هايي در اطراف است.

در اثر زلزله سال 1360 بخشي از قسمت فوقاني گنبد آستانه فرو ريخت و شكاف هايي در آن ايجاد شد كه با همت سازمان ميراث فرهنگي استان كرمان بازسازي شد.

تعدادي كشكول مزين به خط و نقش، تعدادي تبرزين حكاكي شده به همراه شمشير مرصع با جلد چرمي، سپرهاي متعدد از پوست كرگدن و فولاد، كتاب هاي ارزشمند چاپي ،خطي و چاپ سنگي، تعدادي پته، ترمه و شال، ظروف چيني و بلور از جمله اشياء ارزشمندي هستند كه در موزه آستانه شاه نعمت الله ولي نگهداري مي شوند.


 

 

چهارشنبه 26 مرداد 1390 - 11:8


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری