چهارشنبه 2 مرداد 1398 - 9:42
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

ابوعلي مسكويه

 

ابوعلي مسكويه / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد هفدهم

تاليف : دكتر علي‌اكبر ولايتي

چاپ و شمارگان : اول / 90 ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

كتاب حاضر با يك مقدمه و سه فصل و دو ضميمه به بررسي زندگي و انديشه‌هاي ابوعلي مسكويه مي‌پردازد . اوضاع اجتماعي و سياسي عصر مسكويه ، زندگي مسكويه و همچنين آثار و افكار مسكويه عناوين فصول سه‌گانه كتاب حاضر مي‌باشد . دكتر علي‌اكبر ولايتي در مقدمه كتاب خود به اين موضوع اشاره مي‌كند كه احمد بن محمد رازي ، مورخ و فيلسوف و پزشك و اديب مشهور شيعه مذهب ايراني ، معروف به ابوعلي مسكويه يا مسكويه به احتمالي در حدود 320 ق زاده شد . دو دهه اول زندگي خويش را در ري گذرانيد و آن پس به خدمت آل بويه درآمد و به بغداد رفت و دوازده سال مصاحب و نديم خاص ابومحمد مهلبي ،‌ وزير معزالدوله ديلمي بود و پس از آن به خدمت ابوالفضل بن عميد ، وزير ركن‌الدوله ، درآمد و خازن كتاب‌خانه ري شد . دكتر ولايتي ادامه مي‌دهد كه بعضي از محققين و ايران‌دوستان ، نظير علامه اقبال لاهوري ، فلسفه ابوعلي مسكويه را از فارابي منظم‌تر و اصيل‌تر مي‌دانند . ابوعلي مردي جامع‌الاطراف بود كه در محيط علم‌پرور آل‌بويه باليد و در رشته‌هاي گوناگون علمي به كمال رسيد . دوستان و مخالفان وي ،‌ هر دو گروه بر مقام والاي او گواهي داده‌اند .

نويسنده در فصل اول كتاب اوضاع اجتماعي و سياسي عصر مسكويه را مورد بررسي قرار مي‌دهد . از ديدگاه دكتر ولايتي وضعيت سياسي قرن‌هاي سوم تا پنجم هجري به گونه‌اي بود كه هيچ متفكري حتي اگر خود مي‌خواست نمي‌توانست به زندگي سياسي بي‌اعتنا باشد . مسكويه انديشمندي شيعي مذهب و ايراني‌تبار بود كه سال‌ها در دستگاه سلاطين آل‌بويه فعاليت داشته است . دوران وي به لحاظ سياسي از بحراني‌ترين مقاطع تاريخ اسلام است . جنگ  داخلي و تشتت و تفرقه و نزاع فرقه‌اي و مذهبي و نژادي به حدي رسيد كه از دولت مركزي خلافت جز نامي باقي نماند . در گوشه و لكنار مملكت اسلامي ، دولت‌هاي مختلفي اعلام موجوديت و خودمختاري كردند . اربابان قدرت و اميرالامراهاي دربار خليفه به جنگ با يكديگر پرداختند و تعدي امپراتوري بيزانس به سرزمين‌هاي اسلامي و تصرف زمين‌هاي مسلمانان به اوج رسيد .

زندگي مسكويه ، مسكويه ،‌ مشكويه ، شرح حال ، مذهب مسكويه ، زندگي سياسي مسكويه ، القاب مسكويه ،‌ خازن ، استادان و شاگردان  و همچنين معاصران مسكويه در فصل دوم كتاب مورد بررسي قرار مي‌گيرد . نام مسكويه احمد بن محمد بن يعقوب است  و مسكويه لقب اوست .  ابوعلي مسكويه حوالي سال 325 ق ، از مادر زاده شد . آنچه از شواهد برمي‌آيد اين است كه او يك قرن زيسته است . مسكويه اصالتاً از شهر ري بود  و حدود دو دهه نخستين عمر خود را در ري زيست . مسكويه درباره روش تربيتي پدر خود در تهذيب الاخلاق مي‌آورد كه او را مجبور مي‌كرده اشعار جاهلي را بخواند و روايت كند ؛ در حالي كه خود در آغاز جواني به خوش‌گذراني مشغول بوده و سپس به تهذيب نفس پرداخته و كامياب شده است . مسكويه با وزيران و اميران آل‌بويه در امور ديواني از گنجوري كتاب‌خانه‌ها و گنجوري مالي تا مصاحبت و نديمي رسالت و داد و ستد در علوم و ادب پيوندي استوار داشته واز همين رو عمده سال‌هاي عمر خويش را در شهرهاي گوناگون ، از جمله ري ، بغداد ، شيراز ، و اصفهان گذراند . بي‌گمان طلب علم نيز در اين جابجايي‌ها دخيل بوده است .

نويسنده در ادامه مباحث خود تاكيد مي‌كند كه مسكويه در عرصه‌هاي گوناگون علمي عصر خويش هم‌طراز فيلسوفاني چون كندي ، ابوعلي سينا ، ابوالحسن عامري ، ابوسليمان سجستاني است . لقبي كه وي را در فرآيند تاريخ انديشه‌ متمايز مي‌سازد و او را سرچشمه‌هاي تفكر محسوب مي‌كند عنوان « معلم ثالث » است . پيش از وي ارسطو را دريونان باستان « معلم اول»  و فارابي را «معلم ثاني » لقب داده‌اند . اعطاي اين لقب به مسكويه نيز در حالي كه ابوعلي سينا معاصر وي ، هم نامزد اين لقب بود حكايت از نقش ممتاز وي دارد . نوآوري‌هاي او در ترسيم اصول و مباني فلسفه اخلاق اين لقب را به صورت انحصاري به او داده است .

فصل سوم كتاب حاضر به بررسي آثار و افكار مسكويه‌ مي‌پردازد . در اين فصل الفوز الاكبر در اخلاق ، الفوز الاصغر يا الفوز الصغير ،‌ادب الدنيا والدين ، انس الفريد ، جاويدان خرد يا الحكمه الخالده ، اصول الحكماء السلف ، مختار الاشعار ، كتاب الشربه در تهيه  شربت‌هاي طبي ، كتاب في تركيب الباجات من الاطعمه در آشپزي طبي ، تجارب الامم و تعاقب الهمم ، آداب العرب و الفرس ،‌ تهذيب الاخلاق و تطهير الاعراق ، ترتيب السعادات و منازل العلوم ، الجامع ، رساله في دفع الغم من الموت ، فوز السعاده يا نورالسعاده ، الهوامل و الشوامل ، رساله في ذكر الحجر الاعظم ، رساله في الكيميا ، رساله في ماهيه العدل ، الكنز الكبير در كيميا ، اشعار ، وصيت يا عهد مسكويه و همچنين وصيت مسكويه بعنوان آثار مكتوب او معرفي مي‌شوند . پزشكي ، كيميا ، علم النفس ، ادب ، تاريخ از نگاه مسكويه ، انديشه‌هاي فلسفي و همچنين كتابشناسي و آثار منتشر شده مسكويه مباحثي هستند كه در ادامه فصل سوم كتاب طرح و مورد بررسي قرار مي‌گيرند .

ضميمه اول كتاب حاضر نيز ترجمه رساله ماهيه العدل ابوعلي مسكويه و ضميه دوم كتاب حاضر داستان‌هايي از مسكويه را بيان مي‌كند . رساله في ماهيه العدل از آثار مشهور مسكويه است كه همه شارحان و مترجمان آن بر اهميتش تاكيد كرده‌اند . اين رساله جوابيه‌اي است كه معلم ثالث براي ابوحيان توحيدي نگاشته است . در بخشي از رساله في ماهيه‌العدل آمده است :

« يگانه مطلق ، حقيقتي است كه به هيچ وجه و سببي در آن تغاير راه ندارد ، همان است كه شريف‌ترين ، گرامي‌ترين ، و برترين چيز است و كمال وجودي دارد و محض وجود است. اين دو تعبير كه خداوند « وجود تام و كامل » و « يگانه حق » است ،‌ به حقيقتي واحد اشاره دارند . تعدد تعبير موجب تعدد يگانه نمي‌شود ، بلكه شان ذات الهي از آن جهت كه ذاتي يگانه مي‌‌باشد ، به گونه‌اي است كه چون لحاظ شود نه در خود و نه در اضافه آن به چيز ديگري تصور كثرت مي‌شود ؛  براساس اين پيش‌فرض ،‌ يگانگي خدا در مقابل كثرت و تغاير قرار مي‌گيرد كه در آنجا اختلاف و تباين و تغاير وجود دارد ؛ تغايري كه به سبب نقص وجودي پست‌ترين و پايين‌ترين اشياء است و در آن تكثير يافت مي‌شود . »

ابوعلي مسكويه / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد هفدهم در چاپ اول خود با شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 10500 ريال توسط شركت سهامي كتابهاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير به چاپ رسيده است .

 

 

سه‌شنبه 25 مرداد 1390 - 13:53


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری