يكشنبه 30 تير 1398 - 5:17
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

سلطانعلي مشهدي

 

سلطانعلي مشهدي / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد سيزدهم

تاليف : دكتر علي‌اكبر ولايتي

چاپ و شمارگان : اول / 90 ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

كتاب حاضر در يك مقدمه و سه فصل با عناوين اوضاع سياسي و اجتماعي و فرهنگي ايران در قرون نهم و دهم هجري ، زندگي‌نامه مولانا سلطانعلي مشهدي و همچنين آثار و افكار به بررسي زندگي و انديشه‌هاي وي مي‌پردازد . دكتر علي‌اكبر ولايتي در مقدمه كتاب خود به اين نكته اشاره مي‌كند كه در گلزار فرهنگ و تمدن اسلام و ايران گل هنر ديرتر از بقيه گل‌‌هاي آن شكوفا شد و درخت آن به بار نشست . يعني در خزان نخستين دوران شكوفايي و آستانه بهار دوران بعدي ، هنر اسلامي به نهايت اوج خود رسيد . ولايتي ادامه مي‌دهد كه در دوران تيموري كه آخرين مرحله پس از فراز و فرود اوليه فرهنگ و تمدن اسلامي است ، آثار هنرمندان مينياتور و خوش‌نويسي و معماري از افتخارات تاريخ هنر جهان است .

نويسنده تاكيد مي‌كند كه چهره ايران در ميان ساير ملل مسلمان بعنوان واضعان خطوط نستعليق ،‌ شكسته ، شكسته نستعليق ،‌ و پرورش‌دهندگان نسخ و ثلث ، مثل ساير رشته‌هاي علم و فرهنگ ،‌چون خورشيدي مي‌درخشد . سلطانعلي مشهدي ،‌ با دو واسطه ، شاگرد ميرعلي تبريزي ،‌پايه‌گذار خط نستعليق بوده است . وي در حقيقت واسطه انتقال هنر خط از تبريز به هرات بوده است . سلطانعلي مشهدي ،‌ در زمان حكومت سلطان حسين بايقرا ، آخرين فرمانرواي بازمانده از سلسله تيموري زندگي مي‌كرده است . دكتر علي‌اكبر ولايتي در فصل اول كتاب اوضاع سياسي و اجتماعي و فرهنگي ايران را در قرون نهم و دهم جري مورد بررسي قرار مي‌دهد و يادآور مي‌شود كه در اواخر قرن نهم و آغاز قرن دهم هجري ، سرزمين ايران دست خوش كشاكش و خونريزي حكام گرديد و نظام كارها درهم ريخت . هرچه حكومت تيموريان رو به ضعف مي‌رفته مدعيان حكومت بيش‌تر شده و از هر گوشه يكي از نوادگان تيمور به خون‌ريزي مي‌پرداخته است . در قسمت‌هاي شمال‌غربي و غرب ايران ، اميران قراقوينلو و آق قويونلو تاخت و تاز مي‌كردند . هرات عرصه حضور بزرگان ايراني بحث بعدي نويسنده در فصل اول كتاب حاضر مي‌باشد . دكتر علي‌اكبر ولايتي دراين مجال تاكيد مي‌كند كه دوران تيموري عصر طلايي هنر ايراني در كتاب‌آرايي و صحافي و نقاشي و خوش‌نويسي است . كتاب‌داري و نويسندگي نيز در اين عصر جايگاهي بسيار والا مي‌يابد . در اكثر كتابخانه‌ها ،‌خوش‌نويسان و تذهيب‌كاران و صورتگران و صحافان و نقاشان گردهم مي‌آمدند و نسخ و رساله‌هاي بزرگ ادبي را نقد و تصحيح مي‌‌كردند يا بر آن مقدمه مي‌نوشتند .

پدر و مادر سلطانعلي ساكن مشهد بوده‌اند . از نام و نسب او فقط اسم و لقب ذكر شده است . پدر سلطانعلي در سن چهل سالگي درمي گذرد و سلطانعلي هفت‌ساله ، پس از مرگ پدر ،‌ در كنف حمايت و دامان تربيت مادر مهربان پرهيزگار خود روزگار مي‌گذراند . از همان كودكي شوق خوش‌نويسي در سر داشته است و به جاي بازي با كودكان در كوي و برزن ، پيوسته در عالم كودكانه خود ،‌ بدون معلم و سرمشق ، مشق خوش نويسي مي‌كرده است . ممارست در مشق خط سلطانعلي را شهره شهر مشهد مي‌سازد و شاگردان بسيار براي يادگرفتن خط نزد وي مي‌آيند و او نيز با شوق فراوان به آنها آموزش مي‌دهد . اما پس از مدتي درمي‌يابد كه هنوز به درجه استادي نرسيده است كه شايسته آموزش باشد ، پس با جد و كوشش روزها را تا شام به مشق پرداخت تا به مطلوب خود برسد . شهرت خوشنويسي سلطانعلي به اطراف خراسان هم ‌مي‌رسد و سلطان حسين بايقرا وي را به هرات مي‌خواند و او را در كتاب‌خانه خاصه خود جاي مي‌دهد . پس از مرگ سلطان حسين، سلطانعلي هرات را به مقصد زادگاهش مشهد ترك مي‌كند و در آن شهر انزوا مي‌گزيند و پس از تحمل چند سال بيماري و پريشاني و ناخشنودي از زندگي در حسرت روزهاي رفته با رنج آبله در حدود 85 سالگي در مي‌گذرد و در جوار مزار حضرت رضا (ع ) به خاك سپرده مي‌شود . از شاگردان خاصه او مي‌توان به سلطان محمد نور ، سلطان محمد خندان ،‌ ملامحمد ابريشمي ، زين‌الدين محمود و همچنين ملاقاسم شادي شاه اشاره كرد .

پيدايش و سير تحول و تكامل خط ،‌ ورود خط عربي به ايران ، آثار سلطانعلي مشهدي و همچنين كتابشناسي سلطانعلي مشهدي موضوعاتي هستند كه نويسنده كتاب حاضر در فصل سوم آنها را مورد بررسي قرار مي‌دهد . دكتر ولايتي به خلق و خوي سلطانعلي مشهدي اشاره مي‌كند و اينكه او مردي پرهيزگار و آراسته و درويش صفت بود و جز خوش‌نويسي به نظم اشعار نيز از خود رغبت نشان مي‌داد و اكثر منظومه‌هايش را في‌البداهه مي‌سروده است . مهم‌ترين اثر منظوم وي در باب اصول خط و خوش‌نويسي است كه متاخرين به آن عنوان طراط االسطور يا رساله منظوم در علم خط نستعليق را داده‌اند و ميرعلي هروي خوش نويس در رساله خويش مداد الخطوط از آن بعنوان طراط‌الخط نام برده است ولي خود بر آن نامي نگذاشته است . از اين منظومه چندين نسخه موجود است . ضميمه كتاب حاضر هم در پايان نگاهي به رساله سلطانعلي مشهدي در خصوص آموزش خط مي‌اندازد كه از كتاب رسالاتي در خوش‌نويسي و هنرهاي وابسته نقل مي‌شود .

با همه بي‌حاصلي و بوالهوسي

درمانده به پارسايي و هيچ كس

داديم نشان ز گنج مقصود تو را

ما گر نرسيديم تو شايد برسي

سلطانعلي مشهدي / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد سيزدهم در چاپ اول خود با شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 11000 ريال توسط شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير به چاپ رسيده است .

 

 

 

 

سه‌شنبه 25 مرداد 1390 - 13:51


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری