سه‌شنبه 21 آبان 1398 - 11:59
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

سنايي غزنوي

 

سنايي غزنوي / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد دهم

تاليف : دكتر علي‌اكبر ولايتي

چاپ و شمارگان : اول / 90 ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

كتاب حاضر در يك مقدمه و نه فصل با عناوين روزگار سنايي ، زندگي و احوال سنايي ، معرفي آراء و انديشه‌هاي سنايي ، تاملي در زبان شعر سنايي ، تاثير سنايي در شاعران و انديشمندان پس از خود ، سنايي و نخستين نظام عارفانه در شعر ، انتشار آثار سنايي و همچمنين كتاب‌شناسي سنايي به بررسي  احوال و انديشه‌هاي سنايي غزنوي مي‌پردازد نويسنده كتاب در مقدمه خود حكيم ابوالمجد مجدود بن آدم سنايي را از پايه‌گذاران و مشعل‌داران عرفان دانش‌مدار ايراني – اسلامي مي‌داند . دكتر علي‌اكبر ولايتي سنايي را شاعري قصيده‌سرا با اشعاري سرشار از آموزه‌هاي اخلاقي و عرفاني و به دور از  تزوير و ظاهرگراي مي‌داند . سنايي گرچه شيعه نبوده است ولي بي‌ترديد عميقاً به تشيع و اهل بيت وائمه اطهار ( ع ) گرايش داشته است .

فصل اول كتاب حاضر به بررسي اوضاع سياسي دوران زندگي سنايي غزنوي مي‌پردازد . سنايي در نيمه دوم قرن پنجم هجري در غزنين متولد شد . كنيه‌اش ابوالمجد و نامش مجدود و نام پدرش آدم و تخلصش سنايي بوده است . پدر سنايي تا اوايل سلطنت مسعود بن ابراهيم حيات داشته است . سنايي راهي غزنين مي‌شود كه در آن ايام هنوز كانون مهم فضل و ادب بود ، در آنجا دانش مي‌اندوزد و در ادبيات عرب ،‌فقه ، حديث ، تفسير ، طب ، نجوم ، حكمت و كلام سرآمد شده و از آنچه در آنزمان براي شاعري درباري لازم بوده بهره‌مند مي‌شود . سنايي پس از مدتي راهي سرخس مي‌شود . در سرخس كژخويي و بدزباني خويش را همچنان با خود به همراه داشته است و اين عوامل جواني او را  با نارضايتي و بدبختي درهم‌مي‌آميزد . در همين شهر سرخس تغيير احوالي براي سنايي پيش مي آيد و او به حج مي‌رود و پس از مراجعت به سرودن قصايد زهدي و تاليف آثاري پرداخت كه مبين تغيير سبك و روش اوست . از آنجمله مي‌توان به قصيده معروف وي با اين مطلع اشاره كرد :

برگ بي برگي نداري لاف درويشي مزن

رخ چو عياران نداري ، جان چو نامردان مكن

سنايي سرانجام پس از سالها دوري از وطن خود ، غزنين و سفرهاي متعدد ، كه با فراز و نشيب‌هاي فراوان و دگرگوني در احوالش همراه بوده است در 518 ق ، از سرخس به غزنين رفت و تا پايان عمر در آن شهر تحت توجهات يك دوست كه خانه و وسايل زندگي را به او بخشيد ، در انزوا زيست و به جمع و تدوين اشعار و انشاء و اتمام حديقه الحقيقه مشغول شد . سنايي به گفته محمد بن علي الرقا در مقدمه حديقه در روز يكشنبه يازدهم ماه شعبان درگذشت . گويند در بستر مرگ ، از اين كه سراسر زندگي را چنين در كار سخن بود پشيمان بوده است . تغيير حال سنايي ، مذهب سنايي ، سنايي و همچنين تصوف و زهد در ادامه فصل دوم كتاب حاضر توسط نويسنده مورد بررسي و كنكاش نظر قرار مي‌گيرد . دكتر ولايتي در اين فصل تاكيد مي‌كند كه اشعار دوران بعد از تحول او در قوت معاني و  عمق تاثير از سخنان پيش از دوران تحول او ممتاز است و اگر شاعر در اشعار دوران پيش از تحول خويش مقلد شيوه استادان كهن بوده است ، در سخنان اين دوران بي‌شك مبدع و مبتكر است و اين شيوه سخن كه بعدها خاقاني و ظهير و كمال اسماعيل و اميرخسرو و جامي آن را تقليد كرده‌اند آفريده اوست . نويسنده تاكيد مي‌كند كه سنايي از شاعران باذوق عرفاني ايران بوده است و در عالم معنا قدم‌ها زده و سخنان پخته گفته و از نخستين شاعران عارف پيشه است .

آراء و انديش‌هاي سنايي و همچنين آثار مسلم و منسوب به او در فصول سوم و چهارم كتاب حاضر مطرح مي‌شوند . ديوان سنايي ، حديقه‌الحقيقه ، سيرالعباد الي المعاد ، كارنامه بلخ يا مطايبه‌نامه ، تحريم القلم و همچنين مكاتيب سنايي از جمله آثار مسلم او مي‌‌باشند . طريق‌التحقيق ، عقل‌نامه ، سنايي آباد و عشق‌‌نامه نيز از آثار منسوب به سنايي مي‌باشد. فصول پنجم تا هفتم كتاب حاضر نيز زبان شعر سنايي ، تاثير او در شاعران و انديشمندان پس از خود و همچنين سنايي و نخستين نظام عارفانه در شعر را در معرض قضاوت خوانندگان قرار مي‌دهد . نويسنده كتاب در فصل ششم يادآور مي‌شود كه حكيم سنايي از نخستين شاعراني است كه در شاعران و انديشمندان پس از خود تاثير فراواني داشته است . بسياري از عالمان و شاعران مطرحي كه در قله شعر و عرفان اين مرز و بوم مي‌درخشند سهم عمده‌اي از زمينه‌هاي فكري خود را از اشعار سنايي وام گرفته‌اند و در مقابل عظمت روح و انديشه او را ستوده‌اند . مولانا جلال‌الدين محمد بلخي در جاي جاي آثار خود به نيكي از حكيم سنايي ياد كرده است و بي‌اغراق او را حكيم غيب و فخرالعارفين ناميده است . سنايي شاعري است كه نخستين‌‌بار شعر را به سمت اصلي‌ترين جايگاه خود ، يعني حكمت و عرفان ، سوق داد و پيام‌آور مفاهيمي عميق و انديشه‌اي پيچيده در قالب شعر شد . تا پيش از سنايي ، زماني  كه در عصر او شعر در چنگال درباريان بود و با مردم چندان نزديك نبود ، فرو ريختن مضامين كهنه و كليشه‌اي و عرضه كردن درون مايه‌اي پرمغز و دور از مدايح متعارف شعري كاري بود كه هر شاعري از عهده آن برنمي‌آمد .

كتاب حاضر با فصل هشتم و نهم خود و طرح انتشار آثار سنايي و كتاب‌شناسي او به پايان مي‌‌رسد . ضميمه پاياني كتاب نيز دربردارنده اشعاري از اين شاعر بزرگ مي‌باشد .

مكن در جسم و جان منزل ، كه اين دون است و آن والا

قدم زين هردو بيرون نه ، نه اينجا باش و نه آنجا

به هرچ از راه بازافتي ، چه كفر آن حرف و چه ايمان

به هرچ از دوست واماني چه زشت آن نقش و چه زيبا

گواه رهرو آن باشد كه سردش يابي از دوزخ

نشان عاشق آن باشد كه خشكش بيني از دريا

سنايي غزنوي / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد دهم در چاپ اول خود با شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 17500 ريال توسط شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير منتشر شده است .

 

 

 

دوشنبه 24 مرداد 1390 - 14:26


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری