سه‌شنبه 25 تير 1398 - 14:55
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

سعدي شيرازي

 

سعدي شيرازي / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد نهم

تاليف : دكتر علي‌اكبر ولايتي

چاپ و شمارگان : اول / 90  ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

كتاب حاضر در يك مقدمه و چهار فصل با عناوين روزگار سعدي ، آثار ، انديشه‌ها و همچنين نقد و بررسي به تشريح زندگي و آراء و انديشه‌هاي اين شاعر پارسي‌گوي مي‌پردازد . دكتر علي‌اكبر ولايتي در مقدمه كتاب خود تاكيد مي‌كند كه شيخ مصلح‌الدين سعدي شيرازي چون گوهري بر تارك ادبيات ايران مي‌درخشد . سعدي شاعري توانا ، نويسنده‌اي سترگ ، فقيهي متبحر ، مفسري چيره دست ، محدثي مسلط به احاديث ، عارفي ژرف‌انديش ، آرمان‌گرايي واقع‌بين ، مردم‌شناسي آگاه به قوميت‌هاي اسلامي و ايراني ، ناصحي امين و پرهيزگار و شجاع ، و جهانديده‌اي با سعه صدر و در يك كلمه جامع‌ترين شخصيت تاريخ ادبيات ايران است . ولايتي در ادامه تاكيد مي‌كند كه سعدي در حوزه نثر بزرگ‌ترين خدمت را به زبان فارسي كرده است. ارادت وي به اهل بيت (ع ) مثال زدني است گرچه نمي‌توان گفت كه قطعا ً شيعه بوده است و تقيه مي‌كرد ولي اگر هم شيعه بود جز اين نمي گفت .

كس را چه زور و زهره كه وصف علي كند

جبار در مناقب او گفته هل‌اتي

زورآزماي قلعه خيبر كه بند او

در يكديگر شكسته به بازوي « لافتي »

فصل اول كتاب حاضر مباحثي همچون روزگار سعدي ، اوضاع فرهنگي ، تولد ، مرگ ، نام و نسب ،‌تخلص ، زندگي سفرها و تحصيلات ، استادان ،‌ ممدوحان ،‌ معاصران ، ‌مقلدان و همچيني شهرت را مورد بررسي قرار مي‌دهد . نويسنده به اين مهم اشاره مي‌‌كند كه قرون هفتم و هشتم هجري وحشتناك‌ترين دوران تاريخ ايران به علت قتل‌عام‌ها و كشتارها و ويراني‌هاي پياپي است . اين وضع با حمله مغولان و اتفاقات بعد آن شروع شد و با تاخت و تازهاي مايوسانه فرزندان محمد خوارزمشاه و سرداران و سپاهيان نالايق و بي‌كفايت او تكميل شد و سپس با حمله مجدد مغول در زمان هلاكو و آزارهاي جانشينان وي بر ايرانيان ادامه يافت .

تاريخ تولد سعدي در ماخذ ذكر نشده ، ولي به قرينه سخنان او در آثارش مي‌توان بطور تقريبي آنرا تشخيص داد . سعدي در 656 ق حدود 50 سال داشته است و بنابراين ، تولد او بايد در حدود 606 ق بوده باشد .  اين محكم‌ترين دليل براي تولد سعدي در 606 است واكثر محققان همين را پذيرفته‌اند . تاريخ وفات سعدي شيخ نيز چون تولدش ، البته كمتر ، با اختلافاتي همراه است . بيشتر محققان برآن‌اند كه وفات سعدي ميان سال‌هاي 691 تا 694 ق اتفاق افتاد . وي در زادگاه خود شيراز مدفون است . سعدي شيرازي درميان خانداني كه از عالمان دين بودند ولادت يافت . پدرش در دربار سعد زنگي منصب يا شغلي داشته است. وي مردي زاهد و عابد بود كه در رفتار و گفتار كاملا ً مرقب بود. سعدي هم از دوران كودكي تحت تربيت پدر قرار گرفت و از هدايت و نصيحت او برخوردار شد . او كه در كودكي شوق فراوان به آموختن مسائل عبادي و تلاوت قرآن داشت ؛ در  مراسم مذهبي همراه پدر شركت مي كرد . وي در كودكي از نوازش‌هاي پدر محروم شود و پس از آن ظاهراً تحت تربيت نياي مادري خود كه بنابر بعض اقوال مسعود بن مصلح الفارسي پدر قطب‌الدين شيرازي ، قرار مي‌گيرد . پدر سعدي تا سن نوجواني شاعر در تربيت وي دخالت داشته است ؛ زيرا آخرين سفارشي كه به پسرش كرده است پندي است كه به نوجواني مي‌دهند كه حاضر است براي برخورداري از زندگي به لذايذ روي آورد .

سعدي كه مقدمات علوم ادبي و شرعي را در شيراز آموخته بود ، براي اتمام تحصيلات به بغداد رفت . اين سفر مقدمه سفرهاي ديگر سعدي بوده است . سعدي در سفرش به بغداد تحت تاثير صوفي عاليقدر شيخ شهاب‌الدين سهروردي قرار مي گيرد و در مجالس درس او حاضر شده و از نصايح و سخنان او بهره مي‌‌برد . دكتر علي‌اكبر ولايتي در اين فصل تاكيد مي‌كند كه سعدي از آن نيك‌بختان است كه در زمان خود حتي از اوان جواني صيت شهرت خود را شنيد و اين ناموري او در زمان اتابك ابوبكر به اوج خود رسيد . رواني و شيوايي بيان سعدي از يك سو ، و حكمت اخلاقي و مشرب فلسفي او از سوي ديگر ، موجبات شهرت و اعتبار شيخ اجل را فراهم ‌آورده است . سعدي در ايران و كشورهاي مجاور اسلامي و در سراسر عالم علم و ادب ، از همان عصر خودش تاكنون ، جزو سخن‌گويان نامدار به شمار آمده و افكار و اشعار او را از روي شوق و رغبت جسته‌‌اند . گلستان حتي كتاب درسي سلاطين هند و عثماني بود و شاهان و شاهزادگان آن ممالك نيز اشعار او را از برداشتند .

كليات ، بوستان ، گلستان ، غزليات ،  قصايد ، اخلاق ، تعليم و تربيت ،  عرفان و تصوف  و همچنين دين در فصل دوم و سوم كتاب حاضر با عنوان آثار و انديشه‌هاي سعدي مورد بررسي قرار مي‌گيرد . در اين فصول براي دو بعد متمايز شخصيت سعدي تاكيد مي‌شود و اينكه دوگانه‌ شخصيت سعدي به هيچ وجه او را وارد تزلزل و تعارض و تضاد نكرده است . درون او از يك سو ، شاعر است كه دنيا را از ديدگاه عشق نگاه مي‌كند و از سوي ديگر ، يك معلم اخلاق كه انسان را در مسير تكامل اخلاقي دنبال مي‌كند . فصل چهارم كتاب حاضر نقد و بررسي سبك و زبان و بيان و تاثير حافظ از سعدي است . در موضوع تاثير حافظ از سعدي نويسنده يادآور مي‌شود كه حافظ شاعر يكي دو نسل پس از سعدي است و سعدي در زمان او  ، دست كم در شيراز و فارس ، بزرگ‌ترين شاعر تاريخ شعر فارسي به حساب مي‌آيد . در نتيجه حافظ با شعر و شهرت سعدي بزرگ شده بود و اين هردو هم بر سبك و اسلوب غزل او تاثير داشت و هم كه گاهي بر كلامش اثر مستقيم مي‌گذاشت . غزل حافظ البته ويژگي‌هاي خاص و منحصر به فرد خود را دارد اما باز هم گاهي ابياتي از او ، و حتي كل يك غزل سعدي‌وار است . بعنوان مثال سعدي در گلستان آورده است :

دوست نزديك‌تر از من به من است

وينت مشكل كه من از وي دورم 

چه كنم با كه توان گفت كه او

در كنار من و من مهجورم

و حافظ در همين معنا سروده است :

سال‌ها دل طلب جام جم از ما مي‌كرد

آنچه خود داشت ز بيگانه تمنا مي‌كرد

بي‌دلي در همه احوال خدا با او بود

او نمي‌ديدش و از دور خدايا مي‌كرد

سعدي شيرازي / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد نهم در چاپ اول خود با شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 20000 ريال توسط شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير به چاپ رسيده است .

 

 

 

دوشنبه 24 مرداد 1390 - 14:25


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری