پنجشنبه 2 خرداد 1398 - 1:12
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

علي‌اكبر دهخدا

 

علي‌اكبر دهخدا / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد هشتم

تاليف : دكتر علي‌اكبر ولايتي

چاپ و شمارگان : اول / 90  ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

كتاب حاضر در يك مقدمه و نه فصل با عناوين اوضاع سياسي – اجتماعي ايران در دوره قاجار ، تولد در عصراستبداد ، دميدن صور اسرافيل ، انديشه‌هاي سياسي – اقتصادي دهخدا ، لغت‌نامه دهخدا ، امثال و حكم دهخدا ، دهخداي شاعر آثار دهخدا و همچنين سال‌شمار زندگي علي‌اكبر دهخدا به بررسي زندگي و انديشه‌هاي دهخدا از مفاخر معاصر مي‌پردازد . نويسنده در مقدمه خود اشاره مي‌كند كه استاد علامه علي‌اكبر دهخدا بي‌شك از بزرگان نام‌آور ، مومن ، وطن دوست ،‌ و آزادي‌‌خواه تاريخ اين سرزمين است ، دهخدا در ميان مشروطه‌خواهان شخصيتي با اخلاص و راسخ بود. تحول زمان و تغييرات سريع سياسي عهد قاجار و فراز و نشيب مشروطه‌خواهان و مشروطه‌خواهي موجب تغيير شخصيت وي نشد . اجير سفير انگليس و كنسول روس نبود . در راه تحقق آرمانهاي مشروطه مبارزه كرد و در برابر استبداد صغير ايستاد تا تبعيد شد . صور اسرافيل در ايران تعطيل شد ولي انتشار آنرا در تبعيد ادامه داد .

دكتر علي‌اكبر ولايتي ادامه مي‌دهد كه علامه علي‌اكبر دهخدا با تاليف لغت‌نامه  به احياي زبان فارسي خدمت كرد كه هزارسال قبل از او حكيم ابوالقاسم فردوسي با نظم شاهنامه كرد و همانند حكيم توس به گفتن شعر بسنده نكرد ، بلكه بسان بناكننده كاخ بلند زبان فارسي ، كه در برابر پادشاه جابر غزنوي مزدور خليفه بغداد ايستاد ، او نيز در برابر محمدرضا پهلوي كه با  كودتاي 28 مرداد به تعبير حضرت امام خميني ( ره ) محمدرضا رفت و رضاخان برگشت ، ايستاد و عاقبت به نقل مرحوم استاد دكتر محمد معين زير چكمه بازجويان نظامي سرلشكر زاهدي جان داد .

فصل اول كتاب حاضر به بررسي اوضاع سياسي – اجتماعي ايران در دوره قاجار مي‌پردازد . نويسنده در ابتداي اين فصل يادآور مي‌شود كه ايران در دوره صفوي پا به عرصه سياست جهاني گذاشت . اين ظهور تقريبا ً با تكوين رنسانس در اروپا مقارن بود ؛ سرزميني كه در زمينه‌هاي گوناگون علوم و فنون مي‌كوشيد در جاده نوآوري و پيشرفت گام بردارد و فلسفه زندگي را تغيير و ارزش‌هاي اخلاقي جديدي را شكل دهد . در قلمرو اقتصادي ،‌ با تاكيد بر سودا و سوداگرايي ، استعمار سرمايه محور شكل گرفت كه با تاراج ذخاير مادي و معنوي مستعمرات و استثمار اهالي آن سرزمين‌ها همراه بود .

علي‌اكبر دهخدا فرزند باباخان در حدود سال 1257 ش به دنيا آمد . دهخدا در نه سالگي پدر خود را از دست مي‌دهد . بعد از آن مادر دهخدا تربيت فرزند خود را برعهده مي‌گيرد . دهخدا دروس قديمه را نزد مرحوم شيخ غلامحسين بروجردي از صرف تا اصول فقه وكلام وحكمت فرا مي‌گيرد .  دهخدا هنگامي كه بيست سال داشت ، وارد مدرسه سياسي شد . وي در زمره پذيرفته شدگان دوران دوم جاي گرفت . دهخدا در سال 1321 ق بعنوان منشي ميرزا ابراهيم خان معزالدوله غفاري با سمت وزيرمختار و ايلچي مخصوص دولت به شبه جزيره بالكان رفت . وي در سال 1324 ظاهراًًً بعلت بعضي ناملايمات به ايران بازگشت . بازگشت دهخدا از اروپا با تجربه بزرگ زندگي او يعني مشروطيت همراه مي شود . بعد از كودتاي 2 تير 1287 بار ديگر نظام استبدادي بر كشور حاكم مي‌شود و اين امر سبب مي‌شود كه دهخدا با عده‌اي از مشروطه‌خواهان راهي اروپا مي‌شود . پس از خلع محمدعلي شاه از سلطنت ، دهخدا از تهران و كرمان به نمايندگي مجلس شوراي ملي انتخاب مي‌شود و به استدعاي سران مشروطيت از عثماني به ايران آمد و به مجلس شوراي ملي رفت . پس از آنكه به هنگام جنگ جهاني اول با اينكه دولت ايران اعلام بي‌طرفي كرده بود متفقين روسي به بهانه خنثي كردن فعاليت‌هاي آلماني‌ها در جنوب ايران، تهران را اشغال كردند ، دهخدا به ايل بختياري پناه برد و تا پايان جنگ درميان بختياري‌ها باقي ماند و در همين ايام طرح ايجاد لغت‌نامه دهخدا و امثال و حكم را ريخت .

دهخدا با روي كار آمدن دولت ملي در سال 1330 در دفاع از آن دولت مقاله نوشت و مصاحبه كرد . پس از كودتاي 28 مرداد 1332 ، در جست و جوي دكتر حسين فاطمي به منزلش مي‌ريزند و نان بخور و نميرش را قطع مي‌كنند . دهخدا پس از دستگيري به اتهامات واهي آزار و شكنجه مي‌شود . در دفتر دادستان ارتش ، شبانگاه 25 مهر 1332 بر اثر پرخاش و رفتار دور از ادب دادستان به حالت اغما مي‌افتد . پيكر نيمه‌جان دهخدا نيمه‌هاي شب در دالان خانه‌اش رها مي‌شود. با اين وضعيت بيماري تنگي نفس دوباره به سراغ پيرمرد مي‌آيد و او فرسوده رنج و كار و مبارزه ساليان  پس از هفتاد و هفت بهار و خزان چشم از دنيا فرو مي‌بندد  و به تعبيري با كودتاي 28 مرداد دق مرگ مي‌شود .

فصل سوم و چهارم كتاب حاضر به بحث انتشار هفته‌نامه صوراسرافيل  و پديدار شدن آن در صحنه مطبوعات و همچنين انديشه‌هاي سياسي – اقتصادي دهخدا مي‌پردازد . دكتر ولايتي يكي از منابع فكري دهخدا را سنت فلسفي غرب مي‌داند و تاكيد مي‌كند كه هنگامي كه وي درباره چگونگي تشكيل جامعه و دولت سخن مي‌گويد ، طنين گفته فيلسوفان كهن و جديد اروپا ، ارسطو و جان لاك به گوش مي‌رسد . هنگام بحث نظري درباره حكومت و سياست دهخدا تحت تاثير انديشه‌هاي عصر روشنگري است . چگونگي نگارش لغت‌نامه دهخدا و همچنين امثال و حكم در ادامه مطالب و در فصل پنجم و ششم كتاب حاضر مورد بررسي قرار مي‌گيرد . درباره تحرير و نگارش لغت‌نامه دهخدا گفته شده است كه در دوران جنگ جهاني اول و زماني كه او در ميان ايل بختياري بوده است از همه كتاب‌هاي موجود در آنجا ، بر حسب اتفاق جز لاروس كوچكي نمي‌‌‌‌يابد و با آن كتاب خود را سرگرم مي‌كند و بعد به نيت گردآوردن لغات فارسي و يكجا جمع كردن امثال ، معادل‌هاي فارسي كلمات فرانسه را مي‌جويد و در كنار صفحات آن لاروس ثبت مي‌كند  و از همان جا دو كتاب بزرگ و ارزنده امثال و حكم و لغت‌نامه دهخدا پايه‌ريزي مي‌شود .

دهخداي شاعر نيز بحث مهمي است كه دكتر علي‌اكبر ولايتي به آن مي‌پردازد  و اينكه دهخدا از شاعران دوران مشروطيت و در زمره شاعران سبك مشروطه بوده است . مجموعه اشعار علامه دهخدا نخستين بار به همت دكتر محمد معين جمع‌آوري مي شود . از جمله اشعار معروف دهخدا مسمط معروف « ياد آر » است كه او در رثاي ميرزا جهانگيرخان ، دوست شهيدش سرود و در شماره سوم صوراسرافيل در تبعيد درج كرد .

اي مرغ سحر ! چو اين شب تار

بگذاشت ز سر سياهكاري

وز نفخه روحبخش اسرار

رفت از سر خفتگان خماري...

فصل هشتم كتاب حاضر امثال و حكم ، ديوان دهخدا ، ترجمه عظمت و انحطاط روميان ، ترجمه روح‌القوانين ، فرهنگ فرانسه به فارسي ، ابوريحان بيروني ، تعليقات بر ديوان ناصرخسرو ،  ديوان سيد حسن غزنوي ،‌ديوان حافظ ، ديوان منوچهري ، ديوان فرخي ، ديوان مسعود سعد ، ديوان سوزني ، لغت فرس اسدي ،‌صحاح الفرس ، تصحيح يوسف و زليخا ، مجموعه مقالات و همچنين پندها و كلمات قصار بعنوان آثار علامه علي‌اكبر دهخدا معرفي مي‌شوند . كتاب حاضر با فصل نهم و سالشمار زندگي علامه دهخدا پايان مي‌يابد .

علي‌اكبر دهخدا / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد هشتم نوشته دكتر علي‌اكبر ولايتي در چاپ اول با شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 21000 ريال توسط شركت سهامي كتابهاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير انتشار يافته است .

 

 

 

يكشنبه 23 مرداد 1390 - 11:11


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری