دوشنبه 5 فروردين 1398 - 16:30
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

نورالدين عبدالرحمن جامي

 

نورالدين عبدالرحمن جامي / آفرينندگان فرهنگ و تمدن اسلام و بوم ايران / جلد پنجم

تاليف : دكتر علي‌اكبر ولايتي

چاپ و شمارگان : اول / 90  ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

كتاب حاضر در يك مقدمه و شش فصل با عناوين نگاهي به تاريخ ايران در عصر جامي ، دين و مذهب عصر جامي ، زندگي‌نامه ، افكار و عقايد ، آثار و همچنين جامي و شعر و نثر فارسي به بررسي زندگي و افكار نورالدين عبدالرحمن جامي مي‌پردازد . دكتر ولايتي در ابتداي كتاب درباره مجموعه بارقه‌هاي آفتاب به اين موضوع اشاره مي‌كند كه قرن‌ها پيش از آنكه اروپا و ممالك اروپايي كشور شوند  ، مسلمانان امت واحده و ايرانيان منسجم بودند . امت اسلامي مدت هزار سال مهد علم و تمدن و فرهنگ جهان ، و ايران پرچمدار اين نهضت بزرگ اسلامي بود . ولايتي ادامه مي‌دهد كه در دو سه قرن اخير هجوم فرهنگي ، نظامي  و سياسي و اقتصادي استعمار موجب رخوت و عقب افتادگي جوامع مسلمان شد ، ولي بيداري اسلامي قرن گذشته و معاصر ، و خيزش اسلامي چند دهه اخير موجب حركت مسلمانان شد  وي در پايان يادآور مي‌شود كه تلاش‌هاي نخستين ، در جهت رهايي از سلطه نظامي و سياسي و كسب آزادي و  استقلال بود و اكنون زمان بيداري فرهنگي و احياي اعتماد به نفس اسلامي و ايراني فرا رسيده است .

دكتر ولايتي از جمله اقدامات اساسي براي چنين حركتي را معرفي و بازشناساندن بزرگان تاريخ تمدن اسلام و ايران  و باز تعريف ارزش‌هاي اعتقادي اسلامي و هويت ملي مي‌داند .

 نويسنده در مقدمه كتاب حاضر آغاز مباحث خود را با يادآوري اين مطلب آغاز مي‌كند كه عرفان و فتوت دو پيوند بر سر شاخه تشيع‌اند و باطني‌گري سر نگهداري است . دكتر علي‌اكبر ولايتي ادامه مي‌دهد كه خفقان ناشي از حكومت خلفاي بني‌اميه و بني‌عباس موجب تجويز تقيه از سوي حضرات ائمه اثني عشر _ عليهم السلام _  شد و بي‌ترديد از علل و تدابير اصلي بقاي تشيع بود . به سبب پيچيدگي اوضاع سياسي در عهد بني‌عباس تقيه تكامل و بعضاً انحراف پيدا كرد . حفظ اسرار از اصول مشترك تشيع و عرفان و فتوت بود ؛ از اين روي ، توصيه مكرر بزرگان شيعه سر نگهداري بود . ولايتي ادامه مي‌دهد كه با رخت بربستن سايه شوم خلفاي جور از سر مردم ، شريعت و طريقت به يكديگر نزديك شدند تا جايي كه جامي پيرو طريقت همانند يك عالم شريعت توسل به ائمه معصومين را توصيه مي‌كند و در بيان اوصاف و مناقب ائمه اشعار فراواني مي‌سرايد . ولايتي تاريخ سياسي ايران را بيانگر گسست‌هايي مي‌داند كه ناشي از استيلاي بيگانگان بر اين سرزمين‌ است . به نظر وي نخ تسبيح تاريخ اين سرزمين باستاني و خدايي فرهنگ ريشه‌دار آن و همچنين انديشمندان آزاده و وارسته‌اي است كه با وجود همه اين تهاجم‌ها چون پيشينيان خويش در رشد و تعالي فرهنگ ايران كوشيده‌اند .

اواخر عصر تيموري و در آستانه ظهور سلسله صفويه ، بزرگي از فرهيختگان معرفت و ادب ايران چون مولانا عبدالرحمن جامي در تاريخ فرهنگ و اعتقاد ملت ايران همچون ستاره‌اي مي‌درخشد و عملا ً از پرچمداران نهضت احياي فرهنگ و عرفان اسلامي- اهل بيتي مي‌شود . نويسنده از ويژگي‌هاي عصر جامي را رواج عقايد متصوفه مي‌داند  عقايد و افكاري كه در شرق و غرب ممالك اسلامي در آن زمان نشر و گسترش بسياري يافت . نورالدين عبدالرحمن جامي در 23 شعبان 817 در خرگرد ( خرجرد ) جام به دنيا آمد . جامي آموزش‌هاي ابتدايي چون مقدمات صرف و نحو عربي و خواندن قرآن را در كودكي در جام گذراند . خانواده جامي تا  پيش از سيزده سالگي او در جام زندگي مي‌كردند و حدود 830 ق به هرات رفتند . كوچيدن به هرات نخستين سفر جامي است . پس از ورود به هرات درس و تحصيل خود را در مدرسه بازار خوش آغاز كرد . جامي در آموختن  علوم استعداد و ذهن بسيار آماده‌اي داشته است . جامي پس از تحصيل در هرات ، براي فراگيري بيشتر علوم ، راهي سمرقند شد و در آنجا در محضر قاضي‌زاده رومي ، كه از دانشمندان رصدخانه الغ بيگ بود ، علومي چون نجوم و هيئت را آموخت.

جامي در انديشه‌هاي نقشبنديه بسيار اثرگذار بود. در روش فكري و صوفيانه خود همواره به شيوه ابن عربي بود و بر آراي او و شاگردانش ، از جمله صدرالدين قونوي و شاگرد او فخرالدين عراقي ، شرح و تعليقه مي‌نوشت . جامي پس از سفرهاي بسيار خود از 877 ق تا پايان عمر در هرات ماند . در اين زمان زندگي او رنگ و بوي فرهنگي – اجتماعي داشت  و به تدريس در مدرسه گوهرشاد بيگم و رسيدگي به مسائل خانقاه‌ها و حل و فصل مشكلات مردم مشغول بود . همچنين بسياري از آثارش را در اين زمان نوشت .  ازدواج و فرزندان ،‌ معاصران و ممدوحان و همچنين فرجام زندگي ادامه مطالب كتاب حاضر در فصل سوم است . وضع سلامت جامي بعد از 60 سالگي‌اش چندان خوب نبوده است . خود  نيز در بسياري از آثارش از ضعف و پيري و بيماري شكايت مي‌كند . جامي پس از تحمل چهار روز بيماري ، در 17 يا 18 محرم 898 در خانه‌اش واقع در خيابان هرات چشم از دنيا فرو مي بندد .

فصل چهارم كتاب حاضر افكار و عقايد نورالدين عبدالرحمن جامي را واكاوي مي‌كند . آثار منثور و منظوم جامي نيز در فصل پنجم كتاب براي خوانندگان ارائه مي‌شود . دكتر علي‌اكبر ولايتي در اين فصل اشاره مي‌كند كه جامي در شعر و ادب فارسي آثار فراواني دارد . حوزه كار و انديشه او محدود به ادبيات نيست و در تفسير عرفاني و كلام و ديگر مقوله‌ها نيز تراوش‌هاي فكري خود را به يادگار گذاشته است . در اين فصل بهارستان ، منشات ، صرف فارسي منظوم و منثور ، فوائد الضيائيه في شرح الكافيه با شرح جامي ، رساله در عروض ، رساله در فافيه يا مختصر وافي في علم قوافي ، رساله كبير ، رساله متوسط ، رساله صغير ، تفسير قرآن ، شواهدالنبوه لتقويه يقين اهل الفتوه ، نفحات الانس ، رساله مناسك ، رساله موسيقي ، اشعه اللمعات ، الدره الفاخره ، شرح بيت اميرخسرو دهلوي ،  شرح احاديث ابورزين العقيلي ، شرح رباعيات ، شرح قصيده تائيه فارضيه ، شرح مفتاح الغيب ، لوايح ، لوامع يا شرح قصيده ميميه ابن فارض ، رساله في‌ الوجود ، سخن خواجه پارسا ، رساله سوال و جواب هندوستان ، نقد النصوص في شرح نقش الفصوص ، رساله طريق صوفيان و همچنين رساله تهليليه از جمله آثار منثور جامي معرفي مي‌شود . هفت  اورنگ و ديوان اشعار نيز بعنوان آثار منظوم وي معرفي مي‌شود .

فصل ششم كتاب حاضر با عنوان جامي و شعر و نثر فارسي جامي را در زمره شاعران سبك عراقي قرار مي‌دهد . نويسنده ادامه مي‌دهد كه جامي يكي از شاعران و نويسندگان انگشت شمار است كه بر تاريخيت شعر فارسي و سنت‌هاي آن انديشيده است . جامي بر تاريخ شعر فارسي و سنت‌هاي آن انديشيده است . از تاريخ شعر فارسي آگاهي‌ دقيقي به دست آورده بود و بر پايه آن اين نظريه سياسي تاريخ شعر  فارسي را براي نخستين بار ارائه كرده است كه قدرت سياسي موجب تربيت بسياري از شاعران در قلمرو زبان فارسي شده است كه به مدح صاحبان قدرت پرداخته‌اند  كه نتيجه آن حفظ نام و نشان از قدرتمندان سياسي است . جامي بزرگ‌ترين و مهم‌ترين شاعر عصر خود بوده است . توجه اديبان عصر به قابليت‌هاي ادبي و نظم جامي موجب شد كه شاعران هرات گرد وي جمع شوند و انجمن ادبي تشكيل دهند و شعر خود را به او ارائه كنند و از او بخواهند تا شعرشان را اصلاح كند  ، در واقع او را محك سره و ناسره بودن شعر خود مي‌دانستند .

نورالدين عبدالرحمن جامي نوشته دكتر علي ‌اكبر ولايتي در چاپ اول خود با شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 14000 ريال  توسط شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير انتشار يافته است .

 

شنبه 22 مرداد 1390 - 14:42


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری