دوشنبه 1 آبان 1396 - 6:1
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

فرهنگ متين

 

خلاقيت، تخلق به اخلاق الهي است

 

گفتگو با ايرج داداشي، مدير پژوهش حوزه هنري


ايرج داداشي داراي مدرک کارشناسي ارشد پژوهش هنر و در حال حاضر دانشجوي دوره دکتراست. او در معرفي بيشتر خود چنين ميگويد: ليسانس نقاشي و فوق ليسانس پژوهش هنر دارم. همزمان با تحصيلاتم دوره نسبتاً کاملي از کلاس­هاي کارشناسي و کارشناسي ارشد فلسفه را گذرانده­ام البته بدون مدرک چون مخالف قوانين بود که در دو رشته تحصيل کنم. همچنين در دوره دکتراي فلسفه اسلامي حضور پيدا کردم نه براي اينکه منجر به مدرک شود به دليل نياز و علاقه شخصي­ام به زبان­هاي کهن، کلاس­هاي زبان يوناني را نيز به همين صورت شرکت کرده­ام و مطالعاتم را در اين زمينه و همچنين زبان لاتين را به طور شخصي ادامه مي­دهم. به زبان­هاي انگليسي و عربي در حوزه خواندن و نوشتن و ترجمه تسلط دارم مقالاتي را هم از زبان­هاي انگليسي و عربي ترجمه و منتشر کرده­ام. مدير پژوهش حوزه هنري درباره برخي علايق و دغدغه­هايش هم اين­گونه مي­گويد: به مطالعه درباره مباحث هنر سنتي ايران پيش از اسلام، هنر سنتي اسلامي ايران و هنر سنتي اديان ديگر و به طور کلي مباني فيزيکي و متافيزيکي هنر علاقه دارم. مباحث تطبيقي و مقارنه­اي ميان حقايق مابعدالطبيعي مندرج در متون مقدس و حکمي و فلسفي درباره هنر سنتي که در منابع کهن است از دلبستگي­هاي هميشگي من است يعني مباني مابعدالطبيعي نهفته در سنت­ها و اديان نه نظريه­پردازي­هاي هنري که متاثر از تفکر دنياي مدرن است. دنياي مدرن استعداد عجيبي در تقليل همه امور به پايين­ترين سطح وجودي دارد و تقريباً نافي همه آن چيزي است که اديان و سنن الهي ملي هزاران سال بر انسان عرضه داشته­­اند. دنياي مدرن نگرش دنياانگار و بشرانگار فقدان شم امر قدسي و جهل به مبادي مابعدالطبيعي را با ادعاي پيشرفت و تکامل به خورد انسان مي­دهد. و از مخاطبان خود کبوتراني مي­سازد که شاهپرهايشان کنده شده و توان پرواز بالاتر از پشت بام مدعيان مدرن را ندارد.­ اين سنت­ستيزي دنياي جديد است که باعث شده با دقتي زياد به سراغ منابع اصيل سنتي بروم زيرا اين نوع منابع تقريباً تنها راهي است که مي­توان از طريق آنها به احيا و تداوم هنر به معناي اصيل کلمه دست يافت. اصلاً يکي از دلايلي که من به زبان­هاي ديگر مراجعه کردم همين است چون منابعي که اوائل مطالعه کردم براساس ترجمه بود و ديدم منابع ترجمه نه تنها مرا گمراه مي­  کند بلکه ناتواني­هاي مترجمان گاهي مباحث را برعکس منتقل مي­کند الان هم تمام تمرکزم روي منابع اصيل است. به ندرت در منابع دست دوم و ترجمه­اي مي­توان چنين چيزي را يافت که مثلاً ايمان، عمل صالح و ذکر کثير حق، اساس هنر اسلامي است. اين چيزي است که فقط در نصوص ديني و منابع اصيل يافت مي­شود. هرچند نمي­توان به نظريه­پردازي­هاي دنياي مدرن و پست مدرن بي­تفاوت بود. اما بايد به آفات اين نوع نگاه­ها نيز توجه داشت که همه چيز را به حدود منظر معرفت شناختي و جهان شناختي خود تقليل مي­دهد. خيلي اوقات بسياري از واژگاني که در ميان اين نوع نگاه و منظر سنتي مشترکا به کار مي­رود فقط اشتراک لفظي وجود دارد نه اشتراک معنوي. بهترين مثال خود واژه (هنر) است. امروز هنر در اصطلاح جاري چيزي است که در سنت­ ما هيچ ما به ازائي ندارد. اگر تکيه بر مباحث استتيکي بکنيم شايد نزديکترين تعبير بدان حوايج نفساني باشد که از اساس نکوهيده است يا اگر بر تقليد و بازنمائي طبيعت تکيه کنيم که به طور واضح در سنت هنري ما ناپسند است هر سنتي از عقل و علم مايه مي­گيرد البته نه علم و عقل به معناي مدرن آن. هنرمند سنتي ما با پارسائي وجود خويش را مجلاي تجلي الهي مي­کند و از خويشتن خويش اثري به جا نمي­گذارد در حاليکه هنر جديد تماماً حضور هنرمند است و بيان خويشتن او با تظاهرات لايه­هاي زيرين نفس وي يا نبوغ فردي او. امروز هنر صرفاً در کنشي خاص با هدف تأثيرات روان­شناختي و ارضاي حس زيبائي شناختي است در حاليکه هنر سنتي يا هنر ديني و اسلامي اساساً براي رفع نيازهاي زندگي و گشايش دريچه­اي به سوي ملکوت است.

داداشي 9 سال است که به صورت رسمي عضو هيئت علمي دانشگاه هنر بوده و نزديک به 16 سال است که در اين دانشگاه و دانشگاه­هاي شهيد بهشتي، تربيت مدرس و مؤسسه آموزش عالي سوره تدريس مي­کند. از چندين پژوهشکده به دلايل تغييرات ساختاري حوزه هنري در معاونت پژوهش و آموزش ادغام شده است و در حال حاضر تحت عنوان مديريت پژوهش به کار خود ادامه ميدهد اما با نظر رياست حوزه هنري و معاونت پژوهش و آموزش به دليل اهميت پژوهش و سياست­هاي پژوهش محور حوزه هنري، حوزه مجدداً پيگير مسائل اداري تشکيل هيئت امناي پژوهشکده - که در ابتداي سال جاري به تصويب وزارت علوم و تحقيقات و فن­آوري رسيده – و تصويب و اجراي آيين­نامه اجرائي آن است. با اعمال تغييرات مورد نظر حوزه، مديريت پژوهش مجدداً با نام ( پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامي ) و تشکيلات جديد و تابع مقررات مشترک مراکز پژوهشي کشور اهداف مندرج در سياست­هاي کلان حوزه هنري را تحقق خواهد بخشيد.

 

- سابقه همکاري شما با حوزه هنري به چه زماني بازمي­گردد؟

بنده چندين بار به حوزه پيوسته و گسسته­ام. من در دوره­اي که دانشجو بودم با حوزه هنري همکاري مي­کردم آن زمان جناب آقاي پلنگي مسئوليتي را در بخش آموزش سوره به عهده داشتند البته آن زمان سوره هنوز دانشگاه نشده بود بعد که قرار شد سوره دوره­هاي کارداني داشته باشد به لطف دوستان براي تدريس مباحثي از تاريخي هنر و نقاشي دعوت به همکاري شدم. بعد به خاطر تحصيلاتم دوباره گسستگي پيش آمد من عضو رسمي آموزش و پرورش بودم با اينکه به عنوان دبير استخدام شده بودم سر کلاس نمي­رفتم اما در دفاتر ستادي وزارت آموزش و پرورش مسئوليت­هاي مختلفي داشتم حدود يکسالي را هم در دانشکده تربيت دبير شريعتي در خاني­آباد تدريس داشتم. پس از حدود 17 سال از آموزش و پرورش مستعفي و در دانشگاه هنر استخدام شدم. در سال­هاي اخير در کنار تدريس و پژوهش در دانشگاه هنر واحدهائي را هم در دانشگاه سوره تدريس مي­کردم و گاهي هم که آقاي دکتر بنيانيان دعوت مي­کردند جهت سخنراني يا مذاکره و مشاوره به حوزه­ مي­آمدم الان هم به دعوت برادرگرامي جناب زينال­پور آمده­ام تا در واحد پژوهشکده همکاري کنم.

- از چه زماني مديريت پژوهشکده را به عهده گرفتيد؟

پيشنهاد را از تير ماه سال 89 مطرح کردند اما به دليل گرفتاري­هاي کاري نتوانستم حضور پيدا کنم با اين حال در همين فاصله طرح و برنامه­هايم را دادم حدود يک سال است در اين واحد فعاليت ميکنم.

-  وضعيت پژوهشکده زماني که شما آمديد به چه صورت بود و طرح­هاي شما براي آينده چيست؟

زماني که من وارد اين مرکز شدم ديدم مجوز جديدي که براي اين واحد صادر شده است مربوط به عيد سال 89 است البته قبلاً هم مجوز داشت منتها سابق شرايط فرق مي­کرد. اين واحد بايد فعاليت­هايش را براساس قوانين و مقررات مراکز آموزشي و پژوهشي کشور زير نظر حوزه هنري و سازمان تبليغات اسلامي انجام دهد. اساسنامه تأسيس پژوهشکده تصويب و اينجا به رسميت شناخته شده است. الان تصميم بر اين است که هيئت امناي جديد معرفي و تعيين شوند تا بتوانند جلسه­ اي داشته باشند و تشکيلات، وظايف، آيين­نامه­ها و ضوابط را جهت اجرا مصوب کنند. ضمناً هيئت امنا بايد وظايف و اختيارات را براي رئيس پژوهشکده تصويب و به او واگذار کند. بنده هم اخيراً به وزارت علوم معرفي شدم تا پرونده­ام مورد بررسي قرار گيرد. عرض کردم قبل از حضور بنده در اين جايگاه تحولي صورت گرفته است و چيزي که به عنوان پژوهشکده بوده است در معاونت پژوهش و آموزش ادغام شده است ما به دنبال اين هستيم که مجدداً با همان عنوان پژوهشکده فعاليت کنيم عنوان درست اينجا هم همين است: (پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامي) نه (پژوهشکده) اين شايد سهواً جاري و مصطلح شده است.

- البته پيش­تر هم عنوان آن پژوهشکده بوده است؟

بله. عنوان صحيح پژوهشکده است چون پژوهشکده اقتضائات و شرايط خاصي دارد که الان موجود نيست و در حال حاضر ما در حال تشکيل گروه­هاي پژوهشي هستيم تا فعاليت­شان را شروع کنند قبلاً اين گروه­ها تحت عنوان دفتر يا عناويني ديگر مشغول بودند که در نظر داريم تحت قوانين و مقرراتي که وزارت علوم براي مراکز تحقيقاتي در نظر گرفته آنها را سامان دهيم. از جمله اين گروه­ها ( گروه مطالعات ديني هنر ) است که اخيراً و با حمايت معاونت محترم مجدداً راه­اندازي شده است اين گروه پيش­تر با محوريت مرحوم استاد مددپور و با عنوان ( دفتر مطالعات ديني هنر ) فعاليت مي­کرد. اما پس از رحلت ايشان دفتر عملاً تعطيل شد ولي با استعانت الهي توانستيم با دوستان پژوهشگر و صاحب­نظري که با اين دفتر همکاري داشتند به توافق برسيم که تحت عنوان گروه پژوهشي مطالعات ديني هنر به فعاليت خويش ادامه دهند. اين گروه داراي ظرفيت­هاي بسيار بالائي است و عزيزاني که در آن فعاليت مي­کنند همگي از چهره­هاي متعهد و متخصص هنر ديني هستند و ان­شاالله با همکاري اين گروه و با دعوت از اساتيد و متخصصان عرصه نظريه­پردازي هنر، کرسي­هاي نظريه­ پردازي هنر ديني را راه­اندازي خواهيم کرد.

- شما طبق سياست­هاي وزارت علوم فعاليت مي­کنيد؟  

وزارت علوم يک­سري قوانيني دارد که مراکز تحقيقاتي بايد آنرا رعايت کنند تا آن مرکز بتواند به عنوان مرکز تحقيقاتي رسمي کار کند وگرنه مي­شود يک دفتر پژوهشي ساده در ادارات. براي اينکه اين اتفاق نيافتد و اين واحد بتواند علاوه بر پژوهش­هاي علمي، دانشجو بگيرد و دوره­هاي عالي برگزار بايد اعضاي هيئت علمي را جذب کند و گروه­هاي پژوهشي را گسترش دهد و تحقيقات را در سطح آکادميک و قابل قبول و دانشگاهي ارائه دهد پس طبيعتاٌ بايد براساس قوانين وزارت علوم عمل کنيم نه سياست­هاي آن زيرا شوراي سياست­گذاري و هيئت امنا و شوراهاي پژوهشي عمدتاً در خود حوزه و براساس سياست­هاي حوزه هنري فعاليت مي­کنند که نهادي زير نظر مقام معظم رهبري است و خواسته­ها و اهدافي که مورد نظر معظم له است و در اساس­نامه حوزه هنري آمده همگي وظايفي است که به عهده حوزه هنري گذاشته شده است و حوزه هم از پژوهشکده متوقع است که براساس نيازهاي آن و در قالب سياست­هاي حوزه هنري کار کند. منتها در قالب علمي و کاملاً پژوهشي. کافي است که نشريات و کتاب­هاي اين مجموعه را مطالعه کنيد تا همايش­ها و برنامه­ها و نشست­ هاي متنوع را بتوانيد رصد کنيد. اين امور کماکان ادامه خواهد داشت منتها همه اين موارد وارد اين قالب و مقررات جديدي مي­شود که به تصويب خواهد رسيد اگر قرار است که کارهاي اينجا اعتبار بيشتري پيدا کند بايد تحقيقات، روشمند و بر اساس شيوه­هاي دقيق پژوهشي صورت بگيرد الان در همه مراکز علمي و پژوهشي کشور برخي قالب­ها تغيير کرده است و شيوه عملکرد و اجرا عوض و علمي­تر شده است. بنابراين دوستان ما در پژوهشکده بايد به روش­هاي دقيق و صحيح علمي (نه به معناي علم مدرن) خودشان را عادت بدهند.

- چه تغييراتي در دستور کار­تان داريد؟

سياستي که ما دنبال مي­کنيم همان سياست حوزه هنري است اما روش شخصي من مبتني بر نظم است. در کار پژوهش هيچ چيزي به اندازه نظم براي من اهميت ندارد. بزرگترين آفتي که مي­تواند يک مرکز پژوهشي را تهديد کند بي­نظمي است. دوم رعايت درست قوانين و براساس قوانين حرکت کردن است. در اين ضابطه­هاست که خلاقيت شکل مي­گيرد و اين مسئله مانع بروز آن نيست زيرا خلاقيت را به معناي نفساني خويشتن نمي­گيرم. خلاقيت تخلق به اخلاق الهي و براساس الگوي الهي در آفرينش عمل کردن است. آخرين چيز هم اين است که افراد عواطف و هواهاي فردي را در مسائل کاري دخالت ندهند که مانع پيشرفت است و آفت کار محسوب مي­شود چرا که عملاً کل منظومه متوقف مي­شود و تمام مجموعه آسيب مي­بينند به معناي بهتر رعايت تقوا در همه مراحل کار مدنظر ما است. البته تغيير لازمه هر نهاد و سازماني است که روند بالندگي و رشد را طي مي­کند. مثلاً وضعيت کتابخانه مرکزي و مرکز اسناد چندان رضايت­بخش نيست. هم از حيث مکان و هم از حيث امکانات و تجهيزات. وقتي با خود همکاران دراين بخش گفتگو مي­کنيم همگي خواهان تغيير و بازنگري اساسي در وضعيت کتابخانه­ها هستند. اميدواريم با همکاري خوبي که معاونت مالي و اداري جهت توسعه فضاي کتابخانه نشان داده است به زودي بتوانيم اين مشکل را حل کنيم. طرحي  را به رياست حوزه هنري پيشنهاد داديم که اگر عملي شود به زودي شاهد تغييرات اساسي در وضعيت کتابخانه خواهيم بود.

- به لحاظ اجرائي، سياست و برنامه شما همگام با گذشته است؟

بعضي از کارهاي قبل را مي­پسندم چون درست هم انجام شده و براساس سياست­هاي حوزه بوده است اما از اين به بعد بايد با نظام­مندي و با روش­هاي جديد ادامه پيدا کند. شخصاً هيچ­گاه کوشش­ها و تلاش­هاي عزيزاني که پيش از بنده در هر جائي که حضور داشتند و پس از آنها عهده­دار مسئوليت آنجا شدم، تخطئه نکرده و نمي­کنم و از اين کار بيزارم. به هر شکل هر عزيزي به اندازه وسع و توان خودش و در راستاي سياست­هاي کلي مجموعه متبوع خود کاري کرده است که بايد قدر دانست و سپاسگزار بود. معاونت آموزش و پژوهش در نظر دارد بخش آموزش را با استفاده از خروجي واحد پژوهشکده گسترش دهد آنچه را که آموزش قرار است انجام دهد پژوهشکده بايد تهيه کند لذا يکي از سياست­هائي که قرار است اعمال کنيم تأمين منابع آموزشي است براي دوره­هاي آموزشي ضمن خدمت، دوره­هاي آموزشي کوتاه­مدت، کارگاه­هاي آموزشي و تهيه محتواي آموزشي براي اين دوره­ها. بازنگري در سرفصل­ها و برنامه­هاي آموزشي که نياز به برنامه­ريزي درازمدت دارد که بايد در ابتداي وضعيت کنوني را شناسائي کنيم. ضعف­ها و قدرت­ها را بررسي و نيازسنجي کنيم ضمن اينکه بايد سياست­هاي کلي و رسالت حوزه هنري را ملاحظه کنيم.

- آيا به زيرمجموعه­هاي اين واحد قرار است واحد جديدي اضافه شود؟

خير. واحد جديدي اضافه نخواهد شد. وقتي قرار است در چهارچوب­ها و ضوابط علمي مراکز تحقيقاتي وزارت علوم عمل کنيم چاره­اي نيست که ما به شيوه­هاي مختلف اهتمام ورزيده و آنها را اجرا کنيم يکي ديگر بحث سخنراني­هاي دوره­اي، همايش­ها با وسعت­ها و درجات مختلف از سطوح ملي گرفته تا بين­المللي است همايش­هائي که کليد زديم شامل همايش هنر متعهد، هنرهاي اخلاق­مدار، سنت هنري و آداب معنوي در هنر سنتي است. دوره­هاي کارآموزي و بازآموزي و آموزشي مشخص با دعوت از اساتيد متخصص ويژه هريک ارتقاي سطح علمي کارکنان، نشست­ها، جلسات نقد، توسعه توليد منابع مکتوب و غيرمکتوب، توليد کتاب، مجله و نشريات، منبع مالتي مديا و برنامه­هاي تلويزيوني که بتواند در جامعه تأثيرگذار باشد، تقويت مجلات اين واحد تا اينکه به سطح علمي و پژوهشي برسد، مخصوصاً نشريه بيتاب که قديمي­تر است و استخوان بنديش شکل گرفته است که ما سعي داريم آن را به سمت هرچه علمي شدن حرکت دهيم. براي اجرائي شدن تشکيل گروه­هاي پژوهشي گام­هاي بلندي برداشته­ايم مثلاً تشکيل گروه پژوهشگران جوان که با هدف ايجاد بستري مناسب براي تقويت روحيه پژوهشگري و تحقيق در جوانان و ايجاد امکانات و فضاي مناسب براي حضور جوانان مستعد و علاقمند در پژوهشکده شکل گرفته است.

- نحوه همکاري شما با مراکز استان­ها به چه صورت است؟

بررسي وضعيت پژوهش در استان­ها و چگونگي انجام آنها، پيشگيري از موازي­کاري در پژوهش­ها و پيوند ميان مراکز براي اجراي طرح­هاي مشترک، اجراي دوره­هاي آموزشي روش­هاي تحقيق پيشرفته و تعامل با آنها از طريق نظارت بر اجراي طرح­هاي پژوهشي آنها، کشف استعدادهاي پژوهشگر در استان­ها و حمايت از آنها براي پژوهش­هاي بزرگ، برگزاري دوره­ هاي استاني، تأمين بحث­هاي استاني، تأمين بحث­هاي پژوهش­هاي علمي و نشست­ها و همايش­هاي علمي استاني که در همانجا برگزار مي­شود و نيز دعوت از اساتيد و توسعه نشست­ها از زمره اين همکاري­هاست.

- تعامل شما با ارگان­ها و نهادهاي خارج از حوزه به چه شکل است؟

يکي از پيشنهاداتم اين بوده است که نشست­ عمومي در چند روز برگزار شود و اين سؤال بزرگ را مطرح کنيم در 30 سال گذشته براي فرهنگ و هنر چه کرده­ايم؟ و اينکه چه مقدار به توسعه مباحث نظري هنر پرداختيم و چه اندازه وضعيت ما به سوي بهبود تحول يافته است و فعاليت­هاي ما چه تأثيري بر آن داشته است؟ چقدر توانستيم جهت­دهي کنيم و اجتماع را به مسيري ببريم که در واقع براي جمهوري اسلامي رقم زده شده است و جزو اساس و بنياد  آن است؟ چقدر توانستيم آرمان­ هايمان را تحقق بخشيم؟ بايد اين سؤالات را در برنامه­ريزي­هاي درازمدت خودمان قرار دهيم و راه حل آنان را پيدا و ارائه کنيم. اين اتفاق دير يا زود بايد اتفاق بيافتد و چيزي که براي پژوهشکده حوزه هنري ضرورت دارد و بايد به دنبال آن باشد اين است که با سازمان­هاي ديگر ارتباط برقرار کند تا از کارهاي موازي جلوگيري شود. کارهاي موازي هزينه­هاي زيادي را به کشور تحميل مي­کند ضمن اينکه ارتباط مداوم براي ما مشخص مي­کند که در چه بخش­هائي با کدام يک از ارگان­ها و سازمان­ها مي­توانيم همکاري و تعامل داشته باشيم تا بتوانيم کارها را با قوت انجام دهيم طي گفتگوهائي که با همکاران هيئت علمي دانشگاه­ها و دانشکده­هاي هنري داشتيم به نتايج خوبي براي ايجاد يک تعامل سازنده رسيده­ايم مثلاً يکي از طرح­هاي ما حمايت از پايان­نامه­هاي دانشجوئي است که با موضوع هنر ديني و سنتي به پايان مي­رسد که از نظر علمي توانسته گامي رو به جلو براي احيا، تبيين، تحکيم و توسعه هنر اسلامي برداشته باشد. 

   

 

 

 

شنبه 15 مرداد 1390 - 10:22


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری