شنبه 25 آذر 1396 - 3:13
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

فرهنگي و هنري

 

داود خسروي

 

استاد بزرگ انيميشن

 

نگاهي به زندگي و آثار نورمن مك لارن


نورمن مك لارن، حتي قبل از جنگ، پيشگام هنر انيميشن بود. آنچه به آثار او تشخص مي بخشيد ذوق فني و هنري و حساسيت به مسائل انساني بود. اين ويژگي‌ها به طور مشخص در رفتار او در قبال كشورهاي توسعه نيافته قاره آسيا ديده مي‌شد. مك لارن مدتي از عمر خود را در اين كشورها گذراند و با شيوه سوادآموزي تصويري، سعي در ريشه كن كردن بي‌سوادي و ترويج بهداشت داشت.

نورمن مك لارن در 11 آوريل 1914، سالي كه جنگ جهاني اول آغاز شد. در شهر استرلينگ اسكاتلند به دنيا آمد. پدرش نقاش و دكوراتور ساختمان و مادرش از يك خانواده روستايي بود، اما در حقيقت در 20 سالگي بود كه مك لارن سينما را به عنوان يك هنر كشف كرد و آن زماني بود كه به كانون فيلم شهر گلاسكو پيوست.

سپس اولين فيلم خود «از هفت تا پنج» را ساخت كه كمي بعد در سال 1935 به جشنواره فيلم‌هاي آماتور گلاسكو راه يافت. هيات داوران به دليل استعداد فوق العاده او جايزه‌اي به مك لارن داد و مك لارن توجه جان گريرسون را كه داور جشنواره بود به خود جلب كرد و او به مك لارن شغلي در واحد فيلمسازي اداره مركزي پست لندن (gpo) واگذار كرد.

آخرين فيلم آماتوري كه مك لارن در شهر خود ساخت فيلمي ضد جنگ بود كه آن را با همكاري هلن بيگار به پايان رسانيد. مك لارن از سن 18 سالگي، دوره‌اي پنج ساله را در مدرسه هنري گلاسكو آغاز كرد كه سه سال آخر آن صرف آموختن معماري داخلي شد. سپس به لندن رفت (سال 1936) تا در بخش فيلمسازي gpo به كار نزد جان گريرسون بپردازد، اما تقريبا بلافاصله پس از ورود به لندن به اسپانيا رفت تا به عنوان فيلمبردار در فيلمي كه ايورمونتاگو از محاصره شهر مادريد در دوران جنگ داخلي اسپانيا تهيه مي كرد، شركت كند.

وقتي مك لارن از اسپانيا به لندن بازگشت، مشغول كار در مکاني شد كه در آن انيماتورهاي برجسته اي مانند: اولين چري، بازيل رايت، لن لاي و هري وات حضور داشتند.

 درسال 1937 جان گريرسون gpo را رها كرد تا مركز فيلم (film center) را در انگلستان پايه گذاري كند در اين زمان افرادي مانند آلبرتو كاوالكانتي (فيلمساز آوانگارد برزيلي) بنيامين برتين آهنگساز و دبيلو اچ اودن شاعر و ويليام كلداستريم نقاش با مك لارن همكار بودند.

در دوراني كه مك لارن با اين گروه كار مي‌كرد از آنها چيزهاي بسياري آموخت. يكي از اين درس‌ها انيميشن بدون دوربين بود (ترسيم مستقيم، كنده كاري و نقاشي روي فيلم) كه از لن لاي در فيلم‌هاي «جعبه رنگ»، «رقص رنگين كمان» و «خال» ياد گرفته بود. مك لارن اولين فيلم خود را زير نظر آلبرتو كاوالكانتي ساخت و آن را حرکت روي بال نام نهاد.

همچنين او صداسازي مستقيم را بر روي نوار فيلم تجربه كرد. در سال 1938 جان گريرسون مك لارن را به مركز فيلم فرا خواند و فيلمنامه و كارگرداني فيلمي را به او سپرد كه روش آشپزي جديد را با اجاق گاز ياد مي داد. مك لارن اين فيلم را با روش استفاده از عكس‌هاي زنده ساخت اين آخرين فيلمي بود كه مك لارن در سرزمين مادري خود کارگرداني کرد.

در اكتبر 1939 مك لارن به نيويورك رفت. او مدتي بيكار بود در ايام بيكاري مك لارن با نقاشي كردن روي نوار فيلم خام – هم به جاي تصوير و هم به جاي صدا – چند فيلم آبستره به خلق کرد كه اتفاقا بعضي از آنها را موزه گوگنهايم از او خريد و اين اولين توفيق مك لارن در آمريكا شد.

پس از دوران بيكاري سرانجام يك كمپاني آمريكايي كه براي صنايع و روابط عمومي سازمان ها فيلم مي‌ساخت شغلي به مك لارن داد. در اروپا جنگ آغاز شده بود. ولي آمريكا هنوز وارد جنگ نشده بود. اما كانادا در جنگ شركت داشت. جان گريرسون تازه دفتر ملي فيلم كانادا n.f.b (نشنال فيلم بورد) را در شهر اوتاوا بنيان گذاشته بود.

 در سال 1941 گريرسون به مك لارن تلفن كرد و به او گفت كه به وجود او در كانادا احتياج دارد بنابراين دو سال بعد از ورود مك لارن به آمريكا در سال 1941 مك لارن به كانادا رفت. مك لارن سريع دست به كار شد و با ساختن چند فيلم انيميشن بدون دوربين به شيوه خودش توفيقي سريع به دست آورد.

 در اواخر سال 1942 جان گريرسون مسئوليت بخشي مستقل در نشنال فيلم بورد، براي آموزش انيميشن به هنرمندان تازه استخدام را به مك لارن سپرد. مك لارن 14 ماه به اين كار پرداخت. در سال 1949 مك لارن را به كشور چين دعوت كردند تا در برنامه تعليمات اساسي يونسكو به آموزش فيلم انيميشن و فيلم استريپ بپردازد تا چيني‌ها از اين زبان براي تفهيم اصول بهداشت و  سلامتي به روستاييان استفاده كنند.

مك لارن در سال 1952 فيلم «همسايه ها» را ساخت كه هنوز به عنوان شاخص ترين نمونه تكنيك «پيكسيليشن» (فيلم با بازيگر زنده، اما به شيوه انيميشن) به شمار مي رود و براي او جايزه اسكار به ارمغان آورد و شهرتي جهاني يافت. بعد از اين فيلم مك لارن باز بار سفر بست تا اين بار به هند برود و همان كاري را كه براي چيني‌ها كرده بود براي هندي‌ها هم بكند، اما اين سفرها اگر براي چيني‌ها و هندي‌ها آموزش بهداشت و سلامتي بود، براي خود مك لارن  موجب از دست دادن سلامتي اش شد. چنان كه در بازگشت به كانادا او با تب رماتيسمي به بستر رفت و سپس مبتلا به رماتيسم قلبي شد.

با همه اين مشكلات مك لارن در سال 1955 فيلم «بلينكتي بلنك» را به پايان رسانيد و سال بعد براي مهاجرت به مونترال آماده شد، چرا كه نشنال فيلم بورد براي او و همه اعضاء ديگر خود استوديويي نوساز و مجهزي آماده كرده بود. سپس مك لارن با استفاده از ابداعاتي كه به كمك تغيير سرعت در دوربين و تكنيك ظهور و چاپ در لابراتوار كرده بود موفق به ساختن دو فيلم جاودانه پادودو (1967) و نارسيوس (1981) شد، كه به عنوان شاهكارهايي در انيميشن در تاريخ سينما جاودانه باقي خواهند ماند.

سرانجام نورمن مك لارن در 27 ژانويه 1987 در كبك كانادا در گذشت. مك لارن هنرمندي استثنايي بود كه خود را پژوهشگري در زمينه تكنيك فيلم مي‌دانست. او به خصوص شيفته موسيقي و رابطه صدا و تصوير بود به گفته خودش، موسيقي الهام بخش بسياري از فيلم‌هايش بوده است مانند: «فيدل دو- دي» (1947)، «بي خيال باش» (1949) و «توكا» (1958)

انيميشن‌هاي مك لارن بيشتر متكي بر حركت هستند تا رنگ. در جوجه خاكستري (1947) رويداد از طريق ديزالوهاي متوالي و طراحي‌هاي با مداد پاستل كه تا حد زيادي متكي به درجات ظريف رنگ است تصوير مي‌شود. نوآوري‌هاي او جهان انيميشن را به حيرت واداشته است از جمله جان بخشيدن به اشياء بي جان مانند «داستان صندلي» (1957) و حكاكي و طراحي و نقاشي مستقيم بر روي فيلم خام به منظوركشف ديناميك حركت مانند : «نقطه سفيد چشمك زن» (1959) در نخستين سال هاي فعاليت نورمن مك لارن در كانون ملي فيلم كانادا وظيفه برپايي يك استوديوي انيميشن به او محول شد در سالهاي بعد كار او موجب ترغيب و الهام بساري از فيلمسازان و انيماتورهايي شد كه بعدها برنده جوايزي شدند. موفقيت‌هاي آتي نسل جديد انيماتورهاي كانادا مرهون جايگاه رفيع او بود و او همچنان تا به امروز الهام بخش انيماتورهاي سراسر جهان بوده است.

 

 

چهارشنبه 12 مرداد 1390 - 9:50


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری