دوشنبه 30 مرداد 1396 - 1:40
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

ترجمه: غزال حسين زاده

 

مينياتوريست بزرگ و نامدار ايران زمين

 

نگاهي به زندگي و آثار رضا عباسي


رضا عباسي يا آقا رضا عباسي ( 1635-1565ميلادي) يکي از مينياتوريست هاي بزرگ ايراني در اواخر دوره صفويه و متعلق به مکتب اصفهان بود. رضا عباسي احتمالا در کاشان متولد شده، ولي عده اي بر اين باورند که او زاده مشهد است، مکاني که پدر او علي اصغر(مينياتوريست معروف) هم در دربار شاهزاده ابراهيم ميرزا به نقاشي مي پرداخت و بعد از قتل ابراهيم ميرزا، به دربار شاه اسماعيل دوم در قزوين رفت.

احتمالا رضا عباسي ابتدا نزد پدرش آموزش ديده، و سپس در دوران جواني به دربار شاه عباس اول پيوسته است. در آن زمان از طرف دربار اجازه انتشار کتاب هاي نقاشي شده کاهش يافت، و در عوض مجموعه هاي مينياتور جايگزين آنها شد.

برخلاف اکثر مينياتوريست هاي ايراني، رضا عباسي معمولا آثار خود را امضاء و حتي گاه تاريخ آثارش را ثبت مي کرد. رضا عباسي در زمان حيات روي نسخه کامل نشده شاهنامه که اکنون در موزه چستر بياتي دوبلين نگهداري مي شود، کار مي کرده است.

يک نسخه ديگر از اين اثر که مربوط به سال 1628 و اواخر شاه عباس بوده و به سبک متفاوتي کار شده، هم ممکن است از آثار عباسي باشد،که اکنون در موزه بريتانيا نگهداري مي شود. يک کتاب مينياتور مربوط به سال هاي(1601 -1602) که در موزه ملي روسيه نگهداري مي شود را هم منسوب به او مي دانند، که البته يکي از مينياتور هاي اين کتاب را هم متعلق به پدر عباسي مي دانند. همچنين 19 مينياتور در کتاب خسرو و شيرين(1632-1631) هم به رضا عباسي تعلق دارند.

رضا عباسي معمولا يک يا دو انسان را در زمينه بسيار زيبايي از باغ و فضاي سبز به تصوير مي کشيد. گاهي دور آثار خود را با شيوه طلاکوب تزيين مي کرد که در آن زمان براي تزيين حاشيه هاي نقاشي متداول بود.

شيوه نقاشي عباسي استفاده از قلم و رنگ هاي متنوع بود. يکي از مضامين مهم نقاشي هاي رضا عباسي ترسيم مرداني جوان و ملبس به جامه هايي آراسته بود. باربارا برند (منتقد) درباره آثار عباسي مي گويد: «خطوط نقاشي در آثار رضا عباسي بافت خيره کننده اي دارند، که بيان گر چگونگي استفاده از قلم و نيز شخصيت نقاش است. پيکره هاي رنگ آميزي شده در نقاشي هاي عباسي نشاندهنده سبک زندگي و پوشش مردم در آن مقطع تاريخي هستند.»

مکتبي که رضا عباسي بنيان گذار آن بود، به عنوان يکي از مکاتب تاثير گذار نقاشي ايران پا برجا ماند و هنرمندان شاخصي راه استاد را ادامه دادند، از جمله معين که چند دهه بعد پرتره استادش رضا عباسي را ترسيم نمود. محمد شفيع عباسي پسر رضا عباسي هم از پيروان مکتب پدر به شمار مي رفت.

رضا عباسي آثار اوليه خود را به نام آقا رضا امضاء مي کرد که ممکن است با آثار هنرمند ديگري که در دربار جهانگير مغول در هند به کار مشغول بود، اشتباه گرفته شود. در سال 1603 و در سن 38 سالگي، رضا  عنوان افتخاري «عباسي» را از شاه دريافت کرد.

مباحثات زيادي بر سر اين مسئله که آقا رضا و رضا عباسي در حقيقت يک نفر هستند، در گرفته است. امروزه باور بر اين است که اين دو نفر در حقيقت يک شخص هستند. هر چند سبک رضا عباسي، نشان از تغييري اساسي در ميانه زندگي هنري اش دارد. رضا عباسي همچنين گاه، با عليرضا عباسي، خوشنويس معروف دربار شاه عباس اشتباه گرفته مي شود.

رضا عباسي، شاه را در سفر به خراسان در سال 1598 همراهي کرد و در پايتخت جديد (اصفهان) طي سال هاي 1597-1598 سکني گزيد. رضا عباسي در ميانسالي براي رسيدن به آزادي و نجات يافتن از دنياي حقير و آزاردهنده اي که گرفتارش بود، دربار را رها کرد. بازتاب اين تغيير در زندگي عباسي را در نقاشي هايي که از ورزشکاران، مردم عادي و... کشيده، مي توان مشاهده کرد.

عباسي در سال 1610 به دربار بازگشت، احتمالا به دليل اينکه به لحاظ مالي در مضيقه بود. او تا زمان فوت شاه به همکاري با دربار ادامه داد.

مجموعه اي از مينياتور هاي قرن 15 ميلادي که به عباسي نسبت داده شده و در کتابخانه شهر اردبيل نگهداري مي شود، بيانگر اين امر است که رضا عباسي به اين شهر آمده است.

همزمان با بازگشت عباسي به نزد شاه، تغيير قابل ملاحظه اي در سبک او ديده مي شود. در پرتره هاي او در دهه 1620 رنگ هايي تيره تر و خطوط ضخيم تري به چشم مي خورند.

در يک نگاه کلي ساختن بناهاي متعدد در زمان شاه عباس اول در اصفهان، گونه‌اي تازه از نقاشي را به وجود آورد. پيش از آن در زمان شاه اسماعيل و شاه طهماسب، نقاشان بزرگي چون کمال الدين بهزاد به تصوير کردن کتاب‌هاي خطي مي‌پرداختند. اما در اين دوره نقاشي بر روي ديوارها نقش بست و کشيدن تصاوير بزرگ براي تزيين بناها مرسوم گرديد.

رضا عباسي در فاصله سال‌هاي ۱۶۳۹-۱۶۱۸ پرده‌هاي نقاشي بسيار آفريد که در آن‌ها به جاي انبوه درباريان، تنها صورت يک يا دو آدمي زيبا نقش مي‌شد. در اين تصاوير رنگ آميزي لباس و صورت و تزئينات، درخششي چشم گير دارد. رضا عباسي، بيشتر در نقاشي سياه قلم تبحر داشت، توانايي قابل ستايش او در ترسيم طبيعت و حالات روحي و اخلاقي مردم عادي بود.

رضا عباسي نه فقط تكنيك قابل توجهي را در ارائه بافت پارچه ها , حركت و شخصيت مدل ها و به كار بردن خط با ضخامتهاي مختلف به نمايش گذاشت، بلكه باعث شد كه نقاشي از حالت تزئيني براي متون ادبي خارج شود و با نگاهي تازه به موضوعات مختلف، به غناي گنجينه نقاشي ايران افزوده شود.

سبک خلاقانه و چشم نواز نقاشي هاي عباسي، منبع الهام بسياري از نقاشان پس از او گرديد، به گونه اي که آنها گاه حتي براي ارتقاء ارزش هنري و مادي آثارشان، امضاي رضا عباسي را جعل مي کردند.

امروزه آثار عباسي در تهران، در موزه رضا عباسي و در کتابخانه قصر توپکاپي در استانبول نگهداري مي شوند. همچنين برخي از آثار عباسي در موزه هاي بريتانيا، لوور و متروپليتن هم به چشم مي خورند.


 

 

سه‌شنبه 11 مرداد 1390 - 13:24


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری