شنبه 29 دی 1397 - 5:14
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

صنيع الملك

 

 ميرزا ابوالحسن خان غفاري / صنيع الملك / مفاخر هنري ايران / 11

تاليف : يعقوب آژند 

چاپ و شمارگان : اول / 90 ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

كتاب حاضر در هفت فصل با عناوين شرح احوال ، كتاب‌آرايي هزار و يك شب ، نقاشي ديواري ، نخستين مدرسه نقاشي ، نخستين روزنامه مصور ايران ، پاره‌اي از آثار و پايان زندگي و همچنين ميرزا ابوالحسن خان صنيع الملك در يك نگاه به بررسي زندگي صنيع الملك مي‌پردازد . يعقوب آژند در ابتداي خود به اين موضوع اشاره مي‌كند كه زندگي ميرزا ابوالحسن خان غفاري صنيع الملك از سال 1229 ه ، شروع شده و در سال 1283 ه ، پايان يافته است .  سال‌هاي نخستين زندگي او يعني سال‌هاي كسب فيض و هنرآموزي وي در دوره فتحعلي شاه و محمد شاه بوده است و ايام پرثمر و توليد هنري او در سال‌هاي نخستين سلطنت ناصرالدين شاه رخ داده و تقريبا ً بيست و پنج سال و يا يك ربع قرن را در برگرفته است . از ديدگاه آژند ميرزا ابوالحسن خان در اين بيست و پنج سال ، دگرگوني اساسي در هنر نقاشي و تصويرسازي ايران ايجاد كرده است .

نويسنده ادامه مي‌دهد كه ميرزا ابوالحسن خان آخرين حلقه زنجير كتاب‌آرايي سنتي ايران است كه با مديريت خود كتاب سترگ هزار و يك شب را در شش مجلد كتاب‌آرايي كرد و پس از او كتاب‌آرايي ، تحت تاثير چاپ سنگي كه از ابداعات خود او بود ، قرار گرفت و كلا ً از صحنه هنر تصويرسازي ايران كنار رفت و فن چاپ به جاي آن نشست .

خانواده ميرزا ابوالحسن از خاندان‌هاي كهن كاشان بود كه نسب او به ابوذر غفاري يكي از صحابه پيامبر اكرم ( ص ) مي‌رسد . ابوالحسن در حوالي سال 1229 ه . در كاشان چشم به جهان گشود و از قرار معلوم دوران كودكي را به تحصيل معارف گذراند و در حدود پانزده سالگي او را براي تعليم نقاشي به نزد استاد مهرعلي اصفهاني فرستادند . از نظر نويسنده به نظر مي‌رسد ميرزا ابوالحسن دومين فردي باشد كه براي تكميل نقاشي به خارج اعزام شده باشد . از دستاوردهاي سفر فرنگ او نسخه برداري از چند تابلوي رافائل ، ميكل آنژ و تيسين بود . ميرزا ابوالحسن حدود پنج سال در ايتاليا اقامت مي‌كند . ميرزا پس از بازگشت تصديق‌نامه خود را به شاه ارائه داد و كار خود را در دربار شروع كرد . يكي از آثار قابل توجه ميرزا ابوالحسن خان در سال 1268 ه ، صورت عظيم خان اصفهاني داروغه اصفهان است .

كتاب‌آرايي هزار و يك‌شب ،‌ ويژگي تصاوير و همچنين مكتب نقاشخانه دولتي در فصول دو تا پنج كتاب حاضر مورد بررسي قرار مي‌گيرد . ميرزا ابوالحسن خان پس از اينكه ميدان ارك سلطاني و در جنب ديوان خانه مباركه ، نقاشخانه دولتي و كارخانه باسمه تصوير ترتيب داد و در آن براي ليتوگرافي ، باسمه چهار چرخ به كار انداخت ، پرده نقاشي‌هايي را كه از سفر فرنگ از روي آثار رافائل و ميكل آنژ  و تيسين به ارمغان آورده بود در نقاشخانه و كارخانه نصب كرد و ضمنا ً كتابچه‌اي هم ترتيب داد كه اسامي و آثار شمار ديگري از نقاشان اروپا در آن درج شده بود و علاوه بر اين اسباب و آلات كار نقاشي را نيز در كارگاه فراهم كرد و اين مساله را از طريق روزنامه به اطلاع عموم رساند . 

فصل ششم كتاب حاضر نويسنده به بررسي پاره‌اي از آثار ابوالحسن خان و همچنين در نهايت پايان زندگي او مي‌پردازد يعقوب آژند در اين فصل يادآور مي‌شود كه ميرزا ابوالحسن خان كه در سال 1277 لقب نقاشباشي را از ناصرالدين شاه گرفته بود كار تعليم نقاشي و طراحي او را نيز بر عهده گرفت . ناصرالدين شاه كه از كودكي به هنر علاقه مند بود و خط را خوش مي‌نوشت و شعر مي‌سرود و اندكي هم نقاشي مي‌دانست تصميم گرفت شيوه نقاشي غربي را از ميرزا ابوالحسن خان فرا گيرد . از اين رو مدتي زيردست او به فراگيري طراحي و نقاشي پرداخت و آبرنگ‌سازي را يادگرفت .

يعقوب آژند در بحث پايان زندگي ميرزا ابوالحسن خان بيان مي‌كند كه يحيي ذكاء درباره پايان زندگي و مرگ ميرزا ابوالحسن خان صنيع الملك ترديد روا داشته است و معتقد است كه تغيير و تبديلات در روزنامه دولت عليه ايران و سكوت منابع درباره مرگ استاد ، جملگي سوال برانگيز است چون پس از مرگ وي هيچ يادي از او روزنامه‌ها و نوشته‌هاي دوره قاجار نشده است و فقدان او تاثر و تالمي را برانگيخته است . تمامي اين مسائل اين بدگماني را پيش مي‌آورد كه او شايد مورد غضب شاه و يا اعتضاد السطنه قرار گرفته است . آژند در پايان كتاب خود اسلوب نقاشي ميرزا ابوالحسن خان را به دو دوره متمايز تقسيم مي‌كند . دوره اول دوره‌‌اي است كه تحت تاثير اسلوب استاد خود مهرعلي اصفهاني است و در آن عصر تزيين نگارگري سنتي ايران بر ساير عناصر نقاشي غلبه دارد . دوره دوم نقاشي ميرزا ابوالحسن خان پس از سفر به فرنگستان و بازگشت وي از اين سفر است . مشاهده آثار نقاشان طبيعت‌گراي دوره رنسانس ايتاليا و رونگاري از آنها تحولي در اسلوب و طرز نگاه وي پديد مي‌آورد .

ميرزا ابوالحسن خان غفاري / صنيع الملك / مفاخر هنري ايران / 11 نوشته يعقوب آژند در چاپ اول خود در شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 14500 ريال توسط شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به انتشارات اميركبير به چاپ رسيده است .

 

 

 

 

يكشنبه 9 مرداد 1390 - 10:43


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری