چهارشنبه 3 بهمن 1397 - 10:33
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

كمال الملك

 

 ميرزا محمد خان غفاري /كمال الملك / مفاخر هنري ايران / 13

تاليف : يعقوب آژند 

چاپ و شمارگان : اول / 90 ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

  كتاب حاضر نوشته يعقوب آژند در شش فصل به طرح مباحثي همچون شرح احوال ، سفر فرنگستان ، بازگشت به ايران ، تاسيس مدرسه صنايع مستظرفه ، كمال‌الملك در حسين آباد نيشابور و همچنين كمال الملك در بوته نقد و نظر مي‌پردازد . يعقوب آژند در ابتداي كتاب خود به اين مطلب اشاره مي‌كند كه درباره كمال‌الملك فراوان گفته‌اند و نوشته‌اند و در تاثير كارستان هنري او لب به ستايش وي گشوده‌اند و صحبت‌ها كرده‌اند و حتي فيلمي آرمانگرا از زندگي او ساخته‌اند و هرچه بيشتر او را در هاله‌اي از اسطوره فرو برده‌اند . آژند ادامه مي‌دهد كه شايد بتوان گفت عواملي همچون عمر طولاني ، قريحه هنري توانگر و جوشان ، پشتكار و ايمان و عشق به كار ، زمانه پرتلاطم و پوست انداختن آن در گذر تحولات و دگرگوني‌ها ، حمايت و پشتياني نهادهاي قدرت و بالاتر از همه شخصيت پخته ، سخت  و استوار او در اثرها و برآيندهاي زندگي او بي‌تاثير نبوده است .

نويسنده در پايان مقدمه خود تاكيد مي‌كند كه كمال الملك هنرمندي بود كه به زيبايي زيست . به پاكدامني كار كرد و طبع و فكرش را به شماري از شاگردان انتقال داد . همين بس كه او مفسر زيبايي‌ها بود و منادي زيبا زيستن ، زيبا فكر كردن و زيبا عمر كردن و زيبا رفتن و به قول آيدين آغداشلو : "‌نقاشي به كنار ، مردي بود و انساني بود .

نياكان ميرزا محمد خان غفاري ، دوران كودكي  و همچنيي در دربار ناصري از جمله مباحثي هستندكه در فصل اول كتاب حاضر مطرح مي‌شوند . طبق نوشته خود كمال‌الملك پدرش دو سال پيشخدمت محمدشاه بود و اندكي هم نقاشي مي‌كرد  و از دوره وليعهدي ناصرالدين‌شاه شغل پيشخدمتي داشت . به تعبير كمال‌الملك :  "من در كاشان انعقاد نطفه شده ، مادرم حامله به تهران آمده با پدرم . درتهران متولد شده‌ام . در سه چهار ماهگي باز به كاشانم آورده‌اند . نزديك كاشان دهي است موسوم به كله كه در هفت فرسخي است و ييلاق است ، در طفوليت آنجا بوده‌ام. " 

كمال الملك بعدها به مدرسه دارالفنون وارد شده و مدت دو سال در كلاس نقاشي اين مدرسه به تحصيل پرداخت . معلم او در اين دو سال ميرزا علي‌اكبر مزين الدوله بوده است . ميرزا علي‌اكبر خان نقاشي را در فرانسه فرا گرفت و در مدرسه هنرهاي زيباي پاريس به تحصيل پرداخت .كمال الملك دو سال در دارالفنون به تحصيل پرداخت و پس از دو سال ، سالي بيست تومان براي او مواجب تعيين كردند و يك نشان نقره علمي به او دادند . او مدت هشت سال در دارالفنون گذارند و در دارالفنون بود كه صورتي از عليقلي ميرزا اعتضاد السلطنه كه وزير علوم و معارف بود و مدرسه دارالفنون تحت نظر وي قرار داشت ، ساخت و آن تابلو را از روي عكس كار كرد . ناصرالدين شاه كه همواره از دارالفنون ديدار مي‌كرد و از كم و كيف آنجا اطلاع مي‌يافت ، شبيه اعتضاد السلطنه را ديده و آنرا پسنديده و نقاش  آنرا خواسته بود . كمال‌الملك در اين زمان به گفته خود بيست ساله بوده است . ناصرالدين شاه او را مورد ملاطفت قرار داد و تحت حمايت خود گرفت و در عمارت شمس‌العماره اتاقي براي او تعيين كرد و بعد در عمارت بادگير منزلي داد و كمال‌الملك در آنجا مشغول كار شد . در اين زمان حقوق سالانه او از 20 تومان به 100 تغيير يافت .

كمال الملك پس از ورود به دربار مورد تكريم و اعزاز قرا مي‌گيرد و هر روز بر اعتبار او افزوده مي‌شود . در اتاق آيينه و تخت طاووس نقاشي مي‌كرد . او پنج سالي را در آنجا گذراند . مقدمات سفر ، عزيمت به فرنگستان ، در دربار مظفرالدين‌شاه ، سفر به عتبات عاليات و همچنين كمال‌الملك و مشروطيت در فصول دوم و سوم كتاب توسط يعقوب آژند مورد بررسي قرار مي‌گيرد . در باب مشروطيت و كمال الملك نويسنده كتاب تاكيد مي‌كند كه كمال الملك گرچه با ارباب سياست سر و كار داشت ول خود سياستمدار نبود و نامش از سركنجكاوي و شور آزادي و حق طلبي در زمره شماري از سياستمداران زمانه رقم خورده بود .

فصل چهارم و پنجم كتاب كمال الملك موضوعاتي همچون مقدمات كار ،‌ بودجه مدرسه ، تشكيلات مدرسه ، ديدار با رضاخان ، انحلال مدرسه ، زندگي در حسين آباد ، در گذشت و همچنين روش و منش كمال الملك را مورد بررسي و كنكاش نظر قرار مي‌دهد . كمال الملك پس از بازگشت از فرنگ در دربار مظفر‌الدين شاه مشغول به كار مي‌شود . مظفرالدين شاه در اين ايام به او سفارش كارهاي كثيفي مي‌دهد . ظاهرا ً داستان مفلوج شدن مصلحتي كمال الملك مربوط به همين زمان است كه سال‌هاي آخر سلطنت مظفرالدين شاه بوده است و كمال الملك با تمارض به سكته و فلج شدن بخشي از بدنش از زير بار خواسته‌هاي نامشروع شاه شانه خالي مي‌كرده است . آژند در بخشي از فصل چهارم كتاب از قول فروغي به عشق و علاقه كمال الملك به داشتن نقاشخانه ( آتليه ) مي‌گويد و اينكه او دوست داشته آتليه‌اي  به اختيار خود داشته باشدكه بتواند مطابق با سليقه خود كار كند . كمال الملك معقد بوده است كه ذوق هنري و هوش در ايراني هست ولي مدرسه و معلم نداشته اند . استعداد مردم ايران براي هنر و صنعت زياد است . حكومت بايد مشوق باشد و ايجاد مدارس و ترويج هنر و صنعت كند . او از ميان شاگرداني كه در مدرسه صنايع مستظرفه آنها را تربيت كرد به دوازده نفر ايمان زيادي داشته و از آنها در زندگي‌نامه خود نگاشته‌اش ياد مي‌كند .

نويسنده كتاب در فصل پنجم اظهار مي‌كند كه كمال الملك دوران عزلت و كناره‌گيري‌اش از دنياي سياست و رجال را در حسين آباد نيشابور مي‌گذارند . در اين زمان بعضي از دوستداران و دوستان وي از او ديدن مي‌كنند و گاهي حتي در خاطرات خود به آن اشاره مي‌كنند . از جمله اين افراد شهريار بود كه ذوق سفر و ديدارش را طي ابياتي در قالب مثنوي سروده است :

در دهي از دهات نيشابور

بسي از جاده تمدن دور

خفته گنجي به فرصت ديدار

گنج خفته است و دولت بيدار

كمال الملك سرانجام در 27 مرداد 1319 شمسي ساعت دو بعدازظهر روز يكشنبه چشم از جهان فرو بست و با اينكه وصيت كرده بود كه در باغ ملك خود به خاكش بسپارند ولي روز بعد در ميان انبوه مشايعت‌كنندگان او را به مقبره شيخ عطار بردند و در آنجا به خاكش سپردند . طبق گفته خود كمال‌الملك او يك بار در عمرش متاهل شد و زني ترك زبان را به همسري برگزيد و اين زن زهرا خانم خانم خواهر مفتاح الممالك بود و از او صاحب چهار فرزند مي‌شود .

يعقوب آژند در پايان كتاب خود كمال الملك را از زمره هنرمنداني معرفي مي‌كند كه بخت آن را داشته است كه عمر به كمال ببرد و شهرت و موفقيت را در آرامش و تلاطم زمانه تجربه كند و شهرتي افسانه وار بدست بياورد . آژند ادامه مي‌دهد كه كمال‌الملك در چارچوب هنر نقاشي معاصر ايران هنرمندي فحل و برجسته است و در قياس با همدوره‌هاي خود  از همه جهت قله كمال را پيمود و در پرورش و بالاندن نسلي از نقاشان طبيعت‌گرا سنگ تمام گذاشت .

 ميرزا محمد خان غفاري /كمال الملك / مفاخر هنري ايران 13/ نوشته يعقوب آژند در چاپ اول خود با تيراژ 3000 نسخه و با قيمت 14500 ريال توسط شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير انتشار يافته است .

 

 

 

چهارشنبه 5 مرداد 1390 - 9:59


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری