جمعه 27 مرداد 1396 - 11:24
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

ميلاد بهاري

 

فارسي شکر است

 

گزارشي درباره مجموعه «گزيده ادبيات کهن»


به راستي که فارسي شکر است. بيش از هزار سال است که کام فارسي زبانان سراسر عالم با شيريني اين شهد، شيرين گشته و بيش از هزار سال است که در تمام گفتار هاي روزمره مردمان فارسي زبان، شعرهاي شيرين فارسي به صورت ضرب المثل و لطيفه باعث رواني سخن شده است. به رسمي قديمي در محافل ادبي و با حضور شاعران و نويسندگان ايراني و در هر کوي و برزني شعرهاي فارسي اين اشعار روايت مي شدند و بودند شاعراني که صله اي در خور از حاکمان و صاحبان زر و زور دريافت مي داشتند که گاه باعث رشک ديگران هم مي شد و آنها تلاش مي کردند که گوي سبقت را از رقيب خود بربايند.

اما چه شده که اين روزها شعر شيرين فارسي جز در زبان انديشمندانه و ميان اديبان، در ميان مردم و به صورت روزمره جريان ندارد و به جاي آن جملات تفنني از زبان انگليسي جايگزين اين حلواي شيرين گشته است؟ چه شده که ديگر نوجوانان و جوانان ايراني سنت شاهنامه خواني و مولانا خواني را به کناري نهاده و روي به بازي هاي کامپيوتري آورده اند؟ چه شده که ديگر حفظ کردن اشعار حافظ و خيام و مولانا ديگر چنگي به دل نمي زند و توجهي به آن نمي شود؟ چه مي شود که ملتي در طول تاريخ پر فراز و نشيب خود زبانش را به خوبي پاسداري مي کند و در پيچ و خم هاي بسيار و در يورش هاي وحشيانه اقوام بيگانه زبان شيرينش را از گزند دست درازي آنها محفوظ مي دارد اما در اين زمانه که به لطف تکنولوژي هاي نوين و بي شمار که خيلي راحت تر مي توان به توسعه زبان پرداخت نه تنها رشدي حاصل نمي شود بلکه يکايک افراد اين ملت از زبان مادريشان دور و دورتر مي شوند؟

روزگاري، جغرافياي شعر فارسي و زبان شيرين فارسي آنقدر گسترده بود که در شبه قاره هند، زبان فارسي زبان رسمي و درباري بود و اشعار حافظ بر سردر کوشک ها و کاخ هاي اگره نوشته مي شد. اما از 150 سال پيش کمپاني هند شرقي وارد شبه قاره شد و ريشه زبان فارسي و ارتباط مردمان هندي را با اين زبان قطع کرد. اين طرف تر در سرزمين علامه اقبال لاهوري متفکر بزرگ اسلام و شاعر پارسي گوي بزرگ که اشعار او به زبان فارسي زبانزد خاص و عام است، فرزندان همين اقبال ديگر شعرهاي نياي خويش را نمي توانند بخوانند. شايد اگر اين روند همچنان ادامه داشته باشد تا چند سال ديگر فرزندان سعدي و حافظ هم مجبور باشند به کمک واژه نامه اشعار اين دو شاعر بزرگ خود را بخوانند و درک کنند.

اما هميشه در مقابل هر مشکلي، يک چه بايد کردي وجود دارد و همين مايه اميدواري است. اميد به اينکه هستند کساني که دلشان براي اين مرز و بوم و فرهنگ غني آن مي تپد و با کارهاي خويش در پي اثبات اين ادعا هستند که زبان و فرهنگ خودي چيزي از فرهنگ ديگران کم ندارد که هيچ، بسيار بيشتر هم دارد. هستند کساني که به حکيمانه هاي سعدي شيرين سخن تفاخر کنند که «شکر شکن شوند همه طوطيان هند/ زين قند پارسي که به بنگال مي رود.»

شايد مناسب ترين راه براي زنده نگاه داشتن شعر و ادب کهن فارسي، آن را وارد زندگي روزمره مردم کنيم. اينکه شاهنامه، مثنوي معنوي، ديوان حافظ و ... را در قطع رحلي و با جلد و کاغذ نفيس منتشر کنيم به طور حتم نياز، ضرورت و در شان اين کتاب هاست، اما اينکه اين کتاب ها چقدر مورد استفاده قرار مي گيرد نکته اي مجزا از اين موضوع است. چنانچه واقع بيني را پيشه کرده و آن را چراغ راه قرار دهيم، مي پذيريم که در زندگي امروز که سرعت و خلاصه گويي شيوه اصلي شده است، هيچ راهي جز بالا بردن سرعت و نيز پرهيز از اطناب و حجيم گويي نخواهيم داشت. در زندگي امروز، غالب انسان ها صبح علي الطلوع خود را با کار آغاز مي کنند و با غروب آفتاب، دست از کار مي کشند. در طول روز و هنگام انجام کار هم بر اساس غلبه زندگي ماشيني بر انسان بيشتر اصطلاحات به کار گرفته شده توسط آن ها هم از ميان واژه هاي وارداتي است که همراه اين ماشين ها وارد شده اند. از اين جهت است که انتظار بالندگي زبان فارسي در چنين روزگاري بيشتر شبيه به يک لطيفه است، حتي انتظار توجه به ادبيات کهن را هم در ميان اين نوع زندگي بايد کمي رويا پردازانه پنداشت. اما در همين نوع زندگي هم مي توان به ترويج ادبيات همت گمارد. از چه طريق؟ پاسخ روشن است؛ از طريق ارائه گزيده ادبيات کهن.

دکتر اسدالله بقايي که خود در اين حوزه دستي بر آتش دارد بر اين باور است که يکي از اين راه ها اين است که متون کهن را قدر دانسته و در کشور اشاعه و ترويج کنيم. به همين مناسبت او از سالها پيش روي آثار شاعران فارسي کار کرده  و گزيده اي از هزار سال شعر و ادب فارسي را در کتابي تحت عنوان«کجاوه سخن» گرد آورده که تاکنون به چاپ پنجم رسيده است. او مي گويد: در اين کتاب ما شاعران فارسي را به سه دسته تقسيم کرده ايم. دسته اول که شامل 10 شاعر بزرگ از رودکي تاکنون هستند که در واقع اين شاعران کساني هستند که تمام اشعارشان به نسبه زيباست و انتخاب بهترين شعر آنها مشکل است. دسته دوم که شامل 100 شاعر است که اين شاعران کساني هستند که يک يا ابياتي زيبا دارند که زبانزد خاص و عام است و حتي اين ابيات به صورت ضرب المثل در ميان مردم رواج يافته است. دسته سوم که شامل هزار شاعر مي شوند که صاحب ديوان هستند ولي ابيات مشخص و شاخص ندارند. همين طور مي توان اين تقسيم بندي را ادامه داد مثلا 10 هزار شاعر که اگر شعر نمي گفتند هيچ خسراني به شعر فارسي وارد نمي شد.

انتشار گزيده اما به گونه اي ديگر هم مي تواند مروج شعر کهن فارسي باشد. مي توان گزيده هايي از بهترين متون ادبي اين سرزمين را منتشر کرد تا گامي در جهت حفظ و اشاعه و ماندگاري زبان فارسي برداشته شود. در همين راستا مجموعه اي تحت عنوان «متون کهن ادبيات» توسط اسدالله بقايي در دست توليد و انتشار در حوزه هنري است که تا کنون تعدادي از کتاب هاي اين مجموعه منتشر شده است. اين گزيده ها در قالب طرح 120 گزيده از متون كهن فارسي در حال تهيه است و در نهايت قرار است به نوعي هزار سال ادب و هنر و متون كهن فارسي را به مخاطبان جوان معرفي كند و هدف از اين طرح ترغيب و تشويق و تحريص جوانان به مطالعه اين متون است.

در اين مجموعه سعي شده سبکهاي مهم ادبيات ايران مورد توجه قرار گيرد به طور نمونه سبک خراساني، عراقي، هندي، بازگشت و... مورد نظر است. ملاك انتخاب زيباترين و عميق‌ترين فرازهاي آثار بزرگان است و در هر بسته يک اثر به عنوان اثر برجسته اين سبکها قرار داده مي شود.در اين طرح 10 بسته فرهنگي که هر کدام شامل 12 کتاب است منتشر مي شود و اين کتابها به آثار شاعران و نويسندگان مختلفي چون شاهنامه، سعدي، مولانا، عطار، نظامي، خيام و ... مي پردازد. تاکنون چهار عنوان از اين مجموعه منتشر شده است که شامل گزيده اي از شاهنامه فردوسي، گزيده اشعار عطار نيشابوري، گزيده آثار مولانا و گزيده ديوان سعدي است. 

اولين قرعه اين مجموعه به نام شاهنامه فردوسي خورد. گزيده اي که در کنار اشعار انتخاب شده از شاهنامه تشريح و تحليلي هم از هر شعر آمده است. در گزيده تحليلي – تشريحي شاهنامه فردوسي، ضمن معرفي کوتاهي از اين شاعر بزرگ، گزيده اي از اشعار او با تحليل و تشريح آمده است.اين کتاب در 430 صفحه منتشر شده است.

دومين جلد از اين مجموعه به گزيده آثار مولانا اختصاص دارد که در اين کتاب گزيده اي از کتاب هاي مولوي آمده است. در بخش اول اين مجموعه گزيده مثنوي معنوي آمده و در بخش دوم گزيده ديوان شمس آمده است. گزيده فيه ما فيه و گزيده رباعيات مولانا هم در ادامه ارائه شده است.

اين کتاب، مانند «گزيده تحليلي-تشريحي شاهنامه فردوسي»؛ جلد نخست مجموعه، بر تحليل و تشريح تکيه ندارد و رويکرد غالب آوردن گزيده اي از زيباترين سروده هاي مولانا است و در جايي که آوردن شرح خيلي لازم بوده است چنين رويکردي داشته است.

سومين جلد از اين مجموعه هم به «گزيده ديوان سعدي» اختصاص دارد که در اين کتاب پس از مقدمه، گزيده اي از کتاب هاي سعدي از جمله گزيده گلستان و بوستان، گزيده غزليات، ترجيع بند، قصايد و غزليات پندآموز و همچنين گزيده نصيحه المولک، رساله در عقل و عشق و مجالس پنجگانه آمده است.

 

جلد چهارم اين مجموعه در مورد «گزيده آثار عطار نيشابوري» است و چون عمده آثار عطار خارج از ديوان اشعار اوست مثل «منطق‌الطير» و «تذكره‌الاوليا»، لذا در گزيده آثار عطار گزيده اين دو کتاب بيشتر مورد توجه بوده اند. در اين مجموعه گزيده‌اي از منطق‌الطير آورده شده که به طور مثال مي توان گفت داستان شيخ صنعان كه در منطق‌الطير آمده حدود 50 صفحه شعر است كه در اين کتاب تلخيص آن آورده شده است.

پس از انتشار اين چهار گزيده از آثار شاعران بزرگ فارسي، منتخب خمسه نظامي گنجوي نيز در قالب همين مجموعه منتشر خواهد شد.

کتاب گزيده خمسه نظامي گنجوي متشکل از پنج اثر منظوم مخزن الاسرار، خسرو شيرين، ليلي مجنون، هفت پيکر و اسکندرنامه خواهد بود که بنا به گفته بقايي سعي شده در گردآوري آثار نظامي تعادل يا ترازبندي اشعار او حفظ شود.

بقايي درباره زمان به کار رفته براي تحقيق و تلخيص اين اشعار و در نهايت تاليف اين کتاب ها مي گويد: مجموعه اين آثار به علاوه گلچيين پنج شاعر ديگر چون حافظ، سنايي، خاقاني، خيام و يکي از شاعران معاصرحاصل تحقيقات چهل ساله من بوده است. اين مدرس دانشگاه همچنين اظهار اميدواري مي کند،که چاپ اين پنج اثر که وي از آنها به عنوان پنج گنج فارسي ياد کرده بتواند جوانان اين مرز و بوم را بيش از پيش با فرهنگ و ادبيات کشور آشنا سازد.

 

 

 

يكشنبه 2 مرداد 1390 - 11:40


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری