جمعه 6 مرداد 1396 - 17:38
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان كهكيلويه و بويراحمد

 

انسان وتربيت ازمنظر صحيفه سجاديه

 

چکيده  :صحيفه سجاديه امام سجاد (ع) ازمتون ارزشمند ديني است که مي تواند بعنوان ماخذ ومبناي براي مطالعه وبررسي موضوعات مختلف اعتقادي ، اجتماعي ، انسان شناختي وتربيتي مورد استفاده قرار گيرد درصحيفه سجاديه تصوير انسان کامل به وسيله انسان الهي وکامل ترسيم وبيان شده است بنابراين اثري بديع وارزنده درزمينه انسان شناسي است که درآن فضايل وويژگيهاي انسان درمنظومه وسيمايي خاص ومبتني برباورهاي اسلامي تصوير وتوصيف شده است که مي تواند مباني تعليم وتربيت اسلامي قلمداد گردد.

مقدمه

ازجمله دغدغه ها وپرسش هاي اساسي آدمي اين است که کيست ؟ دراين عالم چه جايگاهي دارد ؟ کمال اودرچيست ؟انسان آرماني چگونه با يد باشد ؟هدف آفرينش وزندگاني وي چيست ؟ البته اگرآدمي به دنبال ((هدف نهايي ))،(( دست يابي به حيات پرمعنا )) ، خروج ازحالت پوچي وبي معناي وکسب اميد است ، به ناچار بايد به پرسش هاي مذبور پاسخ دهد ويا دست کم به دنبال يافتن پاسخ براي آنها باشد . دربررسي اجمالي پرسش هاي فوق بايد گفت که انسان ازديدگاه اسلام حلقه اي ازحلقه هاي وجود عالم است که بايد وي را دريک منظومه جهان شناختي وبويژه ماوراءالطبيعي مورد بررسي قرار داد .درانسان شناسي اسلامي ، آدمي متعلق به ماورا است .يعني وابستگي به وجود برتر دارد .اين وابستگي هم درخلق وهم درحيات وهم بعد از آن است . به علاوه ازديدگاه قرآن ((امانت الهي )) به انسان سپرده شده وضمن آن که تمامي ((اسما ء الهي )) به وي تعليم شده ، صاحب کرامت وعزت متعالي وويژه است .

*اهميت صحيفه سجاديه

صحيفه سجاديه يکي از بزرگترين آثار مدون قرن اول هجري است که داراي محتواي بسيار غني در زمينه مسائل عبادي ، سياسي ، تربيتي و ... است . اگرچه ظاهر اين کتاب برمدار راز ونياز ودعا و عرض حاجت است . اما در اين پوشش دعايي و نيايشي بسياري از مسائل و نکات دقيق ، ظريف و حساس سياسي ، اجتماعي ، تربيتي ، عرفاني و انسان شناختي نيز مطرح شده است ، بعلاوه نقش دعا در فرايند رشد وتعالي انسان در بهترين و متعالي ترين شکل آن ترسيم شده است.

انسان شناسي وتربيت درصحيفه سجاديه

بي ترديد انسان شناسي عرفاني امام سجاد (ع) به دليل توجه به ابعاد معنوي والهي آدمي ، مي تواند سرآمد ومکمل ديدگاه هاي انسان شناختي معاصر که درآنها خلاء عميق کم توجهي ويا بي توجهي به مسايل معنوي وجود دارد ، باشد .انسان شناسي صحيفه کوششي درجهت ((بيدار کردن ))،((رشد بذر)) و((کشش ربوبي))درانسان است ؛معرفت ، بذر وکششي که دروجود آدمي به وديعه گذاشته شده است تارنگ آميزي زيباي الهي دردرون انسان متجلي گردد(بقره آيه 81واعراف آيه 172).ازاين منظر انسان شناسي صحيفه نوعي بازگشت به شهادت وپيمان اوليه وازلي الهي انسان است (دعاي 2و15و34) وبطور کلي درصحيفه ، انسان ازمنظر نوعي (( روانشناسي الهي )) مورد بررسي قرار گرفته است .

صحيفه سجاديه مبدع نوعي انسان شناسي است که درآن انسان لحظه اي ازدايره فيض وعنايت الهي جدا وخارج نمي گردد . به همين دليل امام سجاد به احساس حضور ، عنايت وفيض مداوم الهي توجه ويژه وفراگير دارد ، به گونه اي که اين احساس را درهمه حالت خويش هم چون مصائب ، خوشي ها وتمام لحظات وسکنات آدمي همراه وجويا است (دعاي 1) .

ازنظر امام سجاد (ع) کسب اين گونه حالات وهم چنين دريافت فيض ((معرفت الهي )) نيازمند ((توفيق )) است وازاين رو ، مي فرمايد که(( سپاس وستايش مخصوص پروردگاري است که خويش را به ما شناساند ونعمت بزرگ شکر وسپاس گذاري اش را به ما الهام نمود ودرهاي معرفت وربوبيت را برروي گشود ومارا به اخلاص درتوحيد خود ، هدايت فرمود (دعاي 5و6)

 

روش هاي مهم تربيتي ازديدگاه امام سجاد

1- تزکيه درون زمينه ساز کسب فيض هدايت

 ازنظر امام سجاد تزکيه درون زمينه ساز کسب فيض هدايت وقرارگرفتن درمسير واقعي انسان سازي است ،لذادريکي از دعاهايش مي فرمايد:«خداوندا مرا از آلودگي وپليدي پاکيزه گردان و آلودگي گناه را از من بزداي ،پيراهن عافيت بر من بپوشان ، رداي سلامت خودرابراندام من بيفکن و بتوفيق وارشادت تاييدم کن » «دعاي 47»

دردعاي ديگري مي فرمايد : «اي خداي من رحمت و توفيقت را همواره برمن ارزاني دارتا آن را چون نردباني براي عروج خويش بسوي خوشنوديت مورد استفاده قرار دهم »«دعاي 6»

 

2- درک عظمت خالق از طريق ذکر نعمت هاي بيشمار

ازنظر امام سجاد(ع)درک عظمت خالق از طريق ذکر نعمت هاي بيشماردر انسان تأثير بسزايي جهت دوري از گناه و اطاعت پذيري از خالق دارد، ازجمله اصول تربيتي صحيفه سجاديه امام سجاد(ع) که در سراسر اين کتاب مقدس بارز و مشهود است ذکر عظمت پرودگار و نعمت هاي بيشمار آنست ،دريکي از دعاها چنين آمده است : «سپاس خدايي را که شب و روز را آفريد هرکدام را درديگري فرو مي برد ،روز را وسيله کار و شب را وسيله آسايش و... » «دعاي 36»

از اين نظر شکر و سپاسگذاري داراي ابعاد گوناگوني است و امام (ع) در اين باره مي فرمايد : خداوندا شکر وستايش و سپاس مخصوص توست که چه بلاهايي را ازما بگردانيدي و چه نعمت هايي که به ما ارزاني داشتي و... «دعاي44»

 

3-توبه واعتذار

«توبه» و «اعتذار»از مؤلفه هاي مهم ديگري است که در تربيت و عرفان امام سجاد (ع) جايگاه ويژه اي دارد . چرا که توبه موجب پالايش رواني ، خودآگاهي ،تزکيه نفس ، آگاهي به ضعف و ناداني ها و دوري از غرور و تکبرمي گردد. در صحيفه آمده است که «خداوندا من کسي  هستم که از بندگان تو مي ترسم ولي از تو احساس امن مي کنم . من کسي هستم که از بندگانت شرم دارم و گناهان خودرا از آنان مي پوشانم ولي آنها را بر تو بارز و آشکار مي سازم » (دعاي8و40) ،اهميت توبه براي امام سجاد (ع) به گونه اي است که ميتوان گفت صحيفه فرهنگ ومکتب توبه و اعتذار است.

 

منابع

1- قرآن مجيد

2- صحيفه کامله سجاديه (1381)ترجمه محمد تقي خلجي ، تهران : انتشارات ميثم ،چاپ پنجم

3- احمدي ، علي اصغر (1362) فطرت بنيان روانشناسي اسلامي ،تهران : انتشارات اميرکبير

4- بابايي (1379) "صحيفه سجاديه مرکز اطلاعع رساني حهاني و الهي" مجله پاسدار اسلام ، دوره19،شماره 223

5- باقري ، خسرو (1382) نگاهي دوباره به تربيت اسلامي ، تهران : انتشارات رشد ،چاپ هشتم

 

سيد مهدي فتاحي پور

کارشناس اداره کل تبليغات اسلامي استان کهگيلويه و بويراحمد – شهر دنا

 

چهارشنبه 29 تير 1390 - 12:17


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری