پنجشنبه 30 شهريور 1396 - 16:51
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

احمد محمد اسماعيلي

 

در آقا يوسف به تنهايي آدمها پرداختم

 

 گفت و گو با دکتر علي رفيعي کارگردان فيلم سينمايي آقا يوسف

 

 مقدمه : دکتر علي رفيعي بيش از چهار دهه است که درعرصه تئاتر ايران حضور جدي و اثر گذاري دارد  .عروسي خون ، شکار روباه و رومئو وژوليت  از جمله کارهاي درخشان دکتر رفيعي در اين چند ساله اخير هستند . دکتر علي رفيعي هر چند دير هنگام به سراغ کارگرداني تئاتر رفته است . اما در دو فيلمي که ساخته است نشان داده به خوبي مقوله تصوير و تفاوت آن با تئاتر را مي‌شناسد .آقا يوسف دومين تجربه فيلم سازي دکتر رفيعي يک اثر اجتماعي به روز و با نگاهي نقادانه به روابط آدمهاي جامعه امروز کشورمان است .

 

 چقدر بروز سوءتفاهم در بحراني شدن روابط ميان آقا يوسف و دخترش مهم بوده است ؟ 

يکي از مهم ترين مسائل در يک جامعه مسئله ارتباط بين آدمها است و اينکه ارتباط  بين آدمها چگونه است . دريافت و برداشت من به عنوان سازنده فيلم و يک جامعه شناس که رشته تخصصيم است  اين بوده است که ارتباط و نزديکي بين آدمهاي جامعه ما خيلي کم رنگ و کم اثر شده است . نوع ارتباطات اگر هم وجود دارد توام با سوءتفاهم ، قهر و غضب است . يک جامعه همدل نداريم که بين آدمهايش آشتي ومهر وجود داشته باشد . آدمها در جمع به گونه اي رفتار مي کنند و در تنهايي به گونه ديگري عکس العمل نشان مي دهند . سالهاي زيادي از عمرم در کشور ديگري گذرانيده ام و اين تفاوت ها را به عينه ديده ام . بايد متوجه باشيم ارتباط سازنده بين افراد جامعه به همان اندازه تاثير گذار است در کل جامعه که در سرنوشت تک تک افراد سهم و نقش دارد .

 

اين دوگانگي رفتار آدمها در خانه و جامعه به چه ميزان در عدم ارتباط بين آدمها نقش دارد ؟

 هر چقدر سيستم ارتباطي بين آدمها  بيمار ، ناقص و نارسا باشد تنش هاي اجتماعي هم به همان نسبت بيشتر خواهد شد .

 

آيا فيلم هايي از جنس آقا يوسف که دغدغه طرح مشکلات اجتماعي را دارند در از ميان رفتن اين مشکلات هم مي توانند موثر باشند؟

طرح مسئله  يک مشکل اجتماعي در يک فيلم سينمايي فقط نکته اساسي و اصلي نيست . شکل طرح اين مسائل خيلي مهم است . اگر يک مسئله را به شکل نصيحت و موعظه به يک جوان مطرح کنيد تاثير گذاريش از طرح دوستانه و خودماني  کمتر است . موقعي که بخواهيد از موضع يک آدم عالم تر و بزرگتر  مسئله و حرفي را به جوانها بيان کنيد . اين نکته براي آنها دافعه ايجاد مي کند و ممکن است در برخي از مواقع هم جلوي آن موضع بگيرند . اگر حرفمان در حد و اندازه فهم جوان مطرح کنيم مي توانيم به موفقيت بيشتري دست پيدا کنيم . در يک فيلم سينمايي که دغدغه طرح مسائل اجتماي را دارد شکل و پرداخت موضوع و محتوا مهم است . در کنار اين مسائل رعايت نکات زيبا شناسانه ، نوع روايت و اينکه به سينماي داستانگو وابسته باشد بسيار مهم است .

 

ايده اصلي شکل گيري فيلم نامه فيلم چگونه به وجود آمد ؟

مدتها قبل آدمي از جنس آقا يوسف را مي شناختم و اين شخص چهار پنج سالي در خانه من کار مي کرد  و اصلا اسم فيلم از نام اين شخص به عاريت گرفته شد و بيس اصلي فيلم نامه فيلم در مورد اين مرد بود . در ادامه مدتها با اين مرد که نظافت خانه را انجام مي داد به گفت و گو نشستم . مرحله بعدي به سراغ آدمهايي ديگري که شغلشان نظافت خانه مردم بود رفتم . چند رمان  مرتبط با اين موضوع خواندم که البته به ربان فارسي ترجمه نشده بودند . مهمترين رماني که در باره اين موضوع خواندم مربوط به رمان نويس مشهور اتريشي استفان اشپيد بود .اغلب شخصيتهاي نوشته هاي اشپيد آدمهاي تنهايي هستند که نويسنده روي اين ويژگي قهرمانهايش زوم مي کند . مقوله تنهايي يکي از مهم ترين و اصلي ترين ويژگي فيلم آقا يوسف هم هست . آدمها تنها هستند و اين تنهايي ناشي از فقدان ارتباط با ساير آدمها است . آدمها در ظاهر بايکديگر در ارتباط هستند اما در باطن بشدت تنها و بي کس هستند . زن و شوهر در کنار هم زندگي مي کنند اما به لحاظ فکري از هم بيگانه هستند . در اين نوع  رابطه حتي والدين و بچه ها پر از پنهان کاري ، دروغ و تزوير خواسته و يا ناخواسته است . در ساخت فيلم آقا يوسف نگاه و توجه ام به آدمهاي جامعه خودمان بود  . که اين توجه از دوستان ، آشنايان و خانواده ام شروع شد و به ساير آدمهايي که باآنها ارتباط ندارم ادامه پيدا کرد . اگر در حين نوشتن اين نوع رابطه ها وجود نداشته باشد کار نمي تواند واقعي ، ملموس و قابل باور براي مخاطب باشد .

 

چقدربه اين مسئله اعتقاد داريد که حضور مهدي هاشمي در نقش اصلي فيلم به موفقيت آن کمک کرد ؟

حين نوشتن فيلم نامه متوجه شدم مهدي هاشمي درگير بازي در فيلم ديگري است . مشکلات مالي هم براي توليد اين برايم خيلي حائز اهميت بود و اين مشکلات باعث شد چند باري توليد فيلم به تعويق بيافتد اگر بابت اين تاخيرها رنج بردم و ناراحت شدم اما حداقل حسن اين تاخيرها باعث شد تا بتوانم از مهدي هاشمي استفاده کنم . عمده لطمه اي که بابت ساخت اين فيلم متحمل شدم شريک بد و غير حرفه اي بود که کلي به من ضرر زد . مهدي هاشمي بعد از اتمام فيلمي که در آن بازي داشت سريع به پروژه پيوست و حضور و انتخاب مهدي هاشمي مهم ترين انتخاب هنريم در دوران کاريم بود که انجام داده ام و آلان هم متوجه درستي اين انتخابم هستم . نکته مهم ديگري که در حين ساخت دو فيلمم با آن مواجه بودم فقدان حمايت لازم و ضروري بنيادها و نهادهاي سينمايي وابسته به دولت بود که وظيفه دارند از اين نوع آثار حمايت کنند . به هيچ وجه از فيلمسازي از جنس من حمايت نمي شود . مشکل ديگر در سينماي ايران کمبود حضور تهيه کنندگاني است که رويکرد فرهنگي دارند . اکثر تهيه کنندگان فقط به گيشه و بازگشت سرمايه فکر مي کنند و کيفيت فيلم برايشان مهم نيست . هرگز نتواستم تهيه کننده اي را پيدا کنم که در عين حرفه اي بودن رويکرد فرهنگي داشته باشد . اميدوارم شرايط به گونه اي براي فيلمسازاني که دغدغه ساخت فيلم فرهنگي و اجتماعي دارند فراهم شود که تمام توجه و تمرکزشان بر روي ساخت فيلم باشد و مسائل حاشيه اي خللي به کارشان وارد نکند.

 

چهارشنبه 29 تير 1390 - 11:53


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری