دوشنبه 25 شهريور 1398 - 12:41
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

در هواي آزادي

 

در هواي آزادي / گزيده شعر محمد فرخي يزدي ( صد سال شعر فارسي )

پژوهش و گزينش : ساعد باقري و سهيل محمودي

چاپ و شمارگان : اول / 89 ، 3000 نسخه

ناشر : شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير

 

مقدمه ، غزل‌ها ، رباعي‌ها ، قالب‌هاي ديگر و واژه‌نامه بخش‌هاي مختلف كتاب در هواي آزادي را شامل مي‌شود . محمد فرخي يزدي به سال 1302 قمري برابر با 1265 شمسي در خانه محمد ابراهيم سمسار يزدي به دنيا آمد . در خانواده‌‌اي زحتمكش پرورش يافت و با رنج يتيمي كودكي را گذراند . در مكتب‌خانه‌هاي يزد درس‌هاي قديم فارسي و بخشي از مقدمات عربي را فرا گرفت . در همان كودكي در دكان نانوايي كار كرد و در عرصه اجتماع از زندگي‌ درس‌هاي بسيار آموخت . فرخي يزدي به محضر دو شاعر خوب و روشنفكر يزد – شارق يزدي و شوكت يزدي – راه پيدا كرد و با ديگر اديبان و شاعران شهر به رفت و آمد پرداخت . او در سالهاي نخستين مشروطه در عيد نوروز 1290 شمسي قطعه‌اي را در انتقاد از ضيغم‌الدوله حاكم يزد سرود و در مجمع آزاديخواهان يزد قرائت كرد با اين مطلع

عيد جم شد اي فريدون خوب ، بت ايران پرست

مستبدي ، خوي ضحاكي‌ست ، اين خو نه  ز دست ...

اين اشعار به گوش حاكم يزد رسيد ، دستور داد او را دستگير كنند و به زندان اندازند و دهانش را بدوزند . گفته شده است با سوزني نازك‌تر از جوالدوز سه بخيه بر لب‌هاي فرخي زدند . فرخي مدتي بعد از زندان ضيغم‌الدوله گريخت . در سال 1302 شمسي به خاطر مخالفت با نخست‌وزيري رضاخان ، روزنامه طوفان توقيف شد و فرخي نيز به زندان افتاد و مدتي بعد ، تحت‌الحفظ به كرمان انتقال يافت و در قلعه بم زنداني شد . او در كنار كساني همچون ملك‌الشعراء بهار  سيد حسن مدرس و ديگر مليون جزو مخالفان تغيير سلطنت بود . سخت‌ترين ايام زندگي شاعر كه به مرگ او نيز ختم مي‌شود زماني است كه با حيله‌هاي بسيار او را از آلمان به ايران مي‌كشانند و بعد هم با يك شكايت ساختگي به زندانش مي‌اندازند . در آن ايام گروه موسوم به 53 نفر و ياران مرحوم دكتر تقي اراني هم به زندان افتادند . فرخي يك‌بار در زندان دست به خودكشي زد كه ماموران او را به بيمارستان رساندند و مانع مرگ او شدند . فرخي شعرهايش را در مخالفت با استبداد بر در و ديوار و گاه تكه كاغذي مي‌نوشت و به هر نحو ممكن بود به بيرون زندان انتقال مي‌داد محمد فرخي در ازدواج محمدرضا پسر رضاخان با فوزيه خواهر ملك فاروق مصري هجويه‌اي در زندان سرود و باعث شد دربار حكم قتلش را صادر كرد . در زندان شهرباني در دخمه‌اي انفرادي نگاهش داشتند و سرانجام در 24 مهرماه 1318 شمسي با تزريق آمپول هوا او را كشتند .  در پرونده هاي شهرباني ، علت مرگ او را مرض مالاريا و نفريت اعلام كردند . جسدش را در بيابان هاي مسگرآباد تهران به خاك سپردند و امروزه هيچ نشاني از مزار او در دست نيست.

نويسندگان كتاب حاضر در مقدمه خود به اين مطلب  اشاره مي‌كنند كه بخش مهمي از ديوان كم حجم بازمانده از فرخي يزدي ، به غزل‌ها اختصاص دارد . از نظر اينان غزل‌هاي فرخي نوعي غزل فارسي به شمار مي‌رود كه آن را « غزل اجتماعي » و يا « غزل سياسي » مي‌نامند . فرخي يزدي غزل را با مفاهيم سياسي – اجتماعي درمي‌آميزد و از توانايي‌ها  ، اصطلاحات و تعابير و تصاوير غزل در جهت اشاعه فكر خود بهره مي‌برد . سهيل محمودي و ساعد باقري رديف دو غزل از معروف‌ترين سروده‌هاي فرخي يزدي را كلمه « آزادي » مي‌‌دانند كه اين دو غزل در روزهاي نخستين انقلاب اسلامي در سال 1357 شمسي با موسيقي در آميخت و امروز جزيي از حافظه مردم ايران از آن سالهاست

دست خود ز جان شستم از براي آزادي

كه روح‌بخش جهان است نام آزادي

نويسندگان كتاب در هواي آزادي خاستگاه شعر فرخي يزدي را ادبيات اعماق جامعه و شعر كوي و برزن مي‌دانند . بررسي روزگار جواني فرخي نيز نشان مي‌دهد كه روزگار نوجواني و جواني در يزد  با نشست و برخاست شاعراني كه از مردم عادي كوي و برزن و كاسب‌ها و پيشه‌وران معمولي بودند گذشته است . محمودي و باقري بيشترين تلميح در غزل‌هاي فرخي يزدي را مربوط به داستان شيرين و فرهاد مي‌دانند . اين اسطوره عاشقانه ، به سبب مرگ حماسي فرهاد در نزد شاعر انقلابي و پرجوش و خروش جايگاه والايي دارد . نويسندگان تاكيد مي‌كنند كه شايد بتوان گفت بهترين مضمون‌هاي عاشقانه – اجتماعي را فرخي در ميان شاعران از داستان شيرين و فرهاد در ضمن بيت‌هاي خود پديد آورده است . در اشعار او ياد از جانبداري فرهاد در راه عشق شيرين ، مضموني هميشگي است.

عشقبازي را چه خوش فرهاد مسكين كرد و رفت

جان شيرين را فداي جان شيرين كرد و رفت

نويسندگان كتاب حاضر در پايان مقدمه خود مرام محمد فرخي يزدي اين شاعر آزاديخواه را شاعري و نيز روزنامه نگاري  انقلابي و تحولي با انديشه‌هاي راديكال و تندروانه مي‌دانند . فرخي طرفدار مبارزه قهرآميز همراه با شدت عمل بوده است و در بسياري از شعرهايش افراطي و طرفدار انقلاب همراه با خون‌ريزي است ؛ اما چون ذاتاً و به طور غريزي شاعر بوده است  و دل در گرو رحمت و مهر داشته است ، در نهايت خشم خود را هم مهار شده مي‌طلبد ؛ گو آنكه چنين ابياتي در ديوان او نادر باشند و به چشم نيايند .

در غزل «‌در دفتر زمانه » از محمد فرخي يزدي مي‌خوانيم :

هرگز دلم براي كم و بيش ، غم نداشت

آري نداشت غم ، كه غم بيش و كم نداشت

در دفتر زمانه فتد نامش از قلم

هر ملتي كه مردم صاحب قلم نداشت

با آن كه جيب و جام من از مال و مي تهي‌ست

ما را فراغتي‌ست كه جمشيد جم نداشت.

انصاف و عدل ، داشت موافق بسي ، ولي

چون فرخي ، موافق ثابت قدم نداشت

در هواي آزادي / گزيده شعر محمد فرخي يزدي در چاپ اول خود با شمارگان 3000 نسخه و با قيمت 18000 ريال توسط شركت سهامي كتاب‌هاي جيبي وابسته به موسسه انتشارات اميركبير انتشار يافته است .

 

 

 

چهارشنبه 15 تير 1390 - 9:40


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری