دوشنبه 31 تير 1398 - 20:26
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

اكرم اماني

 

مقام و جايگاه زن

 

ريحانه1

مقام و جايگاه زن (پرسش ها و پاسخ هاي دانش آموزي)

سيدجعفر حق شناس

انتشارات پژوهشکده باقرالعلوم، 1390

 

زن هرچند در گذشته تاريخ بشر از مقام و جايگاه باسته اي برخوردار نبوده است، اما آفريدگار هستي او را با عنوان والاي انسانيت و در کنار خليفه الهي و مسجود و ملائک قرار داده است. بازيابي و احياي شخصيت واقعي زن و شناخت و تفکيک نقش هاي جنسيتي زن و مرد از اولويت هاي عصر حاضر يعني عصر تشابه گرايي و همانندسازي زن و مرد است. کتاب حاضر مقام و جايگاه زن –اولين کتاب از سري مجموعه کتابهاي ريحانه مي باشد که پرسش ها و پاسخ هاي دانش آموزي است که به مباحث مقام و جايگاه زن مي پردازد.

به گواهي تاريخ زن بدترين دوران حيات خود را در دوره پيش از اسلام گذرانده است؛ تا آنجا که در انسان بودن زن شک و ترديد داشتند و او را از بسياري از حقوق مسلم انساني محروم مي ساختند. به شهادت تاريخ، زن در جوامع گذشته حتي جوامع متمدني چون ايران و روم، از بسياري از حقوق مادي و معنوي همچون حق مالکيت، حق انتخاب همسر، حق ارث، حق وصيت، مهريه، نفقه و .... محروم بوده است. مولف کتاب را با جايگاه زن در اقوام و ملل گذشته آغاز کرده و چنين مي گويد: در درخشان ترين دوره حيات اجتماعي زن در ايران پيش از اسلام-يعني عصر ساسانيان- زن شخصيت حقوقي نداشت.

دکتر کريستين سن در کتاب ايران در زمان ساسانيان مي نويسد: در ايران عصر زرتشتي، ازدواج با محارم و نزديکان نه تنها مقدس بوده بلکه گناهان کبيره را محو مي کرده است. در ايران باستان، ازدواج نوعي خريد و فروش به شمار مي رفت و زن جزو اموالي بود که در معرض خريد و فروش واقع مي شد. در روم نيز برخلاف آنچه تصور مي شود در امپراطوري متمدن روم نيز زن از شخصيت و حقوق انساني محروم بوده است. قانون روم زنان به بندگي مي گرفت در يونان قديم که هم بيشتر مواقع با امپراطوري روم وحدت سياسي و اجتماعي داشت وضعيت زن بهتر از روم نبود و آنان نيز زن همچون بردگان مي دانستند. در يونان دختري که ازدواج مي کرد از ارث پدر محروم مي شد و در ارث شوهر هم هيچ سهمي نداشت در قوانين يونان باستان پدري که پسر نداشت و داراي چندين دختر بود مي توانست يکي از دختران خود را به ازدواج پسري درآورده و آن پسررا به جاي پسر خود وارث خويش قرار دهد. عفت و پاکدامني در مردم عربستان پيش از اسلام وجود نداشت. قتل زن در صورت نافرماني کاري عادي بود. و زنده به گور شدن زن تنها پاسخ شکايت او بود. در صورت مرگ پدر نيز فرزندش مجاز بود با نامادري خود ازدواج کند  و يا با جلوگيري از ازدواج مجدد وي او را در خانه خود زنداني نمايد تا پس از مرگ زن وارث اموال او شود.

عناوين پرسش هايي که در ادامه نويسنده مطرح و به آنها پاسخ مي دهد عبارتند از: زن در اسلام، مقايسه مقام زن در يهود، مسيحيت و اسلام، زن و ايمان و عمل صالح، آفرينش زن، تفاوت هاي زن و مرد، تفاوت جايگاه زن و مرد، تساوي در برابر قانون و ...

نگارنده مقام و ارزش زن در آيين هاي يهود و مسيحيت و در مقايسه با اسلام را اينگونه ترسيم مي کند: در هر دوره اي از دوران هاي حيات بشر خداوند براي هدايت و سرپرستي انسان ها دين و تعاليم الهي را براي بشر فروفرستاد و رسولان و پيامبران را سفيران و نمايندگان خويش در ميان انسانها قرار داده تا آنان را به سوي حق و عدالت راهبري نمايند. ديدگاه يهود و مسيحيت درباره آفرينش آدم و حوا در کتاب عهد عتيق نقل شده است. خداوند هردوي آنها را از خوردن ميوه درخت ممنوع برحذر داشت. ابليس به شکل مار درآمده و حوا را فريب داد تا آن ميوه را بخورد و آدم را نيز بفريبد تا او نيز ميوه ممنوعه را بخورد. آنگاه خداوند آدم را بر آن خطا سرزنش کرد و او همه تقصيرها را به گردن حوا انداخت و گفت زني که در اينجا در کنار من قرار دادي مقداري از آن ميوه درخت را به من داد و من آن را خوردم. تصوير حوا به منزله اغواکننده آدم در انجيل تاثيري بسيار منفي اي بر جايگاه زن در سرتاسر آيين يهودي و مسيحي گذاشته است. آنان معتقدند همه زنان از مادرشان حوا گناه مکر و نيرنگ را ارث برده اند و تمام آنان غيرقابل اعتماد و از نظر اخلاقي پست و بدذاتند. اما ديدگاه قرآن درباره زنان کاملا با ديدگاه يهود و مسيحيت متفاوت است قرآن مي گويد مردان و زنان باايمان دوست و سرپرست يکديگرند به کارهاي شايسته يکديگر را امر مي کنند و از کارهاي ناپسند بازمي دارند و نماز برپا مي دارند و زکات مي دهند و از خدا و پيامبرش فرمان مي برند. به زودي خدا آنان را مورد رحمت خويش قرار مي دهد خدا توانا و حکيم است.

بنابراين از نظر قرآن زن  و مرد هردو در صورتي که در مسير عبوديت و بندگي خداوند و کمال انساني حرکت کنند جانشين خدا در زمين و مسجود ملائکه اند و اين بالاترين مقام معنوي قابل تصور براي زن است که قرآن براي او به ارمغان آورده است. کتاب مقدس به صراحت ميگويد: تولد فرزند دختر ضرر و زيان است. اما قرآن دختر را همچون پسر موهبت و هديه الهي مي داند و مي فرمايد: مالکيت و حاکميت آسمان ها و زمين از آن خداست. هرچه را بخواهد مي آفريند و به هرکس اراده کند دختر هديه مي کند و به هرکس بخواهد پسر هديه مي کند.

از نظر اسلام هرکس چه زن و چه مرد با ايمان و عمل شايسته مي تواند به مقام بلند انسانيت و عبوديت خداوند دست يابد. در آياتي از قرآن کريم از ايمان و عمل صالح ميان آمده است. و آثار ايمان و عمل صالح نيز بيان شده است مانند آيه 107 سوره کهف که مي فرمايد: کساني که ايمان آورده اند و کارهاي شايسته انجام داده اند باغ هاي بهشت برين محل پذيرايي آنان خواهد بود.

نگارنده در پاسخ اين سوال که خداوند پس از آفرينش حضرت آدم همسرش حوا را از دنده چپ او آفريد و زن را در آفرينش تابع مرد و جنس دوم قرار داد چنين مي گويد: چگونگي آفرينش انسان يکي از بزرگترين عجايب هستي و از پررمز و رازترين آنهاست که در آيات قرآن کريم به آن پرداخته شده است. در بسياري از آيات قرآن سخن از آفرينش موجودي به نام انسان است.

در قرآن آمده :

ما انسان را از گل خشکيده اي (همچون سفال) که از گل بدبوي گرفته شده بود آفريديم. سوره حجر /26.

از نشانه هاي او اين است که شما را از خاک آفريد سپس ناگهان انسان هايي شديد و در روي زمين گسترش يافتيد. سوره روم/20

ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم. سوره تين/4

پيشوايان وائمه شيعه در سخنان خود روايات و احاديثي که دال بر خلقت حوا از دنده چپ آدم است رد کرده و اين تفکر را باطل و نادرست دانسته اند. شخصي از امام باقر(ع) درباره ماده اوليه در آفرينش حوا پرسش کرد امام فرمودند: مردم معاصر اين زمان در اين زمينه چه نظري دارند. آن شخص پاسخ داد: نظر قالب و رايج در حال حاضر اين است که حوا از دنده چپ آدم آفريده شده است. امام فرمودند: خداوند منزه تر و پاک تر از آن است که حوا را از دنده چپ آدم بيافريند. خداوند حوا را از همان گل آدم آفريده است.

بنابر آنچه گفته شد به خوبي روشن مي شود که سخن کساني که مي گويند چون آفرينش اولين زن يعني حوا از دنده چپ حضرت آدم بوده است پس اسلام زن را موجودي درجه دوم  وفرعي نسبت به مرد مي داند از اساس و پايه باطل و نادرست است. افزون براين حتي اگر خلقت حوا را از دنده چپ آدم بدانيم باز به دلايل زير اين مطلب دلالتي بر فرعي بودن آفرينش زن ندارد:

ماده اوليه آفرينش ادم و حوا هرچه باشد اساس ارزشمندي و جنبه انساني آن دو ناشي از دميده شدن روح الهي در آنان است.

بر فرض صحت خلقت حوا از دنده چپ آدم اين مسئله دلالت بر فرع بودن و تبعي بودن حوا نسبت به آدم ندارد.بلکه به عکس مي باشد. زيرا ممکن است گفته شود ماده اوليه خلقت ادم خاک بوده است اما ماده اوليه حوا استخوان يک موجود زنده و برترين آفريده خداوند بوده است. بنابراين حوا نه تنها از نظر آفرينش پايين از آدم نيست بلکه ممکن است بالاتر است.

 نويسنده در پاسخ به اين پرسش که آيا از زنان والامقام و نمونه نام و ذکري به ميان آمده است چنين مي گويد: يکي از نشانه هاي بزرگداشت مقام زن در قرآن و تساوي ارزش هاي معنوي زن و مرد ذکر نمونه هاي قرآني از زنان شايسته و باتقوااست. بيان ابعاد شخصيتي اين زنان در قرآن مي دهد که خداوند راه کمال و تعالي معنوي و علمي را براي زنان و مردان به طور يکسان قرار داده است. در آيات متعددي از قرآن به شخصيت حضرت فاطمه زهرا دختر پيامبر اسلام اشاره شده است. مانند آيه تطهير و سوره دهر. بعد از حضرت فاطمه نام حضرت مريم نيز در قرآن آمده و يکي از سوره هاي قرآن نيز با نام او نامگذاري شده است. در حديثي از پيامبر(ص) چنين آمده است: برترين زنان اهل بهشت 4 نفرند: خديجه، فاطمه، مريم، آسيه.

در بخش بعدي تفاوت هاي زن و مرد را نويسنده در سه بعد بررسي مي نمايد. تفاوت هاي جسمي، تفاوت هاي رواني، تفاوت احساسات متقابل ميان زن و مرد.

وي در ادامه مي گويد: تفاوت هاي زن و  مرد، هرگز موجب ارزشمندي بيشتر يکي نسبت به ديگري در نزد خداوند نيست. ارزش انسان در نظام الهي به پيوند او با خداوند و زيبايي هاي روحي و ايماني اوست. تفاوت هاي زن و مرد موجب نقص يکي و کمال ديگري نيست. هريک از اين دو موجود توانايي ها و استعدادهاي خاصي دارند که او را در انجام ماموريتي خاص تواناتر مي سازد. نکته مهم در موضوع تفاوت هاي روحي و رواني زن و مرد آن است که بخشي از تفاوت هاي آشکار و قطعي زن و مرد به راحتي قابل تشخيص است اما دامنه اين دسته از تفاوت ها و حدود آنها را به راحتي نمي توان شناخت.

نگارنده اذعان مي دارد که گروهي در پاسخ به اين سوال – تفاوت جايگاه زن و مرد- گفته اند: درست است که زن و مرد تفاوت هايي دارند اما اين تفاوت ها نبايد منشا تفاوت در حقوق و مسئوليت ها گردد. زنان و مردان بايد در همه عرصه ها مشابه و برابر باشند. هرگونه تفاوتي ميان زنان و مردان مصداق تبعيض و ظلم برضد زنان است. نگاهي به مجموعه معارف، احکام و قوانين اسلامي درباره انسان نشان مي دهد که زن و مرد در بيشتر احکام و قوانين عبادي، اقتصادي و اجتماعي و ديگر امور مشترک و يکسان هستند. در امور اعتقادي و اصول دين هردو يکسانند. در ايمان و اعتقاد به خدا و رسول و معاد و پاداش و کيفر اعمال هردو مسئول و مختارند. در انجام واجبات ديني همچون نماز روزه حج زکات خمس جهاد و امر به معروف و نهي از منکر و بسياري ديگر از تکاليف ديني هردو به طور يکسان مورد خطاب الهي قرار گرفته اند در برخورداري از حقوق و آزادي هاي فردي و اجتماعي نيز در بسياري از ابعاد مشترک و يکسان هستند. نسبت به خانواده و اجتماع هردو مسئولند. هرچه در ايفاي آن تفاوت هايي نيز دارند.

در آموزه هاي اسلامي در کنار حجم گسترده حقوق و مسئوليت هاي مشترک ميان زن و مرد تفاوت هايي نيز وجود دارد که حکايت از توجه اسلام به تفاوت هاي جسمي و روحي زن و مرد دارد. توجه به حقوق و مسئوليت هاي مشترک زن و مرد در ابعاد فردي و خانوادگي و اجتماعي همراه با توجه به تفاوت هاي زن و مرد در برخي از جهات نقش مهمي در طراحي برنامه تکامل بشر دارد.

نگارنده در ادامه به عناويني همچون تساوي در برابر قانون، ارزش دختر و پسر، مردسالاري و فمينسم مي پردازد.

 

دوشنبه 13 تير 1390 - 10:42


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری