چهارشنبه 26 مهر 1396 - 3:41
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

سازمان تبليغات اسلامي

 

گزيده شعر ولايي از سده سوم تا ششم

 

  «گنج گوهر» و «درياي حيرت» منتشر شدند

«گنج گوهر» و «درياي حيرت»، دو کتاب شامل معرفي و گزيده شعر ولايي از سده سوم تا ششم هجري، به کوشش محمدعلي مجاهدي در مجموعه «آستان پاکان» انتشارات اميرکبير منتشر شده‌اند.

ايبنا در اين گزارش نخست گفت‌وگويي کوتاه با مجاهدي و سپس معرفي اين دو کتاب ارزشمند را به مخاطبان خود عرضه مي‌کند.

مجاهدي گفت: هدف ناشر از انتشار چنين کتاب‌هايي مشخص کردن قلمرو شعر ولايي در زبان فارسي بود. هدف ديگر نيز پرداختن به پيشينه شعر ولايي است که خود زيرمجموعه شعر آييني محسوب مي‌شود. برهمين اساس چهره‌هاي شاخص شعر ولايي در ادبيات فارسي از نظر تاريخي معرفي و بررسي شدند.

وي درباره جلد نخست اين مجموعه توضيح داد: در جلد نخست شاخص‌ترين شاعران سده سوم تا پنجم هجري که در زمينه شعر ولايي آثاري داشته‌اند معرفي شده‌اند. از ميان اين چهره‌ها کسايي مروزي مهم‌ترين شاعر به حساب مي‌آيد.

اين شاعر افزود: کسايي مروزي نخستين شاعري است که شرح حال آثارش در پيشينه مکتوب شعر فارسي آمده است.

وي در توضيح علت اين امر اظهار داشت: پيش‌تر به دليل حاکميت غير شيعي، شاعران شيعي امکان حضور گسترده نداشتند و با شکنجه و آزار حاکمان مواجه بودند. پس از صادر شدن فرمان احمدبن بويه ديلمي مبني بر اقامه عزا به صورت گسترده و علني براي امام حسين(ع) و اصحابش، نهال شعر آييني در فضاي جديدي رشد يافت.

مجاهدي به جلد دوم کتاب اشاره و تشريح کرد: در جلد دوم جمال‌الدين محمد اصفهاني که از چهره‌هاي شاخص شعر ولايي است، معرفي مي‌شود. ترکيب‌بند نبوي او از شاهکارهاي شعر فارسي به حساب مي‌آيد. اين ترکيب‌بند فاخر از نظر محتوايي و ساختار لفظي اثري مستحکم است.

وي ادامه داد: البته از نظر آسيب‌شناسي نيز اين ترکيب‌بند را بررسي کرده‌ام. به عنوان مثال اصفهاني در ستايش رسول اکرم(ص) نسبت به برخي از پيامبران اولوالعزم بي‌احترامي کرده است. در چند جاي اين ترکيب‌بند بي‌حرمتي‌هاي ناخواسته‌اي نسبت به حضرت موسي(ع) و حضرت عيسي(ع) ديده مي‌شوند.

اين پژوهش‌گر در ادامه درباره ديگر چهره‌ شاخص شعر ولايي در اين مجلد اظهار داشت: حکيم سنايي نيز قصيده بسيار مستحکمي خطاب به سلطان سنجر سلجوقي دارد و ولايت حضرت علي(ع) را اثبات مي‌کند. در جلد دوم نيز به معرفي اين شخصيت پرداخته‌ام.

وي در پايان يادآور شد: نگارش تاريخ شعر ولايي در دوره‌هاي ديگر تا دوران قاجاريه بر عهده من است و در مجموع 10 جلد خواهد شد. تاريخ اين روند از دوران قاجاريه به بعد توسط ديگر مولفان تدوين مي‌شود.

«گنج گوهر»

«گنج گوهر» نخستين جلد از مجموعه «آستان پاکان» است که به معرفي و گزيده شعر ولايي از ابوالحسن شهيد بلخي تا حکيم ناصرخسرو اختصاص دارد.

در اين اثر علاوه بر «پيشگفتار ناشر» و «پيش درآمد»، «پيشينه شعر ولايي» بررسي شده و در ادامه شاعران «ابوالحسن شهيد بلخي»، «رابعه بنت کعب قزداري»، «حکيم کسايي مروزي»، «کمال‌الدين بندار رازي»، «ابوزيد غضائري رازي»، «حکيم ابوالقاسم فردوسي»، «حکيم ابوعلي سينا» و «حکيم ناصر خسرو قبادياني» به عنوان چهره‌هايي در اين حوزه معرفي شده‌اند.

ناشر در مقدمه خود بر اين کتاب، شعر را در سرزمين ما از توان و توفيقي برخوردار دانسته که منادي معنويت و ستايش‌گر ارزش‌هاي الهي و آرمان‌هاي انساني است و شاعر براي دست يافتن به آرزوي خويش، گاه به اساطير و افسانه‌ها و گاه به نيروي خيال پناه مي‌برد.

همچنين در اين پيشگفتار رويکرد مجموعه «آستان پاکان» مبني بر مراثي، مناقب و فضايل اهل بيت(ع) معرفي شده است تا از ميان اشعار و کتاب‌هاي گوناگون نمونه‌هاي خواندني و به ياد ماندني از اين گونه اشعار در دسترس همگان قرار گيرد.

روند نگارش اين مجموعه بر اين اساس بوده است که در آغاز هر کتاب، معرفي اجمالي شاعران و شيوه سخن آن‌ها آمده است. البته در معرفي شاعر از طرح مباحث تخصصي خودداري شده و در شيوه انتخاب اشعار علاوه بر بر اتقان و استواري مفاهيم، به شيوايي و رسايي سخن بيش از ساير عناصر توجه شده است.

مجاهدي در مقدمه‌اي که بر اين اثر نوشته است، شعر آييني در زبان فارسي را با قدمتي يازده سده‌اي معرفي کرده و معتقد است از اين لحاظ قدمت شعر آييني با قدمت کهن‌ترين اشعار فارسي برابري مي‌کند.

وي همچنين بر قلمرو موضوعي شعر آييني و گستردگي آن تاکيد داشته و از نظر موضوعي آن‌را داراي انواع مختلفي معرفي کرده است.

مهم‌ترين انواع شعر آييني از نظر موضوعي عبارتند از؛ «شعر توحيدي»، «شعر ماورايي»، «شعر رهايي» و «شعر ولايي».

«شعر ولايي» يکي از مهم‌ترين زيرمجموعه‌هاي شعر آييني است و حجم چشمگيري از شعر مکتوب آييني در زبان فارسي را به خود اختصاص داده است.

اين گونه شعر اعم از مناقبي و ماتمي انواعي دارد. از جمله؛ «شعر نبوي»، «شعر علوي»، «شعر فاطمي»، «شعر عاشورايي»، «شعر بقيع»، «شعر رضوي» و «شعر مهدوي».

«شعر مهدوي» خود فاقد صبغه ماتمي است و از نظر موضوعي انواعي دارد که عبارتند از؛ «شعر انتظار»، «شعر فرج»، «شعر غيبت»، «شعر ديدار»(تشرف)، «شعر مسجد جمکران»، «شعر مسجد سهله»، «شعر ظهور»، «شعر حضور»، «شعر حکومت جهاني مهدوي(عج)»، «شعر رسالت جهاني مهدوي(عج)»، «شعر رجعت» و «شعر ياران مهدوي(عج)».

«شعر ولايي» به دليل پرداختن به زندگي‌نامه‌ پيشوايان ديني و به تصوير کشيدن کلمات قصار و رهنمودهاي انسان‌ساز و فضايل و کرامات وجودي ذات مقدس معصومين(ع) از حرمت ويژه‌اي برخوردار است.

اين گونه شعري قدمتي به ديرينگي شعر دري در زبان فارسي دارد، اما متاسفانه بيشتر اين نوع آثار در سده دوم، سوم و نيمه نخست سده چهارم به دليل حاکميت کارگزاران غير شيعي از ميان رفته است.

البته در اين‌که متون منظوم آييني به ويژه ولايي نياز مبرم به يک آسيب‌شناسي جدي دارند، ترديدي نيست. از نظر مجاهدي، در اين ميان «شعر عاشورايي» نياز بيشتري به نگاه آسيب‌شناسانه دارد.

در اين کتاب پس از معرفي اجمالي هشت شاعر مطرح از سده سوم تا پايان سده پنجم هجري در حوزه «شعر ولايي»، نمونه اشعاري از اين شاعران در قالب‌هايي چون قطعه، قصيده و رباعي آمده است.

«درياي حيرت»

«درياي حيرت» دومين اثر از مجموعه «آستان پاکان» است و به معرفي و گزيده شعر ولايي از حکيم سنايي غزنوي تا جمال‌الدين محمد اصفهاني مي‌پردازد.

در اين مجلد شرح احوال و برگزيده آثار منظوم ولايي دو شاعر ممتاز شعر آييني در زبان فارسي سده ششم هجري آمده است. در شرح احوال آن‌ها ضمن به تصوير کشيدن شرايط حاکم بر زمانه آنان و نحوه سلوکي که آن دو در اين مقطع تاريخي داشته‌اند، در تبيين غوامض آثار منظوم آنان تمامي مطالب ضروري آمده است.

همچنين اگر نمونه‌اي از بايد و نبايدها در آسيب‌شناسي شعر ديني در نمونه اشعار آن‌ها ديده شده، مولف به نقد آن‌ها پرداخته‌اند.

در معرفي حکيم سنايي علاوه بر پرداختن به آغاز شاعري او، درباره سفرهايش، چگونگي جمع‌آوري اشعار، پايان کار سنايي، معاصران او، حاکمان هم‌عصر او، مذهب سنايي، علت آشفتگي و تغيير حال سنايي، وفات اين شاعر، آرامگاهش و نظارت ديگران درباره حکيم سنايي مطالبي آمده است.

همچنين در نمونه اشعار برگزيده او قصايدي چون «در ستايش رسول خدا(ص)»، «در ستايش سيدانبيا محمد مصطفي(ص)» و «در خلافت بلافصل اميرالمومنان علي(ع)» ديده مي‌‌شود.

معرفي جمال‌الدين محمد اصفهاني مطالبي درباره علاقه جمال‌الدين محمد به زادگاهش، ذوفنوني جمال‌الدين محمد و گله‌مندي‌هاي او، لکنت زبان جمال‌الدين محمد، فرزندان وي، مذهب اين شاعر، معاصران او، منزلت شاعري جمال‌الدين محمد، ممدوحان او، ديوان اشعارش و ترکيب‌بند فاخر نبوي او را شامل مي‌شود.

«گنج گوهر» در 105 صفحه قطع جيبي، شمارگان سه هزار نسخه و قيمت هزار و 500 تومان و «درياي حيرت» در 96 صفحه قطع جيبي، شمارگان سه هزار نسخه و قيمت هزار و 400 تومان توسط انتشارات اميرکبير منتشر و راهي بازار کتاب شده‌اند.

منبع: خبرگزاري کتاب ايران(ايبنا)

 

چهارشنبه 1 تير 1390 - 9:38


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری