پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 10:20
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

سايه عدالت

 

با نگاهي به اثر اميرحسين فردي

سياه چمن اثر نويسنده صاحب سبک، اميرحسين فردي، تصويرگر مبارزات سياسي مردم در زمان سقوط پهلوي مي باشد. کتاب شامل چندين بخش است که به خواننده کمک مي کند تا همراه داستان شده و آن ها را به سمت و سوي راوي داستان سوق مي دهد. از همان آغاز داستان شرح کاملي از خفقان آن دوران و شرايط حاکم بر فضاي سياسي و اجتماعي در ايران به مخاطب داده مي شود و او را از همراهي مطلوب بي دريغ نمي گذارد. امير حسين فردي با قرار دادن خواننده در بطن مشکلات و مصائبي که در آن دوران گريبان گير مردم بود شروع مي کند و سعي بر آن دارد تا اتفاقات حاضر در داستان را به وقايع بزرگ آن زمان و وقوع انقلاب در ايران بسط دهد. در واقع جامعه اي که سياه چمن توصيف مي کند نمونه اي از خروار بوده و تلاش مردم ايران را در به ثمر رسيدن انقلاب اسلامي در ابعاد کوچکتر شرح مي دهد. او از نا آگاهي در شخصيت ها آغاز کرده و در انتها به کمال و رشد جامعه رسيده کمالي که باعث به وجود آمد حس عدالت ورزي و عدالت خواهي در ميان جوامع مي شود. به بيان ديگر  بروز اين رشد در هاله اي از آگاهي ها در اين داستان بيان مي شود. محتوي داستان در بر گيرنده مجموعه اي از اتفاقات و پيام هايي است که در اکثر آثار نگارش شده در بهبوهه ي انقلاب وجود دارد، داستان ساده اما حاوي محتوي غني از فضايل اخلاقي است.

از نگاه فني داستان دچار تزلزل و يکنواختي نمي باشد. کتاب حاوي 139 صفحه سر شار از اتفاقاتي است که ذهن خواننده را درگير کرده و حتي گذر از وقايع کوچک داستان هم به دليل اين کشش عمقي که در مخاطب ايجاد مي کند، براي او مشکل است. وجود اين کشش مانع از ايجاد کسالت و خستگي شده و همراهي مخاطبان را هر لحظه با خود بيشتر و بيشتر مي سازد. يکي از عوامل اصلي موفقيت اين گونه داستان ها داشتن رنگ و بوي قومي و ملي و همچنين  شکل گيري داستان در محيطي عامرانه و مردمي مي باشد که  علت وجود مخاطباني از هر طيف است.

روايت داستان با تعبيري از طبيعت همراه مي شود و نويسنده با به کار بردن استعاره ها و آرايه هاي ادبي در نگارش خود به محتوي داستان رنگ مي دهد. به طور مثال نويسنده تلاش کرده با استفاده از موقعيت خورشيد در آسمان به 2 هدفش دست پيدا کند. اول آنکه بدون ذکر کلماتي از قبيل شب هنگام، سحرگاه، ظهر و... مخاطب را در موقعيت اتفاقات و زمان وقوع آن ها قرار دهد و دوم آنکه با اين تعابير توانسته است موقعيت زندگي مردم آن دوران و سادگي در معيشت و روزمرگي آنها را بيان نمايد. از ايرادات وارده به  داستان پردازي به اين مورد اشاره مي شود که گرچه هر يک از شخصيت ها به درستي پردازش شده اند اما وجود اسامي مشابه و نزديک به هم مثل يار محمد و خير محمد مخاطب را دچار سر در گمي مي کند و در شناخت شخصيت ها و تعامل بين خواننده و شخصيت اختلال به وجود مي آورد. تا جايي که گاهي خواننده گمراه شده و اين شخصيت ها را با هم اشتباه مي پندارد.

يار محمد جوان روستايي ساده ايست که شخصيت اصلي و مرکزيت داستان را مي سازد. مبارزات او که ناشي از نيروهاي دوروني اش است در سايه اي از حس عدالت خواهي بروز پيدا کرده و محوريت اصلي  داستان که همان ظلم ستيزي است را متذکر مي شود. همانطور که قبلا هم ذکر شد موضوع کتاب مبارزات مردم ايران در آستانه انقلاب اسلامي است که اين مبارزات در خلال داستان و در بين عوامل تشکيل دهنده و شخصيت هاي اصلي و مکمل آن نمايان مي شود و آرام آرام روايت را به سمت اين مبارزات برده و مخاطب را وادار به شکل دهي قصه و تصور باور هاي نويسنده مي کند.از ويژگي هاي بارز اين گونه داستان پردازي تعامل بين نويسنده و خواننده و همچنين دخيل ساختن ذهنيات مخاطب در شکل دهي به آن است. به دليل وجود حساسيت در  خلق اين گونه داستان ها نويسنده در طول قصه سعي بر اين داشته تا با فضا سازي مناسب اين حساسيت را تبديل به فرصتي براي خواننده کند تا درک بهتر و واضحي از اتفاقات و ماجرا هاي داستان داشته باشد.

در ارتباط با شکل و فرم شخصيت هاي خلق شده در اثر بايد به چند نکته اشاره کرد. اول آنکه شخصيت ها با وجود يکديگر به داستان جان مي دهند در واقع فقدان وجود حتي يک شخصيت از داستان مي تواند به موضع اصلي نويسنده لطمه وارد نمايد. به عبارت ديگر بدون نقش هاي مکمل مثل سيف الله خان و پسرش داستان رنگ و بوي مبارزاتي خود را از دست مي داد. نکته دومي که بايد متذکر  شد شدت و ضعف نقش ها و همچنين اثر هر يک در شکل دهي به داستان است. تاثير هر يک از شخصيت هاي داستان بر شکل و به وجود آمدن آن را مي توان ار حجم ديالوگ هاي نوشته شده براي نقش ها مشخص کرد. در مجموع به اين نکته اشاره مي شود که به طور کل در خلال داستان نويسنده بيشتر از آنکه با ديالوگ ها نقش ها را برجسته نمايد سعي بر آن داشته است که با توصيف صحنه ها، مکان ها و اتفاقات به تاثيري که بايد دست پيدا کند. در ادامه به بررسي چند نقش اصلي در کتاب پرداخته مي شود.

قبل از هر چيز بايد متذکر شد که هر کدام از نقش ها نشان دهنده يک خصوصيت در انسان ها مي باشد به عنوان مثال يار محمد را بايد نمادي از ايستادگي و مقاومت دانست همينطور نقش مقابلش يعني همان سيف الله خان مظهري از ظلم و ستم است.کش مکش و جنگي که در بين آنها نيز به وقوع مي پيوندد به خوبي نمايانگر تضاد بين خير و شر در ابعاد وجودي اين نقش ها است. در کتاب حاضر يک نکته دقيق نيز نهفته است همان گونه که در سطر هاي پيشين نيز اشاره شد وجود نقش هاي مکمل هم باعث قوت داستان و هم علت استحکام شخصيت هاي اصلي قصه مي باشد. نقش هاي مانند عزيز، خير محمد، ميرداد و... در اين بين بايد به نقش کليدي جمعه در داستان اشاره کرد. شخصيتي که در انتهاي داستان به وجود آمده و در واقع پايان بخش و به نوعي ناجي يار محمد مي باشد. چنين شخصيت هايي که بدين گونه پديدار مي شوند نقطه قوتي بر توانايي نويسنده در خلق نقش ها است. در ارتباط با نقش جمعه به اين نکته بسنده مي شود، شخصيتي کوتاه اما در کل موثر. در واقع زماني که داستان به اوج گره ي خود مي رسد شخصي نجات بخش به آرامي پا درون داستان گذاشته و نقطه اتمام تمام مشکلات و گرفتاري ها مي شود.

يار محمد نيز که داراي شخصيتي آرام و در عين حال عدالت خواه مي باشد در خلال داستان پي به وجود نابرابري هايي در جامعه آن روزگار شده و همانطور که قبلا نيز ذکر شد با کسب آگاهي ها و همچنين احساس بي عدالتي که در اعماق وجود هر انساني از شرايط اجتماعي و سياسي موجود در داستان پديدار مي شود، دست به مبارزه سياسي زده و سعي در به وجود آوردن آزادي و برابري براي جامعه و مخصوصا خانواده خود دارد. در اين راه سيکل و گردش آگاهي از اين بي عدالتي به درون جامعه ي آن زمان به خوبي به تصوير کشيده شده است. به بيان بهتر انتقال پيام آزادي خواهي از درون شهر هاي بزرگ به روستا ها و از جوامع بزرگ به جوامع کوچکتر.

 به طور کل امير حسن فردي در خلق اين اثر به اهداف اصلي که همان انتقال پيام از فرستنده به گيرنده مي باشد دست يافته است همچنين در به وجود آوردن شخصيت ها موفقيت نسبي کسب کرده است اما همچنان که اشاره شد نبايد از ايرادات وارده به کتاب به سادگي گذر کرد اما به عقيده نگارنده،کتاب از موفقيت خوبي بهره برده است و توانسته آنگونه که شايسته است به ارتباط تنگا تنگي با مخاطب دست پيدا کند. وجود اين شاخصه در کتاب ها امروزه با نام موفقيت خوانده مي شود.

در انتها و در جمع بندي کلي که از نقد داستان به عمل مي آيد خاطر نشان مي سازم که اثر پيش رو از بعد فني کمتر دچار افت و خيز  مي باشد و روايت خطي آن نيز مخاطب را به سمت و سوي اهداف اصلي داستان سوق داده و اين خود يکي از عوامل اصلي پايداري اثر و مهر تاييدي است بر انتشار نوبت پنجم از آن و استقبالي که در بين مخاطبانش کسب کرده است.

به اميد موفقيت هر چه بيشتر و روز افزون نويسنده کتاب و انتشارات سوره مهر حوزه هنري.

 

 

سه‌شنبه 31 خرداد 1390 - 10:39


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری