چهارشنبه 26 مهر 1396 - 16:37
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

نقد و تحليل

 

مصطفي باقرزاده
كارمند اداره بازرسی و رسیدگی به شکایات

 

سنت حسنه اعتکاف

 

 

اعتکاف بزرگان:

اعتکاف امام مجتبي عليه السلام و برآوردن حاجت مومن

ميمون بن مهران گويد: امام مجتبى عليه السلام در مسجد اعتكاف كرده بود و من نزد او نشسته بودم كه مردى آمد و عرض كرد: اى فرزند رسول خدا شخصى از من طلب دارد و مى‏خواهد مرا به اين جهت به زندان افكند، امام عليه السلام فرمود: «بخدا سوگند اكنون ثروتى ندارم كه قرض تو را بپردازم»، آن مرد گفت: شما بيا با او صحبت كن. امام مجتبى عليه السلام كفش خود را پوشيد كه حركت كند. من به امام عرض كردم: اى فرزند رسول خدا آيا اعتكاف خود را فراموش نمودى؟ حضرت فرمود: «فراموش نكردم، ولى از پدرم شنيدم كه مى‏گفت پيامبر خدا صلّى اللَّه عليه و آله و سلم فرمود: هر كس براى برآورده شدن حاجت برادر دينى خود تلاش كند گويا نه هزار سال خدا را عبادت كرده كه روزها را روزه گرفته و شبها را به نماز ايستاده باشد».

الآداب الدينية للخزانة المعينية با ترجمه عابدى ص 364‏

اعتکاف و نشستن در نزد دانشمند

حضرت امير المومنين علي عليه السلام : نشستن يك ساعت در پيش دانشمند دوست‏تر است بسوى خدا از عبادت يك سال كه هيچ معصيت خدا را نكرده باشد و نگاه كردن به عالم دوست‏تر است بسوى خدا از اعتكاف يك سال در مسجد الحرام و زيارت دانشمند دوست‏تر است بسوى خدا از هفتاد حج و عمره و بهتر است از هفتاد مرتبه طواف خانه‏ى خدا و خدا برايش هفتاد درجه بلند گرداند و خدا بهر حرفى كه از دانشمند مى‏آموزد ثواب هفتاد حج قبول شده در نامه‏ى عملش مى‏نويسد و بر او رحمتش را فرو مى‏فرستد و فرشتگان گواهى دهند كه بهشت بر او واجب است‏.               

ارشاد القلوب-ترجمه رضايى، ج‏1، ص: 394

اعتکاف و رفع حاجت مومن

مضر بن قاموس گفت كه: به امام هفتم گفتم بمن خبر رسيده كه از پدرت حسين كه يكى از براى حاجتى نزد او آمد و باو گفتند آن حضرت معتكف است: و او بنزد امام حسن (ع) رفت و اين را باو گفت و آن حضرت فرمود: ندانست كه راه رفتن براى انجام حاجت مؤمن تا برآوردنش بهتر است از اعتكاف دو ماه پياپى در مسجد الحرام با روزه آن سپس امام هفتم (ع) فرمود: و از اعتكاف در همه روزگار.                      

 آداب معاشرت-ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، ج‏1، ص: 151

قرض به مومن ، دعاي برمومن ، کمک به مومن ستمديده

امام صادق عليه السلام فرمود: مؤمنى نباشد كه او مؤمن را بخانه خود برد و سير بآن خوراك دهد جز اينكه بهتر باشد از آزادى يك بنده، و مؤمنى نباشد كه براى رضاى خدا بمؤمنى وامى دهد جز كه خدا مزد صدقه باو دهد و مؤمنى نباشد كه در انجام حاجت برادر مؤمنش راه رود جز كه خدا بهر گامى حسنه‏اى برايش نويسد و سيئه از او بريزد و درجه‏اى بالا برد، و باز هم ده حسنه برايش فزايد و در ده حاجت او را واسطه پذيرد، مؤمنى نباشد كه در پشت سر براى برادرش دعا كند جز كه خدا باو فرشته‏اى گمارد كه ميگويد مانند آن براى خودت باشد، و مؤمنى نباشد كه گره كار برادر مؤمنش را گشايد جز كه خدا يك گرفتارى آخرت را بر او گشايد، و مؤمنى نباشد كه به مؤمن‏ ستمديده كمك دهد براى رفع ستم او جز كه بهتر باشد از روزه داشتن يكماه با اعتكاف در مسجد الحرام، و مؤمنى نباشد كه يارى كند برادر مؤمنش را (با قدرت بر نصرت او) جز كه خدا او را در دنيا و آخرت يارى كند. 

آداب معاشرت-ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، ج‏1، ص: 202

احترام به سادات

حسن بن محمّد قمى گفت از مشايخ و پيران قم روايت كرده‏ام كه حسين بن حسن بن جعفر بن محمّد بن اسماعيل بن جعفر صادق عليه السّلام در قم زندگى ميكرد و آشكارا بشرب خمر مى‏پرداخت يك روز براى احتياجى كه داشت بدر خانه احمد بن اسحق اشعرى رفت كه وكيل اوقاف در قم بود ولى احمد بن اسحاق باو اجازه ورود نداد بناچار با اندوه و ناراحتى بخانه خود برگشت.

احمد بن اسحاق آن سال عازم حج شد همين كه رسيد بسامرا اجازه ورود خواست تا خدمت امام حسن عسكرى عليه السّلام برسد اما امام عليه السّلام باو اجازه ورود نداد و گريه‏ها كرد و بسيار زارى و تضرع نمود تا بالاخره اجازه يافت وقتى وارد شد عرض كرد يا ابن رسول اللَّه چرا بمن اجازه نفرموديد خدمتتان برسم من كه از شيعيان و ارادتمندان شما هستم.

فرمود چون پسر عموى مرا از در خانه‏ات راندى احمد گريه‏اش گرفت و قسم‏ ياد كرد كه اجازه ندادن من بواسطه آن بود كه شايد او از شرابخوارى توبه كند فرمود راست ميگوئى ولى چاره‏اى نيست بايد آنها را گرامى بداريد و احترام كنيد در هر حال مبادا ايشان را تحقير كنيد و اهانت نمائيد چون انتساب بما خانواده دارند كه در اين صورت زيانكار خواهيد بود.

وقتى احمد بقم برگشت بزرگان بديدن او آمدند حسين نيز از كسانى بود كه بديدن احمد شتافت اما همين كه احمد او را ديد از جاى جست و باستقبالش شتافت و اكرامش نمود و در صدر مجلس او را نشانيد حسين ديدن اين همه احترام برايش بى‏سابقه بود و بعيد شمرد پرسيد چه شده كه اين قدر بمن احترام ميكنى احمد جريان خود را با امام عسكرى عليه السّلام توضيح داد.

همين كه حسين شنيد از كار زشت خود پشيمان شد و توبه كرد بخانه برگشت تمام شراب‏هائى كه داشت بزمين ريخت و اسباب و وسائل شراب را شكست و از پرهيزكاران و صالحين و اشخاص با ورع گرديد پيوسته ملازم مسجد بود و اعتكاف مى‏كرد و شب زنده‏دار بود تا مرگ گريبانش را گرفت و نزديك قبر حضرت معصومه دفن شد.

زندگانى حضرت جواد و عسكريين عليهم السلام، ص: 283

 قال رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله: «اعتكاف عشر فى رمضان يعدل حجّتين و عمرتين».

رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمود: «اعتكاف ده روز در رمضان با دو حج و دو عمره برابرى مى‏كند»

 

زيارت امام حسين عليه السلام و اعتکاف

امّ سعيد مى‏گويد: نزد امام صادق (ع) بودم كه كنيزم آمد و گفت: مركب راآوردم. امام (ع) فرمود: اى امّ سعيد، اين مركب چيست و قصد كجا دارى؟ مى‏گويد: گفتم: مى‏خواهم به زيارت قبور شهيدان بروم. فرمود: به من بگو چرا امروز كار شما مردم عراق اين قدر عجيب شده است كه از راههاى دور براى زيارت قبور شهداى احد مى‏آييد و زيارت قبر سيد الشهداء را ترك مى‏كنيد؟ راستى چرا به زيارت قبر او نمى‏رويد؟ امّ سعيد مى‏گويد: گفتم: سيّد الشهداء كيست؟ فرمود: حسين بن على (ع).

گفتم: من يك زن هستم [و به تنهايى نمى‏توانم اين كار را انجام دهم‏]. فرمود: براى امثال تو هيچ گونه مانعى از رفتن به زيارت آن حضرت نيست. گفتم: زيارت او چه ثوابى براى ما دارد؟ فرمود: با يك حجّ و يك عمره و اعتكاف و روزه دو ماه در مسجد الحرام برابر است.

ثواب الاعمال-ترجمه انصارى، ص: 191

پاداش يارى كردن برادر مؤمن‏

ابراهيم بن عمر يمانى مى‏گويد: امام صادق (عليه السلام) فرمود: هيچ مؤمنى مؤمن ستمديده‏اى را كمك نمى‏كند مگر اينكه اين عمل او از روزه و اعتكاف يك ماه در مسجد الحرام بهتر است.

ثواب الاعمال-ترجمه انصارى، ص: 285

 اعتکاف رسول اعظم صلي الله عليه و آله

صدوق در كتاب «فقيه» به سند خود، از امام صادق عليه السلام نقل ميكند كه فرمود: رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله در ماه رمضان- سال اول هجرت- در دهه اول در مسجد «اعتكاف» كرد. و سال بعد در دهه دوم اعتكاف نمود، ولى پس از آن هميشه در دهه سوم ماه رمضان اعتكاف نمود.

سنن النبى صلى الله عليه و آله با ترجمه ‏فارسى، ص: 298

 يک روز کمک به مومن

قال رسول الله صلي الله عليه و آله : عون العبد أخاه يوما خير من اعتكافه شهرا.

کسي که به برادر خود كمك يك روزه كند بهتر از اعتكاف يك ماهه است.

 نهج الفصاحة مجموعه كلمات قصار حضرت رسول ص، ص: 577

 قال رسول الله صلي الله عليه و آله : جلوس المرء عند عياله أحبّ إلى اللّه من اعتكاف في مسجدي هذا.

 

آداب اعتکاف

اعتكاف ماندن در مسجد به قصد بندگي خداست و به خودي خود مستحق و به واسطه نذر ‚ قسم ‚ عهد ‚ اجاره و مانند آن واجب مي شود .

شرايط اعتكاف:

روزه در اعتكاف:

كساني كه به هر علتي نمي توانند روزه بگيرند از توفيق اعتكاف محرمند. مثل مسافر يا كسي كه روزه براي او ضرر دارد البته هر نوع روزه اي ( واجب ‚ مستحق ‚ قضاء ‚ نيابتي و000) براي صحت اعتكاف كافي است . مسافر مي تواند با نذر سه روز روزة در سفر اعتكاف كنند هر چند كه نمازش شكسته است .

مدت اعتكاف :

معتكف بايد حداقل سه روز كامل از طلوع فجر روز اول تا اذان مغرب روز سوم در حال اعتكاف باقي بماند. دو روز اول اعتكاف مستحب است و اگر كسي بخواهد مي تواند از حال اعتكاف خارج شود . اما اگر دو روز كامل به قصد اعتكاف در مسجد بماند روزه روز سوم بر او واجب مي شود و بايد در حال اعتكاف باقي بماند.

اجازه ولي:

بدون اذن ولي يا كسي كه با انجام اعتكاف حقي از او ضايع مي شود اعتكاف صحيح نيست .

محرمات اعتكاف:

از جمله محرمات اعتكاف بوييدن و استعمال بوي خوش به قصد لذت ، بحث و جدل ، خريد و فروش است و محرمات مذكور مبطل اعتكاف است .

توجه:

از آنجايي كه فرد معتكف روزه دار است بايد از مبطلات روزه نيز اجتناب كند بعلاوه بر رعايت حقوق ديگران احكام مسجد را نيز رعايت نمايند . حفظ حرمت مسجد و با وضو بودن و حفظ نظافت مسجد و ترك سخن دنيا ( سخن از هر چه غير از خدا و پرداختن به باطل ) از مواردي است كه بر آن تأكيد شده است .

زمان اعتكاف:

در هر زمان كه روزه صحيح باشد اعتكاف نيز صحيح است و اعتكاف زمان خاصي ندارد . البته ايام البيض و به ويژه دهه آخر ماه مبارك رمضان افضل اوقات است .

نيت اعتكاف:

در اعتكاف نيت و تعيين نوع اعتكاف شرط صحت آن است ولي نيت وجوب يا مستحب لازم است.

وقت نيت اعتكاف:

نيت از ابتداي طلوع فجر روز اول است و تأخير آن از طلوع فجر جايز نيست ، ولي اگر قبل از طلوع فجر هم نيت كند اشكال ندارد.

مكان نيت اعتكاف:

در وقت نيت اعتكاف بايد در مسجدي كه بنا دارد در آن معتكف شود حضور داشته باشد ولي اگر ابتدا طلوع فجر براي تجديد وضو و يا به جهت ضرورت ديگر خارج شده است مي تواند نيت كند.

مكان اعتكاف:

اعتكاف بايد در مسجد باشد بنابراين در غير از مسجد مثل نمازخانه و مصلي ها (اگر مسجد نباشد ) و000 اعتكاف صحيح نيست و بعد از مسجد الحرام و مسجد النبي (ص)، مسجد كوفه و مسجد بصره اعتكاف بايد در مسجدي كه جامعيت دارد انجام بگيرد.

مقصود از مسجد جامع مسجدي است كه بسياري از مردم در آن رفت و آمد دارند .(در مقابل آن مسجد بازار ، مدرسه ، كارخانه وپادگان و 000 كه اعتكاف در آن صحيح نيست ).

صحن و ورودي هاي مسجد جزو مسجد نيست گر اين كه معلوم باشد جزو مسجد است. اگر شك كند كه جايي جزو مسجد ندارد ، بنا بر اين اعتكاف در آن مكان صحيح نيست ، مگر اينكه رفتن به آنجا ضرورت داشته باشد .

خارج شدن از مسجد محل اعتكاف:

خارج شدن از مسجد جايز نيست مگر به جهت ضرورت عقلي ، عرفي و شرعي مثل مراجعه به پزشك در موارد اضطرار و دستشويي (ضرورت عقلي ) و عيادت بيمار و تشييع جنازه در صورتي كه ميت با او نسبت داشته باشد ( ضرورت عرفي) و غسل كردن و وضو گرفتن (ضرورت شرعي) ، خروج براي درس و مباحثه و تبليغ و اين گونه امور ، خلاف احتياط است.

اگر در محلي اعتكاف كند كه ديگري جاي براي اعتكاف گرفته بود حكم غصب دارد اگر چه اعتكاف صحيح است.

همچنين در صورتي كه عذر شرعي براي بانوان به وجود آيد بايستي از مسجد خارج شوند و در نتيجه اعتكاف آنها باطل مي گردد.

بنا بر احتياط واجب در صورت خارج شدن از مسجد براي ضرورت كوتاهترين و نزديكترين راهها را انتخاب كنند و واجب است بيشتر از مقدار نياز و ضرورت در خارج مسجد توقف نكنند . واجب است زير سايه ننشينند . بلكه بنا بر احتياط خارج از مسجد ننشيند مگر جهت ضرورت .

اگر معتكف براي ضرورت از مسجد خارج شود و مدت خروج وي طول كشد به اندازه اي كه اعتكاف از بين برود اعتكافش باطل است.

 

آثار اخروي اعتکاف

آمرزش گناهان: (توبه) "وَ مَن اعتَکِف ايماناً وَ احتِساباً غَفَرَ لَهُ ما تَقّدَمَ مِن ذَنبِهِ" اعتکاف از روي ايمان و يقين، باعث مغفرت معتکف مي شود.

نزديکي به خدا:  در حديث معراج، خداوند از پيامبر خود سؤال مي کند "آيا از آثار گرسنگي و سکوت و خلوت مطلع هستي؟" سپس جواب مي دهد که، "يکي از آثار آن، تقرب بنده به سوي من (خدا) است."گرسنگي، سجده ، سکوت از غير کلام خدا و خلوت، همگي در اعتکاف جمع هستند و با اين اعمال به خداي سبحان تقرب مي جويند.

جلب محبت خدا:  يکي از آثار برجسته اعتکاف، حب خداوند تبارک تعالي است "وَ الذّينَ امَنُوا اَشَّدُ حُبّاً لِلّه؛ (بقره :165) آنان که ايمان آورده اند شديداً دوست دار خدا هستند."

تحصيل بهشت الهي:  "وَ الذّينَ هُم عَلي صَلواتِهِم يحافظون اوُلئِکَ هُم الوارِثونَ الذّينَ يرِثُونَ الفِردوُسَ هُم فيها خالِدوُن؛ آنان که از نمازهايشان محافظت مي کنند آنان وارثان اند آناني که بهشت را به ارث مي برند و در آن جاودانند (مؤمنون : 9-11)."بي شک اگر معتکف، بتواند در ايام اعتکاف، آن طور که بايد و شايد رفتار نمايد و رضايت حق تعالي را جلب کند؛ به درجاتي که براي مؤمنان، در نظر گرفته شده، خواهد رسيد.

آثار فردي اعتکاف:

تقويت اراده:  از آثار حتمي اعتکاف در زندگي فردي انسان، تقويت اراده آدمي است. کسي که مدتي، بر خلاف خواست دروني خويش، خود را در محلي حبس و از بسياري از امور چون حرف زدن در غير امور عبادي که به طور طبيعي، تمايل به آنها دارد، پرهيز نمايد، خود به خود تمريني است براي اجتناب از بسياري خواهشهاي نفساني ديگر.

انس با معنويات: در پرتو اعمالي چون اعتکاف، کم کم ارتباط رواني خاصي بين انسان و مسجد، قرآن، نماز، نماز شب و ادعيه به وجود مي آيد. به نحوي که انسان مشتاق ارتباط با اين امور شده دوري از آنها برايش سخت مي گردد.

دوري از غفلت: اعتکاف عبادتي چون نماز و به قول قرآن ذکر الله "اَقِمِ الصّلاةَ لِذِکري" (طه:14) را در بردارد. ذکر، همان دوري از غفلت است، "اِقتَرَبَ لِلنّاسِ حِسابُهُم وَ هُم فِي غِفلَةٍ مُعرِضونَ؛ رسيدگي به حساب انسانها نزديک و مردم در غفلت به سر مي برند (انبياء :1)."

تواضع و فروتني:  اگر انسان بتواند در طول اعتکاف، خود را در دايره بيکران هستي، کوچک ببيند، استکبار و غرور از او رخت بر مي بندد.     

آثار دنيوي اعتکاف (اجتماعي)

کاهش جرم و فساد: به عقيده جرم شناسان اجتماعي، بسط و گسترش مسايل معنوي، باعث کم شدن جرم و فساد در جوامع مي گردد. اعتکاف در اين ميدان مي تواند نقش مهمي ايفا کند؛ زيرا مشتمل بر چند عبادت است و آثار معنوي ويژه اي حتي بر افراد غير معتکف بر جاي مي گذارد.

آشنايي و برقراري ارتباط دوستانه: حضور مؤمنين شهر در چند مسجد، فرصتي است که مؤمنان يکديگر را بشناسند و ارتباط دوستانه پيدا نموده و از آثار اخوت اسلامي برخوردار شوند. اين اثر را به راحتي مي توان از لابلاي خاطرات منتشر شده معتکفان به دست آورد.

 

 

 

چهارشنبه 25 خرداد 1390 - 13:30


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر