يكشنبه 30 آذر 1393 - 6:55
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

جمال الدين بانج فروزش

 

ايام البيض

 


«ايام» جمع يوم به معناي روز و «بيض» جمع «ابيض» به معناي سفيد و درخشان است كه به روزهاي سيزدهم، چهاردهم و پانزدهم هر ماه قمري گفته مي شود. و به عقيده مسلمانان ايام البيض ماه هاي رجب،‌شعبان و رمضان داراي فضيلت بسيار مي باشد كه در شريعت و فقه اسلام بر اقامت سه روز در مسجد جامع براي عبادت خدا و تهذيب نفس اطلاق مي گردد.

ابن مسعود سبب ناميدن اين ايام به «ايام البيض» را چنين نقل مي كند. از نبي اكرم(ص) شنيدم كه مي فرمودند: هنگامي كه جناب آدم(ع) عصيان پروردگارش را نمود منادي از عرش ندا داد. اي آدم از جوار رحمت من بيرون شو، زيرا كسي كه عصيان مرا كند در جوار من نيست، حضرت آدم و فرشتگان گريستند، سپس خداوند جبرئيل را نزد حضرت آدم فرستاد. جبرئيل حضرت آدم را در حالي كه رنگ او از نورانيت بهشتي به تيرگي تغيير كرده بود به زمين فرود آورد. و ملائكه با ديدن اين وضعيت فرياد برآوردند: پروردگارا، خلقي آفريدي و از روح برگزيده خود در او دميدي و ملائكه را به سجده او درآوردي و به يك گناه سفيدي او را به سياهي مبدل كردي. پس منادي از آسمان ندا كرد كه امروز را براي خداوند روزه بگير و آن روز سيزدهم ماه بود و چون آدم آن روز را روزه گرفت و قسمتي از تيرگي حضرت آدم(ع) برطرف گشت تا اينكه در انتهاي اين سه روز به حالت اول خود برگشت به اين دليل اين ايام را «ايام البيض» ناميده شد.

قدمت ايام البيض

شرح و نزول برخي از آيات قرآن كريم دال براين است كه ايام البيض در اديان الهي سابقه ديرينه اي داشته و در اسلام استمرار يافته و احتمالا پاره اي از احكام و شرايط آن تغيير كرده است.

خداوند در قرآن كريم مي فرمايد: «و عهدنا الي ابراهيم و اسمعيل ان طهرا بيتي للطائفين و العاكفين و الركع السجود» و ما به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه مرا براي طواف كنندگان و معتكفان و ركوع كنندگان و سجده كنندگان از هرگونه آلودگي تطهير كنند.

علامه طباطبايي(ره) در تفسيرالميزان مي نويسد: زمانيكه حضرت مريم به افتخار ملاقات به فرشته الهي نايل آمد ازمردم فاصله گرفت، هدف از دوري نمودن از مردم روي آوردن به سنت اعتكاف بوده است.

علامه مجلسي در بحارالانوار از اعتكاف حضرت سليمان(ع) در بيت المقدس روايت كرده است و علامه حلي(ره) نيز در كتاب تذكره الفقها به مشروعيت اين ايام در اديان پيش تصريح نموده است كه «ايام البيض» داراي پيشينه اي به قدمت تمام اديان الهي و آسماني است.

پيشينه ايام البيض در ايران

ايام البيض در ايران داراي فراز و نشيب هاي  زيادي بوده است. اما آنچه قابل تامل است اينكه هر زمان علماي برجسته به اين ايام اهتمام داشته اند و شرايط اجتماعي و سياسي نيز اقتضا مي كرد،‌ايام البيض رونق داشته از جمله در عصر صفوي به همت دو عالم بزرگ شيخ بهايي و شيخ لطف الله آملي اعتكاف در حداكثر شهرهاي ايران رواج يافته و نيز در زمان آيت الله العظمي بروجردي همت زيادي در توسعه و رونق ايام البيض به كار رفته تا جايي كه به دستور ايشان  درس هاي حوزه تعطيل و معتكفان مورد ترغيب قرار گرفتند اما در بيشتر دوران به صورت محدود در مساجد شهرهاي بزرگ مذهبي برگزار مي شد. اما پس از پيروزي انقلاب اسلامي گرايش و توجه مرم به اين سنت نبوي زياد شد و آثار و بركات فردي واجتماعي اين عبادت انسان ساز زمينه گسترش و رشد آن را فراهم نمود كه از سال 57 با اقدامات و هماهنگي سازمان تبليغات اسلامي اين سنت حسنه در سراسر كشور به گونه اي فراگير مورد توجه قرار گرفت و در ميان خيل علاقمندان و مشتاقان بويژه جوانان رشد چشمگيري داشته است كه حتي ايام البيض ماه رجب در كشور بيش از اعتكاف در دهه ماه مبارك رمضان رواج دارد.

اهداف ايام البيض

هدف از ايام البيض دو چيز مي توان باشد: الف) هدف عبادي؛ قرآن كريم هدف از عبادت را ايمان و تزكيه نفس معرفي مي نمايد و مي فرمايد: «قدافلح من زكيها» كسي رستگار شد كه نفس را تزكيه كرد. و در جايي ديگر مي فرمايد: «قدافلح المومنون» به راستي كه مومنان رستگارانند. همچنين مي فرمايد: «و اذكروالله كثيرا لعلكم تفلحون» خدا را بسيار ياد كنيد تا شايد رستگار شويد.

ب) تمرين انقطاع: معتكف در ايام البيض از همه تعلقات دنيايي مي برد و تمام وقت به عبادت مي پردازد يعني هدف همان است كه در مناجات شعبانيه از خداوند مي خواهيم «الهي هب لي كمال الانقطاع اليك» خدايا به من نهايت بريدگي وابستگي از غيرخودت را هديه كن.

آري ايام البيض فصلي است براي گريستن، براي ريزش باران رحمت، براي شستن آلودگي هاي گناه، براي تطهير صحيفه اعمال، براي نوراني ساختن دل و صفابخشيدن به روح.

فضيلت ايام البيض

در قرآن كريم ماده عكف 9 مرتبه تكرار شده دو مورد آن آيات 125و187 سوره مباركه بقره مربوط به موضوع ايام البيض است. خداوند در سوره بقره مي فرمايد: و ما به ابراهيم و اسماعيل فرمان داديم كه خانه مرا براي طواف كنندگان و معتكفان و ركوع كنندگان و سجده كنندگان از هرگونه آلودگي تطهير كنند. يعني در فضيلت ايام البيض اين بس كه معادل طواف كعبه و همتاي ركوع و سجوده ذكر گرديد.

حضرت رسول اكرم(ص) در مورد فضائل اين ايام مي فرمايد: هركس يك روز را به منظور كسب عنايت الهي و به نيت قرب خدا اعتكاف نمايد، خداوند بين او و آتش سه خندق ايجاد مي كند كه فاصله هريك تا ديگري بيش از مسافت بين زمين و آسمان است» و در سخن گران بها ديگري مي فرمايد: المعتكف يعكف الذنوب؛ معتكف با اعتكافش گناهان را حبس مي كند.

در كتاب شريف اقبال آمده است: حضرت آدم از خداوند پرسيد خدايا محبوب ترين روزها و گرامي ترين زمانها نزد تو كدام است. خداوند وحي فرمود: محبوب ترين روزها نزد من نيمه رجب است . اي آدم در اين روز بكوش تا با قرباني كردن، ميهماني دادن، روزه داشتن، نيايش كردن، بخشش خواستن،‌لااله الاالله گفتن به من تقرب و نزديكي جويي. اي آدم من چنين تقدير كردم كه فرزندي از فرزندان تو را به پيامبري برانگيزم و روز نيمه رجب را به او و به امت ويژه سازم كه در آن روز چيزي از من نخواهد جز اينكه به آنان ببخشم و غفو گذشت نخواهند. جز اينكه از گناهانشان درگذرم. اي آدم آنكه نيمه رجب را روزه دارد. ذكر گويد، خضوع و خشوع كند، صدق بدهد، نفس خويش را پاس دارد، پاداش جز بهشت نخواهد داشت. اي آدم به فرزندانت گوشزد كن كه در ماه رجب نفس خويش را پاس دارند و از كج راهي بپرهيزند كه گناه در اين ماه بس بزرگ است.

مقدس اردبيلي ايام البيض را عبادي مستقل و به مثابه حج و عمره و روزه و نماز و هر عبادت مستقل ديگري مي داند و آيت الله جوادي آملي در مورد فضيلت اين ايام مي نويسد:

عبادت ذات اقدس اله، شئوني دارد نظير طواف در حج و عمره، گاهي هم وقوف و عكوف و اقبال همراه با تعظيم و بزرگداشت را در خانه خود واجب يا مستحب مي شمارد، نظير اعتكاف. از اينكه اعتكاف در كنار طواف و عدل ركوع و سجود قرار گرفته معلوم مي شود كه از بارزترين مصاديق بندگي در پيشگاه ذات اقدس اله است.

فوائد ايام البيض

الف: اخروي

آمرزش گناهان: من اعتكف ايمانا و احتسابا غفرله تقدم من ذنبه» اعتكاف از روي ايمان و يقين باعث مغفرت او مي شود.

نزديكي به خدا: در حديث معراج خداوند از پيامبر خود سوال مي كند: اي احمد! آيا ميداني در چه هنگام بنده به مقام قرب من نايل مي شود؟ بعد در جواب ميفرمايد: زماني كه گرسنه يا در حال سجده باشد.

دوستي به خدا: «والذين آمنوا اشد حبالله» آنانكه ايمان آورده اند به شدت خدا را دوست دارند.

رسيدن به بهشت و نعمت هاي الهي: «والذين هم علي صلواتهم يحافظون اولئك هم الوارثون الذين يرثون الفردوس هم فيها خالدون» آنانكه از نمازهايشان محافظت مي كنند آنان وارثان اند؛ آناني كه بهشت را به ارث مي برند و در آن داخل هستند.

ب: دنيوي

تقويت اراده: حضرت علي(ع) مي فرمايند: «من استدام رياضه نفيسه انتفع» هركس به طور مداوم رياضت بكشد نفع مي برد.

انس بامعنويت: در پرتو اعمال ايام البيض و ارتباط رواني معتكف دوري برايش مشكل است.

دوري از غفلت: «اقم الصلاه لذكري» ذكر همان دوري از غفلت است. غفلتي كه اگر به ذكر مبدل نگردد موجبات سقوط آدمي را فراهم مي آورد.

تواضع و فروتني: غرور و تكبر از معتكف رخت برمي بندد و در مقابل هم نوع خود تكبر نمي ورزد. بلكه فروتني را پيشه خود خواهد ساخت.

ج: فرهنگي و اجتماعي

ايجاد زمينه مناسب براي انديشيدن و تعقل

فرصت براي نيايش نماز، تلاوت قرآن و ... و فراهم آوردن زمينه توبه و بازگشت

تقويت و گسترش ارزشها و هنجارهاي اسلامي و انساني

كاهش جرم و فساد و هدفمند شدن زندگي

آشنايي و برقراري ارتباط دوستانه و گسترش محبت

آري معتكف با عبادت خالصانه سه روز خود، به پالايش دروني رسيده، تا ضمن نزديكي هرچه بهتر و بيشتر به معبود، روح خويش را نيز تطهير كرده و امكان برخورداري از رحمت بيكران الهي را خواهد داشت.

اعمال ايام البيض

در اعتكاف همواره ايام مشهور و مورد اهميت و اصحاب معرفت بوده است كه از آن جمله مي توان به اعمال ايام البيض اشاره نمود كه انجام آن به اختصار چنين است.

الف: تاكيد در استجاب روزه اي ايام البيض

حضرت رسول اكرم(ص) مي فرمايد: هركس سه روز از وسط ماه رجب (سيزدهم تا پانزدهم) را روزه بدارد و در شب هايش به نماز شب قيام كند از دنيا رحلت نمي كند مگر با توبه نصوح. و امام صادق(ع) فرمود: هركس ايام البيض ماه رجب را روزه بگيرد خداوند متعال به ازاي هر روز ثواب روزه داري وشب زنده داري يك سال را براي او مي نويسد و او روز قيامت در جايگاه ايمن شدگان از آتش دوزخ خواهد ايستاد.

ب: اعمال ام داوود:

از عمده ترين اعمال ايام البيض اعمال ام داوود است و براي برآمدن حاجات و برطرف شدن گرفتارها و دفع ظلم ظالمان موثر است و كيفيت و اجراي آن در كتب مفاتيح و مصباح شيخ و ... آمده است.

علامه مجلسي درباره كمال ايام البيض مي نويسد: كمال ايام البيض در ان است كه انديشه و دل و اعضا برمجرد عمل صالح وقف گرددو بر در خانه خداي جليل و در برابر اراده مقدس او به حبس درآيد و به زنجير مراقبت او به بند كشيده شود و از آن چه روزه دار از انجام آن خودداري مي كند به طور تمام و كمال بازداشته شود.

ج: خواندن آيات قرآن كريم

در اين ايام سفارش به خواندن آيات سوره انعام، اسرا، كهف، لقمان، ياسين، صافات، فصلت، شوري، دخان، آيه الكرسي، فتح، واقعه، ملك، قلم، انشقاق تا پايان قرآن گرديد.

د: و از ديگر اعمال اين ايام خواندن دعاي اسفتاح، زيارت امام حسين(ع)، به جاي آوردن چهارركعت نمازي كه حضرت امير در اين روز به جاي آورد، خواندن دعاي يا مذل كل جبار و ...

تفكر و ايام البيض

برترين عبادت در ايام البيض براساس آيات و روايات تفكر و تدبر است. لذا شايسته است كه انسان در اين ايام به مسائل خداشناسي، خودشناسي و ... به تفكر و انديشه بپردازد.

حضرت علي(ع) درباره تفكر مي فرمايد: انديشيدن انسان را به نيكي و انجام آن مي كشاند. امام رضا(ع) در اين باره مي فرمايد: عبادت به نماز و روزه بسيار نيست عبادت يعني انديشيدن در امر خداي عزوجل. اهميت و ارزش تفكر در اين است كه گاه يك ساعت انديشيدن موجب توبه از گناهان و عبادت تمام عمر مي شود.

آري ايام البيض فرصت خوبي براي تفكر است تا اينكه انسان از حالت غفلت خارج شود و هوشيارانه به زندگي خود ادامه دهد كه از جمله اين محورها مي توان به تفكر در آثار خداوند، تفكر در دين، تفكر در دنيا، تفكر در طبيعت، تفكر در قيامت، تفكر در عاقبت به خيرها و شرها، تفكر در فرصتها، حسابرسي اعمال، تفكر در بهشت و نعمات آن و ... اشاره نمود.

فرصت و ايام البيض

ايام البيض فرصت مناسبي است كه انسان به خويشتن پرداخته و معايب و كاستي هاي خود را شناخته و براي رفع نقصان و تكامل آن بكوشد. زيرا با ويژگي هايي كه اسلام براي ايام البيض بيان كرده پاسخي است به نيازهاي روحي و فرصتي است مغتنم براي روآوردن به خود و خداي مهربان. زيرا انسان طبق وعده الهي در آيه ششم سوره مباركه انشقاق، سرانجام به ديدار معبود نايل خواهد شد و براي رسيدن به محبت خداوند بايد راه عبادت حقيقي را در پيش بگيرد و گاهي در انس با پروردگار بايستي در گوشه اي خلوت گزيد و دور از همه عنوان ها و تعلقات دنيايي، در حال خود بينديشد و با سوز دل و اشك چشم، زنگار و سياهي را از چهره جان خود بزدايد و زاد و توشه آخرت تامل كند. «الانفراد راحه المتعبدين» خلوت گزيدن آسايش عبادت گران است. زيرا ايام البيض بهترين موقعيت براي خلوت كردن است «كل يحب خلوه حبيبه» هر محبي دوست دارد كه بامحبوب خويش خلوت كند. حتي پيامبران الهي با توجه به اين نياز روحي فرصت هايي را نيز براي خلوت كردن خويش با خداي مهربان فراهم مي ساخته اند كه يكي از بهترين فرصت ها ايام البيض مي باشد.

جوان وايام البيض

در فرهنگ اسلامي روي آوردن جوانان به ايام البيض علاوه بر بهره برداري از فيض معنوي آن، جهاد مقدس است زيرا اين سنت حسنه نقش بسيار مهمي در رويارويي با نفوذ فرهنگ بيگانه ايفا مي كند. جواني كه در مراسم ايام البيض طعم شيرين ايمان وانس با خداوند را چشيده و لذت هاي مادي در ديدگان او حقير و بي ارزش جلوه كند به راحتي مي تواند از گرداب فساد و باورهاي ضدديني به سلامت عبور كنند.

آري ميزان علاقه جوانان ايران اسلامي به اين ايام به حدي است كه به شهادت آمار و مشاهدات عيني در سنوات گذشته بيش از هشتاد و پنج درصد معتكفان را جوانان تشكيل داده اند اين استقبال گسترده از اين مراسم معنوي خود پاسخ قاطعي است بر كسانيكه جوانان جامعه را بريده از دين و انقلاب معرفي مي كنند. جواناني كه به تعبير مقام معظم رهبري برخوردار از معرفت ديني بالا و ايمان عميق است.

زيباترين ولادت در ايام البيض

در عالم خلقت تاكنون ولادتي به زيبايي ولادت حضرت علي(ع) مشاهده نشده است. و بنابر قول مشهور بعد از سي سال از عام الفيل خداي بزرگ بر ابوطالب و فاطمه بنت اسد منت نهاد تا فرزند آنان در مبارك ترين ايام، برترين ماه ها، در مقدس ترين بقاع روي زمين، روزجمعه سيزدهم ماه رجب، داخل بيت الحرم،‌حرم امن الهي به دنيا آمد تا نشان كمال عظمت شيعيان و افتخار ويژه براي پيروان راستين خويش باشد كه قبل از او و بعد از او مولودي در آنجا به دنيا نيامده و نخواهد آمد.

13 رجب روز ميلاد مظهر علم و عزت و عدالت و سخاوت و شجاعت، اسدالله الغالب، علي بن ابيطالب(ع) و روز بزرگداشت مقام پدر گرامي باد.

 

منابع:

قرآن كريم

فرهنگ معين

مفاتيح الجنان، شيخ قمي

ثواب الاعمال، شيخ صدوق

تفسير الميزان، علامه طباطبايي

تحريرالوسيله، ج اول حضرت امام خميني(ره)

مستدرك الوسائل، ميرزا حسين نوري، ج7 ص567

اقبال الاعمال، سيدبن طاووس

اعتكاف تطهير صحيفه اعمال، واحد تحقيقات مسجد جمكران

اعتكاف، سيدمحمود كاظم طباطبايي، مجله پاسدار اسلام شماره 249

اعتكاف سنتي محمدي، ص50و51

اعمال ماه رجب

حكمت عبادات آيت الله جوادي آملي

 

سه‌شنبه 24 خرداد 1390 - 13:38


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری