پنجشنبه 2 خرداد 1398 - 21:15
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

اين رودخانه روشن

 

اين رودخانه روشن / مجموعه مقالات درباره شعر سپيد

ويراستار : مژگان فرازي

چاپ و شمارگان : اول ، 1000 نسخه

ناشر : انتشارات سوره مهر

 

كتاب اين رودخانه روشن مجموعه مقالاتي درباره شعر سپيد در برگيرنده مقالاتي با عناوين كاركردهاي زيباشناختي تقطيع سطرها در شعر سپيد ؛ نوشته محمدرضا روزبه ، با زبان ساده گل‌هاي قاصد ؛ نوشته هاشم كروني ، ، آيا هر شاعري ، زباني دارد ؟ ؛ نوشته بها‌ءالدين خرمشاهي ، ‌ بازخواني جعبه سياه ( بررسي وضعيت‌هاي مختلف شعر سپيد ) ؛ نوشته اسماعيل اميني ، بازنمايي مكانيسم ترجمه شعر از منظر ملاحظات انتقادي و امكانات زباني ؛ نوشته سيداسماعيل اريب ، آهنگ شعر سپيد ؛ نوشته آرش قراگزلو ، همواره با شعر ؛ نوشته حميدرضا شكارسري ، شعر سپيد و ميراث‌ نيما يوشيج ( چكيده كتاب بوطيقاي شعر نو ) ؛ نوشته شاپو جوركش ، پيام نيما ، پروسه‌اي براي عبور از پروژه « شعر » و «آزادي »  ؛ نوشته سعيد صديق و همچنين معنا ،‌بي‌معنا و نمايش بي‌معنايي در شعر معاصر در گفت و گو با شمس لنگرودي مي‌باشد .

واحد آفرينش‌هاي ادبي حوزه هنري استان گيلان در مقدمه اين كتاب به اين نكته اشاره مي‌كند كه با توجه به رويكرد جامعه‌ي ادبي به فرم‌ها و ساختارهاي نو ،‌ شعر سپيد پس از قرن‌ها ميدان‌داري قالب‌هاي سنتي توانست خود را به جايگاه قابل قبولي رسانده و مورد توجه شاعران معاصر قرار گيرد . در اين مقدمه تاكيد مي‌شود كه پژوهش‌ و نقد جريان‌هاي مختلف اين رويكرد ، براي شناخت عميق سازه‌ها و درونمايه‌هاي آن امري ضروري و اجتناب‌ناپذير است چرا كه تاكنون به همه‌ي زواياي اين آثار ، آن گونه كه بايد نگريسته نشده و مورد بررسي قرار نگرفته است ،‌آن چنانكه كه فقر آگاهي و منابع كاملا ً مشهود است  .

در كتاب اين رودخانه روشن و در اين مجموعه مقالات سعي شده است با كمك شاعران و پژوهشگران ادبيات ، نوري به زواياي تاريك و جنبه‌هاي گوناگون شعر سپيد امروز تابانده شود . محمدرضا  روزبه در اولين مقاله كتاب مسائلي همچون مهم‌ترين كاركردهاي زباني و زيباشناختي تقطيع در شعر سپيد را حركت از فرم و بيان نثرگونه بسوي فرم و بيان شاعرانه ،‌ ايجاد تاكيد و تمركز ، ايجاد تناسبات صوتي و موسيقايي ،  ايجاد تقارن و توازن لفظي ، القاي معنا و تصوير ، برجسته‌سازي نقش قافيه برمي‌شمرد . مقاله دوم كتاب حاضر با عنوان " با زبان ساده گل‌هاي قاصد ؛ نگرشي بر درونمايه‌هاي شعري در آثار زنان سپيدسرا "‌ به قلم هاشم كروني به موضوعاتي همچون زنان ساده كامل ، جمعه بازارهاي عشق‌آباد ، آنقدر مرده‌ام ، آنروزها رفتند ،‌ هر سور چهارشنبه ، عطش ظهر ،‌ قاب‌هاي بي‌‌تمثال و همچنين تلخ است ... اشاره مي‌كند . در اين مقاله نويسنده اشاره ميكند كه درونمايه‌‌هاي سياسي – اجتماعي و اعتراضي از جمله مهم‌ترين رويكردها در گذشته‌هاي شعري ايران از مشروطه تاكنون بوده و هست . هرچند در گذشته شعري ايرانيان نيز اين مساله مسبوق به سابق بوده ،‌ اما شعر نو گرايش به اين درونمايه را بيشتر كرده است .

تهران كر و كور و بي‌درخت / كفاف جواني‌مان را نمي‌دهد / آنقدر كه ديوانه‌تر مي شويم / نقشه براي دار مي‌كشيم / نه تو روي ماه قالي شدي / نه من از شر اين شهر / حلق‌آويز                                گراناز موسوي

 هاشم كروني در پايان مقاله خود تاكيد مي‌كند كه زنان در جايگاه يك شاعر و در مقام سرايش ، موجوداتي تك‌بعدي و فاقد درك وسيع از جهان سرايش نيستند ؛ بلكه توانايي آن را دارند تا با نگاه حساس خويش ، جهاني را با دو سوي عشق و سياست ، انتظار و اعتراض ، جنگ و مرگ و مذهب و ارزش‌هاي ايدئولوژيك به تصوير بكشند .

ادامه كتاب حاضر خواننده با مقاله بهاءالدين خرمشاهي با عنوان آيا هر شاعري ، زباني دارد ؟ آشنايي مي‌يابد . دراين مقاله اشعار افق روشن ، گرهبند خون ،‌ در انفجار حران ، گران‌بخشي ، (شعر اول از ) از هفت شعر كوتاه ، از شعر بلند « سفر عاشقانه » محوبه شب ، شعر9 ( از خاك خفته ... ) ، مگر از راه در رسي ... و همچنين شعر جانا از ديار عاشقان مطرح مي‌شود .

كلمات از راه مي‌رسند /سلام مي‌كنند و پهلوي هم مي‌نشينند / شعري پديدار مي‌شود / و من آن را مي‌خوانم / و آن را مي‌نويسم

نويسنده در پايان اين مقاله بيان مي‌كند كه در محدوده شعر سپيد ، وقتي شاعران هم سبك باشند ، زبانشان نه تناظر يك به يك ،‌ بلكه به تعبير ويتگنشتاين داراي « شباهت خانوادگي » است ، چنانكه نمونه‌برداري بسيار محدود ما كمابيش همين نتيجه را نشان مي‌دهد .

بازخواني جعبه سياه ( بررسي وضعيت‌هاي مختلف شعر سپيد ) به قلم اسماعيل اميني ، بازنمايي مكانيسم ترجمه شعر از منظر ملاحظات انتقادي و امكانات زباني به قلم سيداسماعل اريب مقالات بعدي كتاب اين رودخانه روشن هستند . سيد اسماعيل اريب در مقاله خود به طرح مسائلي همچون مكانيسم ترجمه ، ساختمان دروني و بيروني شعر ،‌ زبان ادبي و غير ادبي ، عناصر فرازباني در زبان ادبي ، علائم زبرزنجيري آوايي ، علائم زبرزنجيري دستوري ،‌علائم زبرزنجيري معنايي ،‌ تعبيرپذير ي و ملاحظات انتقادي در ترجمه آثار ادبي ، ظرفيت‌هاي تعبيرپذيري ، ضرورت بازشناسي هندسه ساختاري و معنايي در ترجمه شعر ، بررسي ترجمه و همچنين تصوير  هندسي شعر آتش و يخ مي‌پردازد . اريب مطالب خود را در ذيل اين نكته بيان مي‌كند كه ترجمه شعر بي شك در ميان ديگر انواع ترجمه از مشكل‌ترين و پيچيده‌ترين نوع ترجمه به شمار مي‌رود . او ريشه اين پيچيدگي را در ماهيت دوگانه اين عمل مي‌داند . ترجمه شعر همانگونه كه از عبارتش پيداست هم با ترجمه و هم با شعر سر و كار دارد .

آرش قراگزلو در مقاله خود با عنوان آهنگ شعر سپيد مطلب خود را با طرح اين موضوع آغاز مي‌كند كه اگر هنر پرتوي از تابش آفتاب دانسته شود ،  بدون ترديد شعر درخشان‌ترين شعله از ظهور زبانه‌هاي آتشين آن خواهد بود كه بي‌تاب سر از بامداد قلب‌ها برآورده و در سينه‌هاي سوخته و تفيده ، نيستان دل‌ها را فروزان مي‌كند . در ادامه اين مقدمه قراگزلو به طرح مسائلي همچون جايگاه وزن در شعر ، وزن و موسيقي ، وزن سپيد  و همچين سفر مي‌پردازد .

ديشب به سيل اشك ره خواب مي زدم / نقشي به ياد خط تو بر آب مي‌زدم / ابروي يار در نظر  و خرقه سوخته / جامي به ياد گوشه محراب مي‌زدم ...                                    ( حافظ )

حيمدرضا شكارسري در مقاله ديگر كتاب اين رودخانه روشن با عنوان  " همواره با شعر " بر روي اين مهم تاكيد مي‌كند كه شعر ايران پس از پيروزي انقلاب اسلامي فرصت چنداني براي دوري از تنش‌‌ها و هيجانات سياسي و اجتماعي نيافت . چرا كه به فاصله‌اي اندك حادثه عظيم ديگري رخ داد كه تمامي رخدادهاي كوچك و بزرگ اما طبيعي پس از انقلاب را كاملا ً تحت‌الشعاع خود قرار داد . تحركات ضدانقلاب ، مناقشات و درگيري‌هاي قومي و حتي اشغال جاسوسخانه آمريكا در تهران در برابر وسعت و همه‌گيري جنگ تحميلي عراق بر ايران تقريبا ً هيچ به‌ حساب مي‌آمدند .

ميراث نيما ،‌  استغراق ، ابژكتيويته - سوبژكتيويته ،‌ وصف ،‌ روايت ، شعر سپيد و ميراث‌ نيما در مقاله شاپور جوركش در مقاله شعر سپيد و ميراث نيما يوشيج مطرح مي‌شود . در بحث ابژكتيويته – سوبژكتيويته ، جوركش به اين مطلب اشاره مي‌كند كه براي دريافت پيام نيما از اين دو واژه بايد گفت كه نيما ادبيات سنتي ما را سوبژكتيو مي‌داند . بدان معني كه شاعر سنتي هنگام وصف ابژه خارج از ذهن ، حالات دروني خود را با توصيف ابژه خلط مي‌كند ، در حاليكه شاعر بايد ابژه خارج از ذهن را آنچنان كه هست در شعر احضار كند ، نه آنچنان كه در تصور شاعر است . در اين حالت اگر ابژه شخص بخصوصي باشد ، زبان ، رفتار و كردار آن شخص دقيقاً و به شكلي عيني مورد مشاهده قرار گرفته و منتقل مي‌شود .

آخرين مقاله كتاب حاضر پيام نيما ، پروسه‌اي براي عبور از پروژه « شعر » و « آزادي » نوشته سعيد صديق نام دارد . نويسنده در بخش « فقط آن چيزي تعريف مي‌شود كه تاريخي نداشته باشد » " نيچه " بر روي اين مطلب تاكيد مي‌كند كه جنبه ديگر كار نيما كه معولا ً به درستي درك نشده اين است كه : نيما با درك تاريخي بودن سليقه و ذوق و زيباشناسي بر خلاف و برفراز و وراي برداشت‌هايي كه مي‌شود به هيچ وجه در صدد ترجيح ، صورت‌بندي و تئوريزه كردن فراتاريخي نوعي از شعر يا سروده نبوده است .

گفتگو با شمس لنگرودي از سينا جهانديده ضميمه انتهايي كتاب اين رودخانه روشن است . شمس لنگرودي در اين گفتگو در پاسخ به اين سوال كه با ظهور شعر سپيد چه تحولاتي در معنا بوجود آمد ؟ پاسخ مي‌دهد كه شعر سپيد در ايران شعري نيمايي است كه از وزن خالي شده باشد . شعر منثور اما فرق مي‌كند . شعر منثور به انواع شعر بي‌وزن اطلاق مي‌شود كه شعر سپيد هم جزيي از آن است . با ظهور شعر سپيد ، تحولي جدي ، جز در قالب و صورت بوجود نيامد . پيشگامان شعر سپيد ،‌ شيرين پرتو و منوچهر شيباني و چند تن ديگر بودند . ارزش و  اعتبار شعر شاملو در تصحيح و تثبيت شعر سپيد بود . او با دركي كاملا ً نيمايي شعر سپيد را به اعتلا مي‌رساند . با ديگر انواع شعر منثور مثل جيغ بنفش شعر و موج نو است كه معني و محتواي شعر منثور تغيير مي‌كند . شاعران جيغ بنفش و موج نو بودند كه  متاثر از سوررئاليسم غرب با دركي ديگر شعر مي‌نوشتند .

اين رودخانه روشن ؛‌ مجموعه مقالاتي درباره‌ي شعر سپيد در چاپ نخست خود در شمارگان 1000 نسخه با قيمت 3000 تومان توسط انتشارات سوره مهر منتشر شده است .

 

دوشنبه 23 خرداد 1390 - 10:55


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری