دوشنبه 30 مرداد 1396 - 13:3
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان سمنان

 

اعتكاف دريچه اي رو به آسمان

 

مقدمه:

انسان به طور فطري درپي دستيابي به كمال و پرورش ابعاد وجودي خويش است و خلوت گزيني در منزل دوست ، گامي مهم در جهت رسيدن به اين مقصد بزرگ انساني است. دين انسان ساز اسلام، فكر جدايي از زندگي دنيا، گوشه نشيني و كناره گيري از مردم و رهبانيت را باطل و ناپسند اعلام كرده است اما اعتكاف را به عنوان فرصتي براي بازگشت به خويش و خداي خويش قرار داده تا كساني كه از هياهو و جنجال هاي زندگي مادي خسته مي شوند، بتوانند چند صباحي با خالق خود خلوت كنند و توسط ارتباط جان و روح خود با خالق هستي با ايمان و اعتقادي راسخ به سوي سعادت دنيا و آخرت گام بردارند.

مفهوم اعتكاف

اعتکاف در لغت به معناي «گوشه نشين شدن، در جايي ماندن، خود را بازداشتن و گوشه نشيني براي عبادت» است. و در اصطلاح، عبارت است از ماندن حداقل سه روز در مسجد جامع شهر يا مساجد چهارگانه؛ يعني مسجد الحرام، مسجد النبي، مسجد کوفه و مسجد بصره، به قصد عبادت خداوند، با شرايطي خاص.
در حالي که روزها روزه و شب ها شب زنده دار باشد اعتکاف بيشتر در ايام البيض؛ يعني سيزدهم تا پانزدهم ماه رجب، همراه با اعمال             ام داوود انجام مي شود. سه روز اعتکاف در مسجد الحرام و ده روز آخر ماه مبارک رمضان نيز توصيه شده است.

اعتكاف در قرآن

برخي از آيات قرآن نيز دال بر آن است كه اعتكاف در اديان الهي گذشته وجود داشته است: «به ياد آر هنگامي كه ما خانه كعبه را مقام امن و مرجع امر دين خلق مقرر داشتيم و دستور داده شد كه مقام ابراهيم را جايگاه پرستش خدا قرار دهيد، از ابراهيم و اسماعيل پيمان گرفتيم كه حرم خدا را پاكيزه داريد براي اينكه اهل ايمان به طواف و اعتكاف حرم بيايند و در آن نماز به جاي آرند. (بقره.125)» از اين آيه استفاده مي شود كه در زمان حضرت ابراهيم(ع) و حضرت اسماعيل(ع) عبادتي به نام اعتكاف وجود داشته و پيروان دين حنيف گرداگرد كعبه معتكف مي شدند.
حضرت موسي(ع) نيز با آن كه مسئوليت سنگين رهبري و هدايت امت را بر دوش داشت، براي مدت زماني آنان را رها كرد و براي خلوت كردن با محبوب خويش به خلوتگاه كوه طور شتافت و در پاسخ به پرسش پروردگارش عرضه داشت: «... و عجلت اليك ربي لترضي؛ (طه.84)... و من براي خشنودي تو تعجيل كرده و بر آنها تقدم جستم.»
قرآن در جايي ديگر از رهبانيت و گوشه گيري پيروان حضرت عيسي(ع) سخن به ميان آورده و مي فرمايد: «و از پي نوح و ابراهيم باز رسولان ديگر و سپس عيسي پسر مريم را فرستاديم و به او كتاب آسماني انجيل را عطا كرديم و در دل پيروان او رأفت و مهرباني نهاديم و ترك دنيايي كه از پيش خود در آوردند، ما آن را برايشان مقرر نكرديم مگر براي آن كه كسب خشنودي خدا كنند؛ با اين حال آن را چنان كه حق رعايت آن بود، منظور نداشتند» (حديد.27)
اسلام نيز با پيش بيني عبادتي به نام اعتكاف كه در واقع نوعي خلوت و درون گرايي است، براي ساختن انسان ها و جامعه انساني و جلوگيري از آفت خدا فراموشي، چاره انديشي نموده است. در حقيقت اعتكاف زمينه مناسبي است تا انسان به كاوش درباره انگيزه ها و روحيات خويش بپردازد و براي رفع نقصان و تكامل خود بكوشد.

آثار اعتكاف

رشد، كمال، بالندگي روحي، عقلي و ايماني انسان و رسيدن به عالم شهود و ملكوت از آثار اعتكاف است. در اعتكاف، انسان با پي بردن به نكات مثبت و منفي وجودش، با تقويت نقاط مثبت، از ضعف هاي خود مي كاهد و فرد علاوه بر حفظ معنويات، به هم نوعان خويش هم توجه مي كند. آثار اعتكاف دو نوع است:

آثار فردي

اولين اثر خلوت گزيني آسماني اعتكاف، نورانيت قلبي است؛ يعني هر چه انسان توجه خود را به خدا بيشتر مي كند، فيوضات رباني بيشتري را كسب مي كند و در نتيجه نور خداوند در دلش متجلي مي شود. اعتكاف فرصتي كارساز و كارآمد براي انديشيدن به شيوه رفتاري خود در عرصه هاي مختلف زندگي و نحوه عبوديت در پيشگاه خداوند است، چنين تفكري نوعي عبادت است كه مي تواند انسان را حتي از ملائكه مقرب خداوند نيز بالاتر ببرد و او را از فرش به عرش برساند.
تقويت روحيه بندگي، دوري از گناهان كه موجب پاك سازي روح و آمادگي براي پذيرش حق مي شود، تواضع و فروتني كه ثمره تفكر و پاسخ به نداي درون انسان است، از جمله آثار فردي اعتكاف مي باشد. معتكف كه در مدت اعتكاف از بسياري از امور حلال هم چشم پوشي مي كند، درحقيقت ، تمريني براي تقويت اراده خود انجام مي دهد. از سوي ديگر اخلاص در عبادت و دوري از ريا كه در اين عمل عبادي نهفته است، سبب تواضع و فروتني وي مي شود. اعمالي كه آدمي در اعتكاف انجام مي دهد، هر كدام چنان تحولي در وجودش ايجاد مي كند كه گويي خدا را در قلبش مي بيند.
اعتكاف بهترين فرصت براي انس با خدا و درك شيريني و لذت بندگي اوست، ميداني است براي به زمين زدن وابستگي ها و زدودن عشق به دنيا. اعتكاف انسان ساز و فرصتي است كه آدمي در آن با مرور نامه اعمال خود و بررسي گفتار و رفتار گذشته خود، اعمالش را كه تنها يار و همراه مجسم تا روز قيامت اند، (زلزال.6) مي سنجد و هر آنچه را تاكنون از او سر زده محك مي زند و خود را براي روزي كه ذره ذره اعمال نيك و بدش را حساب وكتاب مي كنند (زلزال.8) آماده مي سازد.

آثار اجتماعي

عمل نمودن به وظايف و فعاليت هاي اجتماعي بدون پشتوانه معنوي، سبب سقوط انسان از جايگاه حقيقي خود و مانع از رسيدن انسان به كمال مطلوب مي گردد. اين مسئله از ديدگاه خاص اسلام نسبت به انسان كامل سرچشمه مي گيرد، از اين رو اديان آسماني و به خصوص اسلام با همه دستوراتي كه درباره اجتماع دارند، هيچ گاه از تقويت پشتوانه معنوي انسان فروگذار نكرده اند. كار بدون پشتوانه معنوي در عرصه اجتماعي علاوه بر اينكه عمل گرايي را در انسان تقويت مي كند، ممكن است انسان را از درون تهي كند. اعتكاف كه نوعي درون گرايي است انسان را از آفت خدافراموشي و خودفراموشي نجات مي دهد. افزايش روحيه تعاون و همكاري و توجه به اجتماع مسلمين از جمله آثار اجتماعي اعتكاف است.
در دنياي امروز كه بشر با بحران هاي زياد مادي و معنوي روبرو است و همه چيز به گونه اي ساخته و كنار هم چيده شده است كه بشر را هر چه بيشتر به يك ماشين مكانيكي تبديل كرده و همه چيز براي او از قبل تعيين شده و اين اشتغالات و پيشرفت ها نيز از سويي باعث تشديد بحران معنوي و تنزل كيفي زندگي افراد شده و مي شود، مراسم هاي ديني از قبيل اعتكاف مي تواند جلوي اين افراط و تفريط ها را بگيرد.
از ديگر آثار مهم اعتكاف در سطح جامعه رويارويي اين مراسم عبادي و معنوي با نفوذ فرهنگ بيگانه است.جواني كه در مراسم اعتكاف طعم شيرين ايمان و انس به خداوند را چشيده است، لذت هاي مادي و شهواني در ديدگاهش حقير و بي ارزش شده و به آساني در گرداب فساد و تباهي گرفتار نمي شود. از سوي ديگر چنين مراسمي خود پيامي عملي و درسي عبرت آميز براي مردم است. حضور جمعي از مومنان در مسجد براي عبادت در حقيقت نوعي الگوسازي و الگودهي براي اقشار جامعه مخصوصا نوجوانان و جوانان مي باشد كه تشنه اين قبيل مراسم هاي معنوي هستند و همچنين نوعي دعوت به خداپرستي و دين مداري است و آثار سازنده اي بر جامعه خواهد داشت. از همين رو در رويارويي با تهاجم فرهنگي دشمنان اسلام نبايد نقش موثر سنت هايي كه در باور عموم مردم ريشه هاي عميق دارند، ناديده گرفت.
به عقيده جرم شناسان اجتماعي، بسط و گسترش مسائل معنوي، باعث كم شدن جرم و فساد در جوامع مي گردد.اعتكاف در اين ميان مي تواند نقش مهمي ايفا كند؛ زيرا مشتمل بر چند عبادت است و آثار معنوي ويژه اي حتي بر افراد غير معتكف برجاي مي گذارد.

سيد عباس طباطبائي

كارشناس طرح و برنامه اداره کل تبليغات اسلامي استان سمنان

 

 

شنبه 21 خرداد 1390 - 8:22


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری