سه‌شنبه 25 تير 1398 - 19:28
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

اكرم اماني

 

اديبان

 

اديبان (نقش شيعه در فرهنگ وتمدن اسلام و ايران/7-8-9)

دکتر علي اکبر ولايتي

شرکت سهامي کتابهاي جيبي وابسته به اميرکبير-1389

قيمت:2675 تومان

 

زبان فارسي از مهمترين که ازمهمترين زبانهاي تاريخ تمدن بشري است سير تحول طولاني را گذرانده و انواع گوناگوني را در خود گنجانده است. ادبيات شيعي مجموعه اي گسترده از گونه هاي متنوع زبان فارسي است و از غزل و رباعي گرفته تا حماسه را در برمي گيرد و همواره در کنار ديگر موضوعات متنوع ادب فارسي حرکت کرده و تکامل يافته است . ادبيات شيعي همگام با نوعي ايران گرايي رشد يافته و در شاهنامه فردوسي اوج شعر ملي ايران نخستين حضور تاريخي خود را تثبيت کرده و با حماسه هاي ملي و ديني همچون علي نامه ربيع(قرن5ه) به شکلي تواما ملي و مذهبي با غلبه فرهنگ شيعي نمود يافت. بزرگان ادب فارسي همواره از سرچشمه هاي تعليمات بزرگان مذهب شيعه الهام گرفته اند و پس از پيامبر عظيم الشان اسلام از هيچ کس به اندازه مولاي متقيان سالار شهيدان و امامان شيعه عليه السلام در شعر فارسي و سراسر ادب فارسي سخن نرفته و هيچ کس به اندازه ايشان مدح نشده است. نفوذ محبت اهل بيت در دل و جان ايرانيان از ابتداي ورود اسلام به ايران امري واضح و انکارناپذير بوده است. اگر بخواهيم اين پديده را در يک کلمه نمادين ادا کنيم بهتر است آن را در غالب ابياتي منسوب به شيخ الرئيس ملت ايران يعني بوعلي سينا بيان کنيم که فرمود:

تا باده عشق در قدح ريخته اند                      واندر پي عشق عاشق انگيخته اند

با جان و روان بوعلي مهر علي                     چون شير و شکر به هم درآميخته اند

کتاب اديبان هفتمين کتاب از سري مجموعه کتابهاي نقش شيعه در فرهنگ و تمدن اسلام و ايران مي باشد که مانند کتاب مورخان در سه بخش تهيه و تنظيم يافته است. نگارنده در اين سه جلد 7و8و9 به بزرگان ادب فارسي که همگي شيعه بوده اند و يا به تشيع و نمادها و چهره هاي آن عشق ورزيده اند پرداخته است. مولف در بخش اول کتاب به شرح حال مختصر اديباني همچون رودکي، کساني مروزي، فردوسي، ابن سينا،‌ ابوريحان بيروني، ابوالفضل بيهقي، اسدي توسي، ناصرخسرو، قوامي رازي، سنايي غزنوي، خاقاني، شرواني، نظامي گنجوي، عطار نيشابوري، کمال الدين اسماعيل، نصرالدين طوسي مي پردازد.

نويسنده در شرح حال رودکي درباره سبب شهرت وي دو نظر بيان مي دارد: عده اي بر اين باورند که روکي در رودک به دنيا آمده به رودکي شهرت يافته و عده اي نيز مي گويند که چون او در علم موسيقي مهارت عظيم داشته و ساز رود را نيک مي نواخته بدين نام مشهور شده است. رودکي که آواز خوشي داشت به قولي کورمادرزاد بوده و به قولي ديگر در اواخر عمر نابينا شده است. اما از توصيفات و تشبيهات دقيق او چنين برمي آيد که زماني بينا بوده است. رودکي به استادي چنگ مي نواخت و آوازي دلنشين و طبيعي روان داشت. به همين سبب توانست به دربار نصرابن احمد ساماني راه يابد و در آنجا مال و ثروتي بسيار و مقام و منزلتي عظيم بدست آورد. رودکي اولين کسي نيست که به زبان فارسي شعر سروده ولي نخستين شاعري است که شعرهاي قوي بسياري گفته و شعر فارسي را قوام و کمال بخشيده است. وي که از اشعارش در نهايت فصاحت و بلاغت است علاوه بر مهارت و استادي در قصيده و غزل سرايي در سرودن مثنوي نيز دست داشت. بسياري از شاعران دوره بعد او را سلطان شاعران يا استاد شاعران خوانده اند. مهمترين اثر رودکي که اکنون جز ابياتي پراکنده از آن چيزي باقي نمانده است کليله و دمنه منظوم است غير از منظومه يادشده رودکي چند منظومه ديگر مثل سندباد نامه نيز داشته است.

حکيم ابوالقاسم فردوسي شاعر نامي ايران و بزرگترين حماسه سراي زبان و ادب فارسي است که نگارنده به شرح حال وي پرداخته است از زندگي اين شاعر توانا جز آنچه از اشارات جسته و گريخته شاهنامه خود او برمي آيد اطلاع دقيقي در دست نيست. فردوسي در دوران جواني و پيش از رسيدن به 40 سالگي سرگرم به نظم دراوردن بعضي از داستانهاي قهرماني مانند داستان بيژن و گرازان بود. اما بعد از کشته شدن دقيقي شاعر، که نظم شاهنامه ابومنصوري را آغاز کرده و حتي بيش از هزار بيت آن را به نظم درآورده بود وي توانست به کمک يکي از دوستانش نسخه اي از شاهنامه منشور ابومنصوري را بدست آورد. فردوسي از آن به بعد با هدف فراهم کردن کتابي مدون و مرتب از داستانها و قهرماني ها و تاريخ کهن ايران زمين رسما به نظم شاهنامه دست يازيد. تاريخ آغاز به نظم درآوردن شاهنامه به دست فردوسي دقيقا معلوم نيست اما با استفاده از قراين متعدد موجود در شاهنامه و انطباق آن بر وقايع تاريخي مي توان گفت که بين سالهاي 370 تا 371 ق نظم شاهنامه منصوري به دست فردوسي آغاز شده است. همان گونه که از تک تک ابيات شاهنامه فردوسي برمي آيد وي از دل و جان به تاريخ و افسانه ها و داستانهاي ملي ايران باستان دلبستگي داشته و بدانها عشق مي ورزيده است و همين عشق و علاقه وافر به پادشاهان و پهلوانان ايران زمين و احساسات و غرور ملي فردوسي است که او را به ثبت و ضبط رشادت ها افتخارات قهرماني ها و تاريخ مردان اين سرزمين کهن تشويق کرده و سرانجام باعث شد که با وجود همه مشکلات 30 سال از بهترين روزهاي عمر را صرف به نظم کشيدن آنها کند و تنها آرزويش اين باشد که از دست روزگار امان يابد و اين کتاب را به پايان رساند. از عمق سخن فردوسي معلوم مي شود که علاوه بر فنون گوناگون شعر در تاريخ و حکمت و فلسفه نيز استادي بي مانند بوده است. در سرودن انواع شعر مثل قصيده، قطعه و غزل دست داشت ولي شور وطن پرستي و شوق زنده کردن نام پرافتخار گذشتگان و شناساندن شکوه و عظمت ايران باستان او را به حماسه سرايي واداشت و بي هيج ترديدي مي توان گفت شاهنامه او بزرگترين اثر ادب فارسي و شناسنامه فرهنگ ايراني و حماسه اي بي مانند در ادبيات جهان است. فردوسي مردي موحد بود از اين رو به شکلهاي متفاوت در شاهنامه خود در ستايش يزدان و اثبات وجود و تجرد او سخن گفته است.

نگارنده بعد از فردوسي به اديباني همچون ابن سينا ابوريحان بيروني سنايي غزنوي، نظامي گنجوي، عطار نيشابوري پرداخته است که به طور مختصر در زير به معرفي آنها مي پردازيم.

ابن سينا ملقب به شرف الملک شيخ الرئيس ابوعلي حجت الحق و ... نويسنده شاعر فيلسوف و طبيب نامي ايران از پرآوازه ترين چهره هاي علم و ادب جهان است. ابن سينا در يکي از دوران هاي پرآشوب تاريخ ايران زندگي مي کرد. از وي چندکتاب به زبان فارسي به يادگار مانده است. غالب اين کتابها ويژگي هاي نثر قرن ششم هجري و يا پس از آن را دارد. آن چه ابن سينا را به زبان و ادب فارسي مربوط مي کند بيش از هرچيز اصطلاحات فارسي سره اي است که در برابر معادله هاي رايج عربي آنها برگزيده و گاه ابداع کرده است که امروزه نيز رايج است. مثلا سه گوش در براي مثلث و چهارگوش در برابر مربع از آن جمله است. از ابن سينا اشعاري هم به هر دو زبان فارسي و عربي به يادگار مانده است اشعار فارسي منسوب به وي جمعا 22 قطعه و رباعي است که عدد آنها به 65 بيت مي رسد. اشعار تازي وي بيشتر از فارسي است. مشهورترين آنها قصيده عينيه روحيه  است که در آن چگونگي هبوط روح و حلول آن در جسم و بازگشت آن به عالم مجرد روحاني را بيان کرده است.

تا باده عشق در قدح ريخته اند                      وندر پي عشق عاشق انگيخته اند

با جان و روان بوعلي مهر علي                     چون شيروشکر به هم برآميخته اند

ابوريحان محمدبن احمد بيروني رياضيدان، فيلسوف و سياح بزرگ ايراني در قرن پنجم هجري است. کتاب التفهيم از آثار ارزشمند وي مي باشدو ابوريحان اين کتاب را در زماني نوشت که دانشمندان آثار علمي خود را به زبان عربي مي نوشتند. در چنين روزگاري کتاب يادشده را به نثر ساده فارسي نوشت و کوشيد تا براي واژه ها و اصطلاحات علمي که در آن دوره رايج بود معادلهاي فارسي به کار برد چنانکه هم شيوايي و بلاغت ادبي کتاب حفظ شود و هم عبارتهاي آن مفهوم باشد. التفهيم ابوريحان که کوششي شايسته در تعريف و تصنيف چنان از توجه نويسندگان بعد از خود برخوردار شد که به تقليد و اقتباس از آن کتابهاي علمي فراواني به زبان فارسي نوشته شد.

اديب ديگري که نگارنده به معرفي آن پرداخته حکيم ابوالمجد مجدون بن ادم سنايي غزنويي شاعر گرانقدر  و استاد مسلم شعر و ادب فارسي است. وي پس از کسب کمالات در شاعري طبق معمول آن روزگا به دربار سلاطين غزنوي پيوست و مديحه سرايي آغاز کرد. سنايي در جواني زماني که در دربار غزنويان بسيار اکرام و احترام داشت ناگاه دچار تحولي فکري شد که زندگي اش را تحت تاثير قرار داد. از آن پس به سلک درويشان درآمد قدم به دايره سيرو سلوک نهاد و با عرفا و مشايخ همنشيني کرد تا سرانجام به خدمت عارف معروف ابويوسف همداني رسيد. وي بر اثر تحول فکري چنان دگرگون شد که از دربار حاکمان به کلي دور شد و حتي مواصلت و همنشيني با آنان را ننگ مي شمرد. اين شاعر و عارف عالي مقام شيعه و از دوستداران آل علي و خاندان پاک و مطهر پيامبر بود و در مدح ايشان از او اشعاري به يادگار مانده است.

سنايي از گويندگان و استادان بي نظير زبان فارسي است که لفظ و  معني را به درجه کمال رسانيده و دشوارترين تعبيرات و معاني را در جزل ترين عبارات پرورانيده و مايه حيرت بزرگان معاصر و مفاخر شده و سخن شناسان و دقيقه يابان در برابر قدرت طبع و قوت فکر خود خاضع کرده است. در پايان اين قسمت نگارنده اشعاري را از سنايي آورده که در مدح حضرت علي و شهادت حسين بن علي سروده است.

شاعر و انديشمند بزرگ ايراني ديگر در قرن ششم نظامي گنجوي مي باشد وي در جواني زبان عربي فارسي پهلوي و به احتمال قوي يوناني و نيز علوم رايج آن روزگار را فراگرفت. وي منابع سوياني عربي و يوناني را مطالعه کرده و بر ظرايف ميراث ادبي رودکي فردوسي دقيقي، فخرالدين اسعد گرگاني و ساير شاعران کلاسيک اشراف يافته و همچون آثار فارابي، ابن سينا، بيروني،‌ارسطو و افلاطون را خوانده و آموخته بود. نظامي در عنفوان جواني سرودن شعر را آغاز کرد و به اعتبار آثار تغزلي اش توجه هم روزگارانش را به خود جلب کرد. پادشاهان بسياري برآن شدند که او را به دربار خود فرا خوانند و پيش کش هاي فراواني به او دهند اما نظامي سرسختانه در برابر اين خواسته پادشاهان ايستادگي کرد. حدود 562ق حاکم در بند به نشانه حرمت نهادن به هنر شاعر کنيزي به نام آفاق را برايش به ارمغان گسيل داشت. نظامي اين زيباروي قبچاقي را به همسري برگزيد. آن دو صاحب پسري به نام محمد شدند اما سعادت خانوادگي نظامي ديري نپاييد و آفاق در جواني از دنيا رفت. ياد آفاق تا وقتي نظامي زنده بود در خاطرش جاودانه ماند . شاعرش در شعرهايش همواره از عشق نخستين خود ياد کرده و حتي هنگام آفرينش شخصيت شيرين در منظومه خسروو شيرين گويا همسرش را درنظر داشته است. او يگانه فرزندش را نيز بسيار دوست داشت و در آثار خود چندين بار به او اشاره کرده و او را اندرز داده است. نظامي 5 مثنوي مشهور به نامهاي مخزن الاسرار،‌ خسرو و شيرين، ليلي و مجنون،‌ هفت پيکر و اسکندرنامه دارد که مشتمل بر حدود 2260 بيت مي باشد.

درميان بزرگان شعر عرفاني فارسي، زندگي هيچ شاعري به اندازه عطار نيشابوري در پرده ابهام نيست‌؛ وي اهل نيشابور بود و چند کتاب منظوم و يک کتاب به نثر از او باقي مانده است. نه استادان او و نه معاصرانش و نه سلسله مشايخ او در تصوف، هيچ يک به قطع،‌روشن نيستند. اما درباره فلسفه نظر خوبي نداشته و بيشتر به عرفان علاقه داشته است. عطار شاعر پرکاري بوده و مثنوي هاي بسيار و ديوان غزليات و قصايد و رباعيات بسياري را به او نسبت داده اند. تعداد آثار او را بين 45تا 190 کتاب ذکر کردهاند . منطق الطير که از برجسته ترين آثار عرفاني در ادبيات جهان است و شايد بعد از مثنوي مولوي هيچ اثري در ادبيات منظوم عرفاني در جهان اسلام به اين پايه نرسد اين منظومه داراي بيش از 4600 بيت است. و موضوع آن شرح سفر مرغان به سوي سيمرغ است و ماجراهايي که در اين راه براي آنان رخ مي دهد. در اين منظومه لطيفترين بيان ممکن در مورد حق و خلق و دشواري هاي راه سلوک عرضه شده است.

عطاء الملک جويني،‌حمدلله مستوفي، سعدي،‌ خواجوي کرماني،‌ابن يمين، سلمان ساوجي‌، حافظ شيرازي،‌جامي ، شاه نعمت الله ولي و ... اديباني هستند که نگارنده در بخش دوم کتاب جلد هشتم به معرفي آنها مي پردازد.

خواجوي کرماني شاعر و عارف قرن هفتم و هشتم هجري در کرمان به دنيا آمد. و نوجواني و جواني خود را در کسب علوم آن زمان و نيز دريافتن رموز ادب و شاعري که بدان شوق بسيار داشت در کرمان سپري کرد. وي به سير و سياحت و ديدار جاهاي تازه و زيارت اکابر و افاضل ميل وافر داشت و قفس وطن را براي کسب فضائل و دريافت کمالات از فضلا و عرفاي عصر خود تنگ مي ديد. از اينرو به سفرهاي طولاني خود به حجاز و شام بيت المقدس و عراق عجم و عرب مصر و فارس و بعضي از بنادر خليج فارس پرداخت و در اين سفرها از دانش و تحقيق توشه اندوخت. اشعار وي نيز مويد اين امر است. که او شيعه اي اثني عشري بود. خواجو با سرودن قصايد عزايي در مدح پيامبر و خاندان مطهرش به علي بن ابيطالب و حضرت مهدي اظهار عشق کرده و با تشبيهاتي رسا و زيبا و زباني استوار و شيوا در آغاز سخن به ستايش پروردگار و سپس به نعمت حضرت مصطفي پرداخته است. خواجو در بيشتر علوم زمان خود تبحر داشت نجوم را خوب مي دانست و از اصطلاحات  اين علم در اشعارش استفاده کرده است. وي علم نجوم را نحس شمرده تا آشفتگي کار خويش را ثمره آن دانش دانسته چنانچه در مثنوي گوهرنامه از نحوست اين علم سخن گفته است. خواجو در قصيده و غزل فارسي سرآمد همگان بود و سخن شناسان و شعرا او را در فصاحت و بلاغت بي نظير شمرده اند. در آثار وي زهد و رياضت نيز پديدار است. روح آزاده و آرمانخواه خواجو او را چون ديگر عارفان عاشق واداشته تا در زندگي شيوه رندي و ملامتي پيشه کند و به ناچار در برخي از آداب و رسوم متداول زمانه اش که عوام به آنها گردن نهاده اند بشورد و در اشعارش بي مهابا به آنان بتازد. خواجو به صوفيان متظاهر به تقوا با خشم نگريسته و از اين گروه که با اين روشها به مال اندوزي مي پرداختند دوري گزيده است. او در اشعار طنزآميزش صوفيان متظاهر و زاهدان شکم پاره را تمسخر کرده و گاه حاکمان طمع کار عهد خويش را دست انداخته است. نگارنده بعد از شرح حال خواجو ابياتي که وي در مدح پيامبر حضرت علي و ائمه اطهار سروده را آورده است.

سعدي شاعر و نويسنده قرن هفتم هجري است. و در شيراز در ميان خانداني ازعالمان دين ولادت يافت. وي پس از خروج از شيراز به بغداد رفت و در مدرسه نظاميه بغداد ساکن شد. حضور او دراين مدرسه هم باعث شکوفايي هنر شاعري و هم جنبه هاي ديگر شخصيت او شد. دوران زندگي سعدي مصادف بود با بدترين حوادث تاريخي ايران مغولان با ويران کردن شهرها سوزاندن خانه ها کتابخانه ها کشتار و غارت و وحشت افکندن ميان مردم از هيچ جنايتي فروگذار نکردند. آثار سعدي به اعتبار موضوع در عام ترين تقسيم به دو گروه تقسيم بندي مي شوند. آثاري که مايه آنها پند و اندرز و آموزشهاي اخلاقي است و آثاري که تغزلي و غنايي و عاشقانه است. گلستان مهمترين اثر منثور سعدي است که آن را در 656 ق تدوين کرده است. اين اثر مجموعه اي از حکايات و مواعظ است و به نظم و نثر بوستان کليات و آثار منظوم وي از ديگر تاليفات سعدي مي باشد. شهرتي که سعدي در زمان حيات خود به دست آورد بعد از مرگ او با سرعتي بي سابقه گسترش يافت  و سبب شد که يکي از بهترين و بزرگترين شعراي زبان فارسي شناخته شود.

حافظ شيرازي شاعر بزرگ و نامي ايران در سال 724 يا 726 ق در شيراز متولد شد. در کودکي پدر را از دست داد و پس از آن ضمن کار براي امرار معاش به آموختن علوم ادبي و ديني پرداخت و پس از مدتي حافظ قرآن شد. وي به زادگاه خود بسيار دلبسته بود و کمتر مسافرت مي کرد. اگر چه شيراز در دوران حافظ از نظر سياسي ناآرام و بي ثبات شد به همت تدابير اتابکان سلغري فارس از مراکز بزرگ علمي و ادبي ايران و جهان اسلام محسوب مي شد. از حافظ ديواني برجاي مانده که شامل حدود 500 غزل و چند قصيده و چند قطعه و يک ساقي نامه است. در ديوان او شروح فراواني نوشته شده است که از آن ميان مي توان به شرح ترکي تاليف سودي مدح البحرين اثرختمي لاهوري وچهارشرح عبدلله خويشگي قصوري اشاره کرد . از ويژگيهاي کلام حافظ آن است که معاني دقيق عرفاني وحکمي وحاصل تخبلات لطيف وتفکرات دقيق خود را درموجزترين  وروشن ترين و صحيح ترين شکل بيان کرده است به سبب همين ويژگيها اشعارحافظ ازهمان روزگار معاصر مورد توجه وعلاقه ي همه ي طبقات حتي عالمان و زاهدان و فقيهان است

ديوان حافظ مورد توجه مردم جهان وصاحبدلان همه ي کشورها قرار گرفته و به زبانهاي گوناگون ترجمه وشرح شده است . نگارنده بخش سوم جلد نهم را در دوقسمت تهيه و تنظيم کرده است مولف در اين بخش بعد از مقدمه به معرفي 15 اديب همچون عوفي شيرازي ، شيخ بهائي، وحشي بافقي، محتشم کاشاني ، نظيري نيشابوري ، شکيبي اصفهاني، کليم اصفهاني، عبدالرزاق لاهيجي ، صائب تبريزي ، واعظ قزويني ، هاتف اصفهاني ، غالب دهلوي ، صباي کاشاني ، قاآني شيرازي ، و سروش اصفهاني پرداخته و قسمت دوم کتاب شامل حماسه هاي شيعي همچون : علي نامه ، خاوران نامه ، صاحب قران نامه ، شاهنامه حيرتي، مختارنامه ، خداوند نامه و حمله ي حيدري مي باشد .

وحشي بافقي از شاعران نامي قرن 10 هجري است وحشي درشعر شاگرد شاعر وفاضل بزرگ عهد صفوي شرف الدين علي بافقي بود . ولي سرانجام گوي سبقت را از وي زبود و از اومشهورتر شد . وحشي که شاعري عاشق پيشه بود درغزل سرايي طبعي بسيار لطيف  وکلامي دل انگيز داشت . از وي علاوه بر ديوان که شامل قصايد ، غزليات ، ترجيعات ، مسمطات و مقطعات است  سه مثنوي نيز به تقليد از نظامي گنجوي و به اين شرح باقي مانده است . مثنوي خلد برين بروزن  مخزن الاسرار نظامي در پانصدبيت ، مثنوي ناظر منظور بر وزن خسرو و شيرين ، شامل هفتصد بيت ، مثنوي شيرين و فرهاد در 800 بيت و همان وزن که شاهکار وي ويکي از بهترين مثنوي هاي عاشقانه  در زبان و ادب فارسي است . متاسفانه وحشي مجال نيافته که مثنوي گرانقدر اخير را به پايان برساند و وصال شيرازي ، شاعر معروف قرن 13 آن را به پايان برده است .

حتشم کاشاني شاعر ديگري است که نگارنده در اين بخش به معرفي او پرداخته است . شهرت محتشم بيشتر به سبب اشعار مذهبي و مرثيه هاي او است . وي قصيده سراي مداحي است که علاوه بر ائمه معصومين پادشاهان و فرمانرواياني چون طهماسب و پسرش را مدح گفته است .

کليات محتشم را معاصر و همشهري او مير تقي الدين کاشاني در پنج کتاب شعر ودو کتاب منشور و منظوم به شرح زير گرد آوري کرده است :

صبائيه اشعار دوران کودکي محتشم، شبابيه، اشعار زمان جواني شاعر، شيبيه، اشعار دوران پيري او ماده تاريخ ها که محتشم درساختن آن مهارت فراوان داشته است معميات جلاليه نقل عشاق.

ابوطالب کليم کاشاني از شاعران بزرگ و نامي زبان و ادب فارسي در قرن 11 هجري است. در همدان ديده به جهان گشود، ولي به سبب اقامت طولاني اش در کاشان به کاشاني شهرت يافت.

کليم در آغاز زندگي ادبي، طبعي پخته نداشت و شايد علت بازگشت او به ايران توفيق نيافتن او در ديار هندوستان باشد.

کليم مردي قانع، بخشنده و بلندطبع بود. مستمندان و اهل کمال را از صله هايي که دريافت مي کرد بي بهره نمي گذاشت. با شعراي معاصرانش به احترام رفتار مي کرد. به صائب تبريزي ارادت و محبتي ويژه داشت، ساحت مقدس شعر را از هرگونه هجوي دور مي دانست، به همين سبب هرگز زبان به زيان و هجو کسي نيالود.

کليم کاشاني در همه انواع شعر به طبع آزمايي پرداخته است. همين مهارت و شهرت اصلي او در غزل سرايي است. ويژگي که در اين زمينه او را از ديگران ممتاز مي کرد مضمون آفريني، خيال پردازي، تمثيل و استفاده زيبا و به جا از واژه هاي محکم و خوش تراش است. از کليم مجموعا 24هزار بيت در قصيده و مثنوي و غزل به يادگار مانده که از ان جمله مثنوي 5هزاربيتي شاه جهان نامه يا پادشاه نامه است.

اسدالله دهلوي ملقب به نجم الدوله و متخلص به قالب شاعر و نويسنده فارسي نويس در قرن 13 هجري مي باشد. قالب مقدمات عربي را نزد مولوي محمد معظم آموخت. از 10سالگي سرودن شعر را آغاز کرد و از آن زمان به هر دو زبان فارسي وارد و شعر سروده است. قالب مسلمان و شيعه مذهب بود و  به خاندان رسالت عشق مي ورزيد. تمايل او به تشيع برگرفته از انديشه هاي ملاعبدالعهد بود. قالب قصايد فراواني در نعمت ائمه شيعه بويژه حضرت علي را دارد. غالب پيشرو سبک نو در شعر اردوست. در ميان همه آثار ادبي او هيچ شاعري از حيث ابتکار موضوع و نيروي مقصور و قدرت جهش خيال به پاي غالب نمي رسد. او اولين کسي است که عقايد و نظريات فلسفي را در شعر اردو وارد کرده است. و در نتيجه شعرش ترکيب سحرآميزي از فلسفه و عرفان و درد و تاثر است. سبک نگارش او زيبا و بليغ است. آثار غالب در نظم فارسي به اين ترتيب است. کليات نظم فارسي سبدچين، سبدباغ، دو در، رعاءالصباح، رساله فن بانگ. و در نثر فارسي چنين است: کليات نثر فارسي، قاطع برهان، درفش کاوياني، ماثر غالب و متفرفات غالب.

نگارنده در بخش سوم بعد از معرفي و شرح حال اديبان و شاعران ابياتي از آنها را نيز آورده است. نويسنده در قسمت دوم اين بخش به معرفي حماسه هاي شيعي پرداخته است که در ذيل به برخي از آنها اشاره مي کنيم:

علي نامه: قديمي ترين حماسه منظوم بازيافته به زبان فارسي به مناقب امام علي است. شاعر اين اثر که به تکرار نام و تخلص خود را ربيع آورده علي نامه را در سال 482 ق به نظم درآورده است. نسخه موجود داراي 300 ورقه است و ميانگين هر صفحه 19 بيت است. ربيع در اثرخود نخست به جنگ حمل و سپس اخبار صفين، در 12مجلس پرداخته است. اين مثنوي ديني – حماسي از جمله آثاري است که به تقليد از شاهنامه فردوسي و بر وزن آن سروده است. از مزيت هاي عمده علي نامه در مقايسه با ديگر آثار مشابه اين است که چهره تاريخي علي نامه بسيار جدي تر از آثار مشابه است. علي نامه از نظر تاريخ شعر شيعي و حماسه هاي شيعي نيز داراي اهميت است. اصل نسخه موجود متعلق است به کتابخانه موزه قونيه و گويا در هيچ جاي ديگر از اين نسخه معرفي نشده است.

خاوران نامه: خاوران نامه يا خاورنامه داستان جنگ ها و دلاوري هاي حضرت علي و ياران آن حضرت است. با قباد نام، شاه خاوران، و ديگر پادشاهان بت پرست. خاوران نامه منظوم را ابن حسام در وزن شاهنامه به نظم درآورد ه است و روايت منشور آن کتابي است از قبيل رموز حمزه و نظاير آن. بيشتر پژوهندگان خاوران نامه ابن حسام را بهترين تقليد از شاهنامه فردوسي دانسته اند.

مختارنامه: اين حماسه از جمله آثاري است که کمتر به آن اشاره شده و گوينده آن شاعري است به نام عبدالرزاق بيک بن نجفقلي خان دنبلي متخلص به مفتون که غزوات مختار بن ابي عبيده ثقفي مبارز و مجاهد بزرگ شيعه کيسانيه را نظم کشيده و شمار ابياتش از 5000 متجاوز است. مختارنامه ها آثاري است که در آنها شرح دلاوري ها و احوال مختاربن ابوعبيده ثقفي انتقام گيرنده خون حسين بن علي مي آيد و از اين جهت مختارنامه ناميده مي شود.

خداوند نامه: حيدري صاحب قرآن نامه و شاهنامه حيرتي از ديگر حماسه هاي معرفي نشده در اين بخش مي باشند.

 

 

 

دوشنبه 9 خرداد 1390 - 8:17


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری