چهارشنبه 3 بهمن 1397 - 10:56
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

نمايش‌هاي‌هاي ايراني

 

نمايش‌هاي ايراني – جلد چهارم / نقالي

تاليف : صادق عاشور‌ پور

چاپ و شمارگان : اول ، 1389 – 2500  نسخه

ناشر : سوره مهر وابسته به حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي

 

كتاب نمايش‌هاي ايراني ، جلد چهارم نوشته صادق عاشورپور در هجده بخش به بررسي نقالي و ريشه‌هاي آن و ابعاد مختلفش مي‌پردازد . نقالي چيست ، منشاء و پيدايش نقالي ، نقالي در ايران باستان ، مدح و مديحه‌سرايي ، نقالي در ايران مسلمان‌ ، مختصري درباره سلسله ساماني ، مختصري درباره سلسله غزنوي ،  مختصري درباره سلجوقيان ، اولين مرثيه‌سرا و اولين مناقب‌خواني ، مختصري درباره سلسله خوارزمشاهيان ، مختصري درباره مغولان ، مختصري درباره تيموريان ، مختصري درباره سلسله صفويان ، انواع نقالي در ايران باستان ، نقالي بعد از مشروطه ، مختصري درباره سلسله پهلوي ، نقالي در عصر جمهوري اسلامي ايران و همچنين انواع نقالي در ايران مسلمان از جمله مباحث اصلي اين كتاب مي‌باشد .

كتاب حاضر در بخش اول به شناساندن نقالي براي مخاطبان مي‌پردازد . نقالي نمايش يك نفره از سري نمايش‌هاي ايراني معرفي مي‌شود . نقالي اسم فعل است و نقال فاعل آن ، به عبارت ديگر نقال گوينده است و آنچه كه توسط او براي جمع شنوندگان و بينندگان روايت مي‌شود ،‌ نقل گفته مي‌شود . از ديدگاه نويسنده كتاب از هنگامي كه بشر شيوه زندگي اجتماعي را شناخت و آنرا تجربه كرده و آغاز نمود ، عواطف  و احساسات در وجودش بروز و ظهور يافت ،‌ خواسته يا ناخواسته به كشف نقل و نقالي نائل آمد چرا كه نقل حوادث و اتفاقات رخ داده در وقت شكار ، يا مواقع بروز خطري و نقل آن و چگونه رهيدن از اين خطرات يا پيروزي بر آن‌ها داراي اهميت بوده است .

نقالي در ايران باستان مباحث بخش دوم كتاب نمايش‌هاي ايراني را شكل مي‌دهد . نقل و نقالي ديني ، نقل و نقالي اسطوره‌اي  ، نقل و نقالي درباري ، نقل و نقالي حماسي ، نقل و نقالي تاريخي ، نقل و نقالي مداحان ، نقل و نقالي سياحان و همچنين نقل و نقالي بزمي ( غنايي ) پاره نهم اين بخش از كتاب مي‌باشد .

مدح و مديحه‌سرايي عنوان بخش سوم كتاب نمايش‌هاي ايراني است . صادق عاشورپور در اين بخش تاكيد مي‌كند كه در ايران قبل از اسلام ، مدح و مديحه‌سرايي وجود داشته و ايرانيان كماكان با اين نوع از شيوه نقالي آشنايي داشته‌اند ؛ و چنان چه از كتب تاريخي و ادبي بازمانده از قبل و بعد از اسلام برمي‌آيد ،‌ ايرانيان پيش از اسلام ، مدح و مديحه را در دو مورد يكي در مراسم مذهبي چون ستايش آتش و مدح ايزدان و ديگر در مدح شاهنشاه و شاهان محلي و گاهي بزرگان بكار مي‌برده‌اند .

نقالي در ايران مسلمان و مختصري درباره سلسله ساماني عنوان بخش‌هاي چهارم و پنجم كتاب حاضر مي‌باشد . سلسله غزنويان و سلجوقيان نيز در ادامه در بخش هاي شش و هفت كتاب نمايش‌هاي ايراني مورد كنكاش نظر نويسنده قرار مي‌گيرد . در بخش هشتم عاشورپور از ديدگاه محمد عوفي حضرت آدم صفي‌الله را اولين مرثيه‌سرا و اولين مناقب‌خوان معرفي مي‌كند . نقالي در عصر خوارزمشاهيان ، مناقبيان در عصر خوارزمشاهيان در بخش نهم كتاب توسط نويسنده واكاوي مي‌شود . همچنين  نقالي در عصر مغولان ، تيموريان و همچنين صفويان در بخش‌هاي دهم ،‌يازدهم و دوازدهم بررسي مي‌شود .

مختصري درباره سلسله قاجار ، نقالان زن در عصر قاجار عناوين بخش سيزدهم كتاب حاضر هستند . نويسنده در اين بخش به معرفي مشهدي گلين خانم مشهور به شهرزاد قصه‌گو مي‌پردازد . قصه‌هاي او آن قدر جالب بود كه مي‌گفتند تالي و ثاني شهرزاد ، قصه‌سراي معروف هزار و يك شب است . شهرت و محبوبيت مشهدي گلين خانم در تمام خانواده‌هاي تهران نفوذ كرده بود ، به طوري كه وقتي راديو آغاز به كار كرد ، از او دعوت شد هفته‌اي يك بار از راديو براي مردم قصه‌گويي كند ، مشهدي گلين خانم اين دعوت را قبول كرد . هر هفته اداره راديو ماشين مي‌فرستاد به خانه گلين خانم و او را به استوديوي راديو ، كه او در آن موقع نزديك « قصر » قرار داشت ، مي‌بردند ، و وقتي قصه‌اش را نقل مي‌كرد ، دوباره او را برمي‌گرداندند . 

قصه‌هاي گلين خانم به قدري شيرين و دلچسب بود كه يك نويسنده انگليسي در اقامت خود در تهران ، چندتاي آن را به انگليسي ترجمه كرد و پس از مراجعت به كشورش آنها را چاپ كرد . همين كه اين كتاب به تهران آمد ، از بس قصه‌هايش زيبا بود ، بنياد پهلوي ، كتاب را از انگليسي به فارسي برگرداند و به اسم « افسانه‌هاي ايراني » منتشر كرد .

ادامه مطالب كتاب با عناوين نقالي بعد از مشروطه و مختصري درباره سلسله پهلوي در بخش‌هاي چهاردهم  و پانزدهم پيگيري مي‌شود . مولف در اين بخش به پيوند ملت ايران با اثر عظيم شاهنامه و قصه‌هاي بازمانده از نياكان توسط سنن و مراسم و همچنين آثار باستاني اشاره مي‌كند . از نظر عاشورپور اگر چه انقلاب مشروطيت به ظاهر به شكست انجاميد اما از نظر افكار و انديشه ، تحولي بزرگ در افكار و انديشه ايرانيان به وجود آورد كه سبب تغيير بسياري از بافت‌هاي اجتماعي شد . به طوري كه علاوه بر خطابه ، سخنوري و نقالي و قصه‌گويي اشعار شفاهي ، تصنيف‌هاي ملي و انقلابي ، و انتشارات از قبيل روزنامه ، اعلاميه ، رساله ، شب‌نامه و كتاب وارد عرصه شد . در همين جاست كه مولف ناصرالدين شاره قاجار را عامل تعطيلي قهوه‌خانه‌ها و پراكندگي نقالان و افول اين هنر معرفي مي‌كند .

نويسنده در بخش شانزدهم ادامه مي‌دهد كه با رفتن رضاشاه و روي كار آمدن محمدرضا شاه ، وضع به گونه‌اي ديگر شد ؛ چرا كه رقيبان ديگري در مقابل اين ميراث كهن فرهنگي و هنري كشور به ميدان آمدند ، كه جاذب‌ترين آنها نخست سينما بود و پس از آن تلويزيون . اين دو رقيب سبب مي‌شوند كه ديگر نسل جوان آن روزگار به طور كلي در خانه كه اولين مركز نقل و آشنايي آنها با قصه‌هاي گوناگون توسط پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها بود رغبتي نشان ندهند ، و از رفتن به قهوه‌خانه جهت شنيدن نقل خودداري كنند ، و به اين وسيله سنت آموزش شفاهي و نقل سينه به سينه اين هنر به فراموشي سپرده شود .

نقالي در عصر جمهوري اسلامي ايران ، انواع نقالي در ايران مسلمان ، نقل مغني ، نقل اهل حق ( آواز با تنبور ) ، مناظره ، سخنوري ، چاووش خواني ، مخته ، حمله خواني ، خطبه‌خواني ،  روضه‌خواني ، مداحي ، مناقب‌خواني ، فضايل خواني ، پرده‌خواني ، صورت خواني ، نقل عارفان ، كچل و پير سرنوشت‌ساز ، قصه گويي ، آغاز داستان ويس و رامين ، اوزان ، نقل عاشيق‌ها ، چريكه ، چريكه خنج و سيامند ، منشاء و پيدايش نقالي‌هاي ذكر شده ، منشا و پيدايش شاهنامه‌خواني ، منشاء و پيدايش مناظره و سخنوري ، منشاء و پيدايش پرده‌خواني ، منشا پيدايش اوزان‌ها و همچنين منشا و پيدايش عاشيق‌ها از موضوعات بخش‌هاي هفدهم و هجدهم كتاب نمايش‌هاي ايراني است .

پاره دوازدهم بخش هفدهم كتاب حاضر به مداحي اختصاص دارد . در اين پاره مداحي نيز نوعي ديگر از نقالي آوايي معرفي مي‌شود كه در آن مداح  ( نقال )  به ذكر تسبيح و تجليل و ستايش و تكريم ممدوح خويش مي‌پردازد و به اين وسيله درجه دوست داشتن و ا‌رادت خود را به وي ابراز مي‌دارد . پايه موضوع مداحي ، اغلب منظوم و كمتر منثور است و به آواز بلند خوانده و اجراء مي‌شود و متن مورد نظر آنرا مديحه مي‌گويند ، و به شخص و اشخاص مورد خطاب ، ممدوح مي‌گيوند .

در سر هواي حق و به جان شور حمدي                      در تن نواي دين به دل مهر حيدري

داراي دين كه از پي بوسيدن درش                          صدبار بيش خورد ، سليمان سكندري

قدرش به ملك امكان ، بس نامناسب است                آن در بزرگواري و اين از محقري

پيشي گرفته ذات شريفش به ممكنات                       وزير جوان ، جوان تر با اين معمري

نمايش‌هاي ايراني / تعزيه ،‌ جلد چهارم نوشته صادق عاشورپور در چاپ اول خود در تيراژ 2500 نسخه و با قيمت 97000 ريال توسط انتشارات سوره مهر انتشار يافته است .

 

دوشنبه 2 خرداد 1390 - 10:24


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری