پنجشنبه 26 مرداد 1396 - 10:15
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

داستان هايي شاعرانه

 

نگاهي به مجموعه داستان گنجشک ها نقطه، گنجشک سر خط؛ نوشته ظريفه روشن

گنجشک ها نقطه، گنجشک سر خط، مجموعه پانزده داستان کوتاه به قلم ظريفه روشن است که به همت حوزه هنري استان تهران و توسط نشر سوره مهر به چاپ رسيده است. در اين بررسي مي کوشيم در ابتدا نگاهي کلي داشته باشيم به ويژگي هاي اين مجموعه و سپس به ذکر جزئياتي درباره آن خواهيم پرداخت.

اولين نکته اي که اين مجموعه را مورد توجه مخاطب قرار مي دهد، همساني زبان آثار و ويژگي هاي بارز اين زبان است. به هر روي قطعا اين انتظار از داستان هاي کوتاه آمده در اين مجموعه وجود دارد که با نخي نامرئي به يکديگر متصل باشند. حال اگرچه اين نخ در محتواي اثر حس نمي شود؛ اما زبان اثر داراي ويژگي هايي است که ارتباط زباني داستان ها را با يکديگر در سطح بالايي برقرار ساخته است. البته اين ويژگي تشابه زباني تا حدودي قابليت پيشبيني دارد و از يک نويسنده انتظار داشتن زبان خاص خود، امري طبيعي است.

زبان آثار اين مجموعه غالبا (يا با کمي اغماض کاملا) زباني شعر گونه است. زباني که کوشيده با ترکيبي از واژگان احساس برانگيز که بيشتر در شعر به کار مي رود و ترکيب هايي خاص، اثر خود را کمي شاعرانه تر سازد و از اين گذر بتواند اثر عميق تر و دلبخواه تري بر ذهن مخاطب خود بگذارد. البته مي توان اين موضوع را مرتبط با محتواي آثار نيز دانست. اگر در محتواي داستان هاي اين مجموعه دقت کنيم اولين چيزي که متوجه مي شويم وجود يک حس غم انگيز بودن در کليت آثار است. تقريبا همگي آثار اين مجموعه داراي موضوعي غم انگيز هستند و وجود زبان شاعرانه اثر به القا کردن هرچه بيشتر اين حس به مخاطب موثر بوده است. احتمالا نويسنده نيز به همين دليل به اين زبان روي آورده است، تا بتواند فضاهاي مورد نياز داستان هاي خود را به شيوه اثر گذار تري بيافريند.

موضوع ديگر در مورد اين زبانه شاعرانه، همراهي اين زبان با مفاهيم شاعرانه است. به طوري که آثار مجموعه در بخش هايي تا حدودي به سمت سوررئال شدن فضا پيش مي رود و ويژگي هاي محتوايي شعر را نيز تا حدودي در بر مي گيرد. البته با خواندن داستان ها مي توان گفت چنين زباني لازمه چنين محتوايي است و برعکس و اين دو به خوبي توانته اند به کمک هم به ايجاد زمينه مناسب براي آثار اين مجموعه کمک رسانند. به گونه اي که آثار اين مجموعه در کل داراي زمينه اي مشابه هستند و اين زمينه بر همين دو پايه ذکر شده استوار گرديده است. در مورد زمينه داستان هاي اين مجموعه البته نبايد فراموش کرد که با وجود مشابهت هاي فراوان در شکل و محتوا داراي نقاط تفاوت جزئي و کوچکي نيز است. بارز ترين اين تفاوت ها هم ميزان استفاده از دو عنصر ياد شده در بالا و پر رنگ و کم رن بودن آن در داستان هاي اين مجموعه است.

توصيف هاي مجموعه نکته ديگري است که باز هم مي توان در يک کليت جمعي به آن پرداخت. اين توصيف ها که برآمده از همان زبان شاعرانه هستند را مي توان در دو دسته تقسيم کرد. دسته اول توصيف هاي نويسنده از فضا و جغرافياي مورد بحث در داستان است که در آن براي القاي حس داستان به مخاطب کوشش نويسنده بر اين بوده که تا مي تواند به انچه در يک توصيف معمول از يک فضا پرداخته نمي شود، بپردازد. توجه به جزئيات ساختار فضايي و آنچه کمتر مورد توجه مخاطب و در ديد اوست موجب شده که علاوه بر تاکيد نويسنده بر ساخت زباني خود که همان زبان شاعرانه است (در تعريفي سرودن را هنر ديدن و بازگو کردن آنچه ديگران نمي بينند؛ دانسته اند.)، نمايبه هاي از ضرافت زبان زانانه نيز در آثار اين مجموعه مشاهده شود. اين زنانگي آثار را البته بيش از آنکه در محتواي آثار بتواند مشاهده کرد در زبان آثار مي توان ديد و سنجيد. براي درک بهتر اين موضوع توجه به رويه نويسنده در اغلب داستان هاي مجموعه به خود توصيفي (به عنوان گونه دوم توصيف در اين مجموعه) کمک کننده است. با کمي دقت در مجموعه داستان هاي اين اثر مي توان تا حدود زيادي اين خود توصيفي را در اکثر آثار مشاهده کرد. در اين مورد بايد گفت خود توصيفي را در اينجا نه تنها به عنوان وجود شخصيتي که به توصيف خود مي پردازد و قهرمان داستان است (که البته به طور پر رنگي اين مسئله وجود دارد.)؛ بلکه بيشتر به عنوان توصيف حالات و روحيات و ذهنيات قهرمانان داستان و در نهايت شيوه اي از حديث نفس شناخت. در نهايت توصيف هاي اين مجموعه را مي توان با توجه به هدفش و نيز داشتن ويژگي هاي خاص خود که آن را متمايز و داراي شاخصه هاي جدا کننده از توصيفات معمول مي کند، توصيف هاي خوب و قدرتمندي دانست که به خوبي از پس مسئوليت خود برآمده اند.

نکته ديگر در مورد اين اثر شخصيت پردازي در آن است. اين شخصيت پردازي ها نيز غالبا در پس زمينه توصيفات و توسط ابزار توصيف شکل گرفته اند و البته اي مورد در مورد شخصيت هاي فرعي داستان با کاربرد کمتري جلوه گر است. اما بي شک شخصيت هاي اول هر داستان براي معرفي خود بهره خبوي از توصيف و خود توصيفي برده اند. موضوع ديگر در مورد شخصيت پردازي که شايد بتوان آن را نقطه ضعفي بر اين مجموعه دانست، خلق شخصيت هاي مشابه و همگون در داستان هاي مختلف است. جايي که عدم تمايز بين آدمن هاي قصه هاي مختلف باعث تکراري شدن آثار و رو شدن دست نويسنده مي شود. البته در کل بايد شخصيت پردازي اين مجموعه را نيز در حدود شکل گيري اين ويژگي در داستان هاي کوتاه مثبت ارزيابي کرد.

در نهايت بار ديگر برمي گرديم و نگاهي دوباره مي اندازيم به محجتواي داستان هاي اين مجموعه.

مجموعه گنجشک ها نقطه، گنجشک سر خط، جهان بيني گسترده اي ندارد. در محتواي اين داستان ها حرف هاي عجيب و غريبي زده نمي شود و مشکلات پيچيده اي مطرح نيم گردد. غالبا از يک اتفاق به ظاهر ساده داستان به مشکلات ناشي از آن مي رسد و به گونه اي باز هم جزئيات و اتفاقات نادر (نه در رداد، در اثر) و غير معمول محتواي داستان را شکل مي دهند. مثلا درختي غطع مي شود، گنجشک ها مي روند و دخترکي دچار خود کنجشک بيني مي شود. اتفاقي ساده و در مقابل اثري عميق. از اين روزست که بايد جهان بيني داستان هاي اين مجموعه را بيش از آنکه گسترده دانست به عمق آن دقت کرد.

موضوع ديگر در مورد محتوا وجود يک تکرار نا محسوس در لايه دوم غلب داستان هاي مجموعه است. به اين صورت که اگرچه داستان هاي مجموعه داراي تفاوت محتوايي با يکديگر هستند، اما از نظر ماهيت شباهت هاي عميقي به يکديگر داسته و انگار نويسنده با طرح هاي گوناگون بارها و بارها به تکرار يک مسئله پرداخته است. اين موضوع را نمي توان آنچنان بسط و گسترش داد و البته نمي توان آن را نقدي منفي بر اين مجموعه نيز داسنت اما قابل توضيح است و به نظر مي رسد هر مخاطبي که مجموعه را بخواند مي تواند تا حدودي اين حس و برداشت را درک نمايد.

به هر روي اين مجموعه را از نظر ميزان اثر گذاري بر مخاطب خود مي توان تا حود زيادي موفق دانست و پذيرفت که مي تواند به خوبي مخاطب را با خود همراه ساخته و حرف خود را با او در ميان گذارد. حال اينکه نويسنده چقدر حرف براي گفتن دارد و اين حرفا چقدر حامل پيامي مهم و پذيرنده براي مخاطب هستند بسيار جاي بحث دارد. به طور کلي اما بايد قدرت قلم نويسنده اثر را داراي برتري محسوسي نسبت به محتواي آثار وي دانست و پذيرفت که آثار از نظر محتوايي به صلابت قلم نويسنده نمي رسند.

در نهايت بايد گفت مجموعه داستان گنجشک ها نقطه، گنجشک سر خط، به دليل داراي بودن ويژگي هاي خاص خود و زباين مخاطب پسند، مي تواند مورد اقبال خوبي از سوي مخاطبان قرار گيرد.

با آرزوي توفيق براي ظريفه روشن و تشکر از انتشارات سوره مهر

 

 

شنبه 24 ارديبهشت 1390 - 12:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری