چهارشنبه 26 مهر 1396 - 0:6
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

نمايش دو نفره

 

 

نگاهي به نمايشنامه نگاتيو اثر علي کوچکي

نگاتيو اثري است از علي کوچکي، در قالب هفتمين مجموعه نمايشنامه ماه، که توسط انتشارات سوره مهر و به همت مرکز هنرهاي نمايشي حوزه هنري به چاپ رسيده است. در اين بررسي نگاهي کلي خواهيم داشت به اين نمايشنامه و سپس به بررسي زوايايي از آن مي پردازيم.

به طور کلي نمايشنامه نگاتيو را بايد نمايشنامه اي ساده دانست. نمايشنامه اي با تعداد شخصيت هاي کم، صحنه ثابت و ديالوگ هاي مشخص. از اين رو شايد بررسي اين اثر نيز کار چندان پيچيده اي نباشد. اما آنچه بيش از هرچيز در اين گونه نمايشنامه ها مورد توجه قرار مي گيرد مضمون و محتواي اثر است. نمايشنامه نگاتيو را مي توان با تم مرگ و خودکشي و ژانري اجتماعي شناخت. اثري که مي کوشد در نهايت با دستمايه قرار دادن يکي از معضلات اجتماعي (ناباروري زوجين) شايع در جامعه، به طراحي روايتي از اقدام به خودکشي بر اثر اين معضل بپردازد. حال اينکه در محتواي اثر چه مقدار پختگي، روايي و باور پذيري حضور موثر دارد نکته اي است که پاسخ آن در باور مخاطب موجود است. در ابتدايي پاسخ به اين سوال مي توان گفت منظور و هدف نويسنده دست است و روايت چيزي از واقعيت ممکن احتمالي کم ندارد. اين حادثه امري است باور پذير و در جامعه مدرن امروزي تا حدو.د زيادي اجتناب ناپذير. اما اينکه نمايشنامه در ديالوگي دو نفره و در صحنه اي ساده تا چه اندازه توانسته در بازگو کردن اين حقيقت موفق عمل کند امري است جداگانه که نيازمند بررسي بيشتر است. اگر اشاره مي شود به سادگي ساختاري اثر (تعداد شخصيت ها و ويژگي هاي صحنه) علت آن است که اين ويژگي ها مي تواند اثر زيادي بر قدرت بيان ونفوذ آثار نمايشنامه اي داشته باشد و با کمي سخت گيري مي توان گفت يک نمايشنامه در غالب اجرا مي تواند مورد نقد واقعي قرار گيرد و متن اثر به تنهايي بازگو کننده همه واقعيت نيست. در نمايشنامه و در سطحي بالاتر از آن در نمايش، هر چيزي که مفهومي را انتقال دهد نوعي متن محسوب مي شود و متن تنها روايت نوشته شده بر کاغذ نخواهد بود. هرچند در اين بررسي ما توان جستجو در ويژگي هاي نمايش و اجراي ان را نداريم. اما تا حدودي مي توان به پيشبيني اثر ممکن بر صحنه نيز پرداخت. به هر روي به اعتقاد نگارنده آنچه در اين زمينه مي توان گفت وجود کمبود هايي در زبان اثر و پختگي ديالوگ هاست. به صورتي که گاها گفتگوهاي دو طرف بسيار کليشه اي، تکراري و قلمي شده مي نمايد و حرف جديدي و علت مورد توجهي براي عمل مورد نظر ارائه نمي شود. نه شخصيت زن نمايش علت قصد خود را انچنان که بايد مي تواند بيان کند که مورد توجه قرار گرفته و به زباني ساده در مخاطب طرفدار پيدا کند و نه شخصيت مرد اثر از الگوهاي بديع و تازه و پيچيده اي براي حل مسئله استفاده مي کند. از اين روست که داستان به سمت روايت ماجرايي تکراري و کسل کننده پيش مي رود و در نهايت نيز اثر جاي پايان مي پذيرد و با اشاره اي اين کار صورت مي گيرد (معرفي شخصيت دوم به صورت غير مستقيم) که علت ان مشخص نيست و در واقع نقطه تاريکي از ذهن مخاطب را روشن نمي کند (چه آنکه شايد نقطه تاريکي نيز ايجاد ننموده است).

از سوي ديگر بايد اشاره اي داشت به همين مسئله پيچيدگي در روايت و بيان. در اين زمينه نيز اثر بيش از آنچه بايد ساده و بي اوج و فرود است. در هيچ بخشي از اثر سوالي در ذهن مخاطب شکل نمي گيرد و کششي براي رسيدن به پاسخ ايجاد نمي شود. روايت گويي کاري به مخاطب خود نداشته و تنها قصد بازگو کردن داستاني را دارد که جذابيت آن مهم نيست. يک اثر نيازمند ايجاد چاله ها و قاط خاصي است تا بتواند مخاطب را تا انتها نگه دارد و يا حداقل به نتيجه اي بديع تر از معمول دست يابد. از نظر زبان روايت نيز اين ويژگي ها انچنان که بايد به سطح قابل قبولي نرسيده و نويسنده با زبان اثر نيز نتوانسته اين انتظار را برآورده کند.

اخرين نکته نيز در زمينه بررسي محتوايي اثر اشاره اي است به ذکر ويژگي هاي صحنه نمايش و حالات و عکس العمل هاي بازيگران در زمان اجرا. اين موضوع نيز امري است که هرچند تا حدودي به آن اشاره شده اما بخصوص در مورد بازيگران نيازمند پرداخت بيشتري بود.

به طور کلي مي توان گفت محتواي اثر و آنچه از اين محتوا به عنوان ثمره و نتيجه به مخاطب انتقال پيدا مي کند؛ هيچ کدام در حد و حدود لازم نيستند و با وجود بعضا ويژگي هاي مثبت، نتوانسته اند به انچه که براي يک نمايشنامه مورد توجه نياز است دست يابند.  به هر روي معمول اين است که که يک اثر يا موضوع تازه برمي گزيند و يا روايتي جذاب و بيع از موضوعي تکراري را ارائه مي کند و بر پايه يکي از اين دو ويژگي به جذب مخاطب مي پردازد. چيززي که در اين اثر در هر دو زمينه داراي ضعف هاي مخصي است. هرند در نهايت نمي توان گفت اثر نقاط مثبتي ندارد اما در نمره دهي به اعتقاد نگارنده بايد آن را در ميانگين رو به پايين قرار داد.

اگر مختصري نيز در مورد ويژگي هاي ساختاري اثر بخواهيم بگوييم همانطور که در بالا نيز ذکر شد اثر از ويژگي هاي ساده اي براي ارائه روايت خود بهره برده است. زبلان اثر با استفاده از واژگاني ساده و مفهوما واضح در حدود خود به خوبي توانسته گفتگوهاي موجود در متن را به هدف نزديک کند و به آنچه منظور نظر نويسنده است دست يابد. از اين نظر مي توان اثر را داراي زباني خوب و بدون اشکال دانست که داراي يک دستي و نظم در بيان است و مي تواند هرآنچه در نظر نويسنده است (البته شايد علت سادگي روايت نيز باشد.) را به خوبي انتقال دهد.

ويزگي دوم زمينه شکل گرفته اثر در آن است. البته اين ويژگي را نبايد کاملا با ويژگي هاي تم و زانر که در بالا به آن اشاره شد مخلوط کرد. زمينه اثر آن چيزي است که روايت بر پايه ان توانسته خود را به پيش برد. در نمايشنامه نگاتيو شايد تا حدودي بتوان ديالوگ را (فارغ از شخصيت گوينده) زمينه رخ دادن اثر دانست. در اين ويژگي نيز به ظنر مي رسد نويسنده حداقل از نظر رعايت ساختار هاي لازم خوب عمل کرده است.

در نهايت ينز ويژگي بارز اثر براي بررسي ساختاري شخصيت هاي آن است. پيش از هرچيز به اعتقاد نگارنده هر دو شخصيت از ويژگي هاي يکساني بهره مي برند و در حدود يکديگر ظاهر شده اند. شخصيت زن داستان که قصد خودکشي دارد از روايت نسبتا خوبي براي بيان علت خود بهره مي برد و جمله بندي ها به نسبت جذاب است. ولي همين شخصيت در تغيير عقيده و تحت تاثير شخصيت دوم داستان قرار گرفتن به نسبت ضعيف عمل مي کند و در مقابل نيز شخصيت دوم داستان با وجود بيان مسائلي که به سنبت قابل تامل است اما ديالوگ هايش در تغيير عقيده زن بيش از حد معمول تکراي است. نکته نهايي نيز در مورد اين شخصثيت ها جفت و جور شدن ديالوگ هايشان با يکديگر به نحوي مناسب است. به صورتي که ترتيب ديالوگ ها و زمان فرا رسيدن هر مرحله از تغيير به خوبي صورت گرفته است.

در نهايت نمايشنامه نگاتيو را بايد نمايشنامه اي خواند که با وجود ويژگي هاي مثبت خاص خود نيازمند کار و پرداخت بيشتري بوده و شايد رها شدن از سادگي بيش از حد مي توانست در اين راه کمک کننده باشد. البته قابل انکار نيست که بررسي هر اثر در جايگاه خود صورت مي گيرد و اين اثر نيز در جايگاه خود و در مقام قياس اثري آبرومند و مورد توجه است.

با ارزوي توفيق روز افزون براي علي کوچکي و تشکر از مرکز هنرهاي نمايشي حوزه هنري

 

 

 

يكشنبه 21 فروردين 1390 - 13:42


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری