يكشنبه 1 مرداد 1396 - 1:22
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

داود خسروي

 

بازاري در متن دو انقلاب

 

معماري بازار تبريز از ديدگاه سايت هاي خارجي


بازار تبريز يکي از قديمي ترين بازارهاي خاورميانه و بزرگترين بازار سرپوشيده در جهان مي باشد و در جولاي 2010 به عنوان يکي از ميراث هاي جهاني توسط يونسکو به ثبت رسيده است. از روزگار قديم تبريز يکي از مکان هاي تبادل فرهنگي، و مجموعه بازار تاريخي آن يکي از مهم ترين مراکز تجاري در جاده ابريشم بوده است.

 بازار در مرکز شهر تبريز واقع شده و اين بناي زيبا و استثنايي از زير مجموعه بازارهاي زيادي تشکيل شده است. به عنوان نمونه بازار امير( مرکز طلا و جواهرات)، مظفريه( يکي از بازارهاي فرش)، بازار کفش و بازارهاي متعدد ديگري براي فروش اجناس مختلف ديگر.

شکوفاترين دوران تبريز و بازار آن مربوط به قرن 13است. که تبريز به عنوان مرکز حکومت صفويان تعيين شد. اين شهر در قرن 16، مرکزيت خود را از دست داد اما همچنان بازار تبريز به عنوان يکي از مراکز مهم اقتصادي و تجاري موقعيت خود را حفظ کرد.

هر چند مغازه هاي مدرن و بازار هاي جديدي امروزه در شهر تبريز به وجود آمده اند، اما بازار تبريز همچنان نبض اقتصادي شهر تبريز را در شمال غربي ايران به دست دارد.

شايان ذکر است که بازار تبريز يک مکان مهم سياسي هم به شمار مي آيد و بايد به اهميت اين بازار در جريان انقلاب مشروطه و نقش آن در انقلاب اسلامي ايران اشاره نمود.

از اين بازار براي برگزاري مراسم مذهبي مهمي استفاده مي شود که معروفترين آنها مراسم مذهبي در روز عاشورا مي باشد که تجار به مدت 10 روز فعاليت اقتصادي خود را متوقف مي کنند و مراسم عزاداري داخل بازار برگزار مي شود. مانند بازار هاي مشابه در خاورميانه، مساجد زيادي پشت بازار قرار دارند که مهمترين آنها مسجد جمعه مي باشد.

تاريخچه مختصري از بازار تبريز:

بازار تاريخي تبريز مجموعه اي از بازارهاي به هم پيوسته، آجري، سرپوشيده است که داراي ساختارها و فضاهايي به هم پيوسته براي مقاصد مختلف مي باشد. تبريز و بازار آن از قرن 13 بسيار شکوفا و معروف بوده است. تا قرن 16 تبريز، ديگر به عنوان پايتخت انتخاب نشد. اما تبريز و بازار آن تا پايان قرن 18 و حمله عثماني ها همچنان اهميت خود را به عنوان يک مرکز تجاري مهم حفظ کردند. اين بازار يکي از نمونه هاي کامل سيستم تجاري و فرهنگي سنتي ايران مي باشد.

درباره بازار تاريخي تبريز

مجموعه بازار تاريخي تبريز که در يکي از پر تردد ترين مسير هاي شرقي-غربي واقع شده مشتمل بر مجموعه اي از ساختمانهاي آجري و فضاهاي سر پوشيده براي مقاصد مختلف تجاري و اقتصادي،گردهم آيي هاي اجتماعي و مراسم مذهبي و مقاصد آموزشي مي باشد.

يکي از ساختارهاي اين بازار، ساختار اجتماعي و حرفه اي بازار مي باشد که باعث تداوم اين بازار طي قرون                    مختلف شده و نيز باعث حفظ تماميت بازار به عنوان  يک مجموعه گرديده است.

به علت ارتباطات قديمي غرب-شرق در طي قرون مختلف، بازار  تبريز همواره يکي از مهمترين مکانهاي مبادلات تجاري و بين المللي و فرهنگي به حساب مي آمده و به علت تدبيرهاي بخردانه در مورد اخذ ماليات و همچنين  به علت موقعيت مکاني آن همواره يکي از قطبهاي مهم اقتصادي بوده است.

مجموعه بازار تاريخي تبريز يکي از کاملترين مجموعه هاي بازار از لحاظ اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي به شمار مي رفته است.

اين مجموعه در طي قرون مختلف به صورت مجموعه اي منحصر به فرد از نظر اقتصادي، اجتماعي، سياسي و مذهبي در آمده است که شامل ساختمان هايي با معماري منحصر به فرد مي باشد و مردم و حرفه هاي مختلف همگي به عنوان يک مجموعه واحد در آن در کنار يکديگر گرد آمده اند.

يکپارچگي بازار تبريز در قرن 18 شکل گرفت و تا امروز به خوبي حفظ شده است و ارتباط ميان ساختار فيزيکي بنا و عملکرد بازار به روشني مشخص بوده و در بسياري از موارد دست نخورده باقي مانده است.

معماري بازار هنوز بيانگر طراحي و مواد و مصالحي است که يادگار بازسازي بازار تبريز بعد از زلزله سال 1780 ميلادي مي باشد.

حفاظت از بازار تبريز و مديريت آن

مجموعه بازار تاريخي تبريز رسما از سال 1975 ميلادي تحت اقدامات حفاظتي قرار گرفته است.13 منطقه مخصوص حفاظتي در آن به وجود آمده، که هريک تابع مقررات خاصي مي باشند که در مورد طراحي و معماري بناها وجود دارد.

تاريخچه کوتاهي از شهر تبريز

شواهد زمين شناسي بيانگر اين است که از زمان عصر برنز شهر تبريز مقر زندگي انسانها بوده است هرچند جمعيت شهر تبريز تا زمان عصر آهن چندان زياد نبود.

در قرن 19 ميلادي،تبريز يکي از مکان هاي مهم نظامي محسوب مي شد. در اين دوره مراکز اقتصادي و تجاري در تبريز توسعه پيدا کرد و در طي قرون 12 و 13 ميلادي، تبريز به عنوان پايتخت انتخاب شد، هرچند که اين انتخاب هميشه مستمر نبود. تخريب بغداد توسط مغولان در سال 1258 اهميت بازار تبريز را به عنوان يک مرکز تجاري افزايش داد.

بين ساليان 1331-1316  تبريز دوران شکوفايي را از نظر اقتصادي و زندگي اجتماعي تجربه نمود. مسافران و جهانگرداني مانند مارکوپولو و ابن بطوطه از اين شهر به عنوان يکي از غني ترين مناطق تجاري در دنيا ياد کرده اند.

در طي قرون 14 و 15 ميلادي، شکوفايي شهر که به علت موقعيت کليدي آن در تقاطع مسيرهاي جنوب به شرق بود افزايش يافت و کالاهايي مانند کتان و پارچه هاي ابريشمي و مهمات جنگي و سفال از طريق اين بازار خريد و فروش مي شد و در اين زمان سياست گذاريهاي مالياتي بسيار هوشمندانه اي بر بازار حاکم بود.

در اوايل قرن 16، سلسله صفويه تبريز را به عنوان پايتخت خود برگزيد و اين مسئله باعث قدرتمندتر شدن شهر تبريز شد هرچند بعدا پايتخت در سال 1548 به قزوين و سپس به اصفهان نقل مکان کرد ولي باز هم تبريز از حمله مغولان مصون ماند.

در قرون 16و 17 ميلادي تجارت توسعه پيدا کرد و ميزان تجارت پشم، فلزات، اسلحه و کاشي، محصولات دباغي شده ،چرمي و صابون افزايش يافت. در سال 1780 و با آغاز سلسله قاجاريه، ويرانگرترين زلزله در شهر تبريز اتفاق افتاد که شهر را به کلي ويران کرد و اين شهر بعد از آن به زودي بازسازي شد. زلزله ديگري هم در سال 1817 خسارت زيادي به مساجد و شهر وارد کرد.

در سال 1826 تبريز توسط روسها اشغال شد اما دو سال بعد دوباره آزاد شد. مرکز حکومت از صاحب آباد که ساختمانهاي عمومي در آن در حول يک ميدان مربعي شکل وسيع در شمال رودخانه مهران رود مستقر بود به جنوب رودخانه و نزديک دروازه اعلا منتقل شد.

ميدان صاحب العمر در منطقه صاحب آباد ساخته شد و مسجد جامع هم مورد مرمت قرار گرفت که مرمت مسجد تاثير مهمي در احياي بازار داشت. اقدامات ترميمي در ساليان بعد هم در بازار انجام گرفت که نمونه آن، تيمچه مظفريه بود که در سال 1905 تکميل شد.

در سال 1906 تبريز مرکز انقلاب مشروطه شد: بازار بسته شد و مردم در مقابل حکومت قيام کردند و اين قيام منجر به امضاي قانون اساسي توسط شاه وقت و تاسيس نخستين مجلس گرديد.

در طي 30 سال اخير پروژه هاي مرمتي و حفاظتي زيادي در بخشهاي جامي و گئي صورت گرفته و پل بازار به تازگي مورد بازسازي قرار گرفته است.

ترجمه:غزال حسين زاده

 

 

 

 

 

يكشنبه 21 فروردين 1390 - 9:12


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری