يكشنبه 29 مرداد 1396 - 16:9
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

عليرضا حسيني

 

تا وضعيت مطلوب فاصله داريم

 

 

گفت­وگو با سيدمرتضي توکلي (مديرعامل بنياد دعبل خزاعي)

 

بنياد خدماتي علمي ـ فرهنگي دعبل خزاعي به منظور اعتلا و گسترش ذکر و ذاکر و مذکور و ايجاد بستر مناسب فرهنگي و معرفت ديني بر پايۀ ارزش­هاي قرآني و مكتب عترت (عليهم السلام) تأسيس شد تا به ساماندهي و برنامه‌ريزي و شناسايي خدمتگزاران فرهنگي و مادحان و ذاكران اهل بيت (صلوات‌الله عليهم) بپردازد و به برطرف كردن مشكلات معنوي و مادّي و ارج نهادن به خدمات آنان همّت گمارد. اين بنياد به لحاظ حقوقي، غيردولتي است و بر تأسيس آن رهبر معظّم انقلاب تأکيد داشته­اند.

 

شما از وضعيت فرهنگ ديني جامعه در مقايسه با گذشته ـ چه قبل از انقلاب و چه سه دهة گذشته ـ چه تحليل و ارزيابي داريد؟

نسل من وضعيت قبل از انقلاب را نديده­ و اساساً براي ارائۀ يک ارزيابي درست و دقيق بايد در حوزه­هاي مختلف، مطالعاتي داشته باشيم. با اين حال، به صورت اجمالي، با توجه با آنچه در اين عرصه قابل مشاهده است، مي­توانيم بگوييم که فرهنگ جامعه به سوي پيشرفت و تكامل و جاي اميدواري است. ولي اينکه در اين مسير چه اندازه منويات بنيانگذار جمهوري اسلامي و رهبري گرانقدر انقلاب تأمين شده، جاي تأمل و بررسي دارد.

ما اهداف ديني و فرهنگي زيادي داريم كه انتظار داريم در جامعه تحقّق پيدا کند و فعاليت‌مان هم در همان جهت است. به طور نمونه، در طراحي الگوي اسلامي ـ ايراني فعاليت­هايي صورت گرفته كه اميد مي­رود دستگاه­هاي فرهنگي بر اساس اين الگو، از آشفتگي­هاي معمول در سياست‌گذاري و اجرا بيرون آمده و به سمت الگويي هماهنگ پيش بروند. امروزه يكي از مسائل آزاردهندة ما در حوزة دين و فرهنگ، موازي­کاري دستگاه­هاست كه باعث وارد شدن لطمه به اصل كار و وظايف تعريف­شده مي­شود.

در چشم­انداز کلّي، نتيجه و دستآورد چهارده قرن جريان فرهنگي ديني را ما در اين سي­سال مشاهده مي­كنيم كه نظام جمهوري اسلامي، پرچم فرهنگ اسلامي را بالا برده و منادي حكومت عدل در جهان است.

 

راهكارهاي تعميق فرهنگ ديني چيست؟

فرهنگ ديني بر رفتار و گفتار پيامبر اعظم (صلوات­الله عليه) و ائمۀ معصومين (عليهم ­السلام) بنا نهاده­ شده است؛ راهكارهايي كه در طي قرن­ها در جوامع مذهبي مورد استفادۀ افراد علاقه­مند به شريعت نبوي بوده. هيئات مذهبي، منبر، ذكر و مرثيه و... از جملة راهکارهاييست که در به ثمر رسيدن تلاش­هاي بزرگان ديني، مراجع و حضرت امام(ره) بسيار نقش داشته­اند. بنابراين لازم نيست که ما بخواهيم در بسياري از حوزه‌ها از نو راهکاري را تعريف کنيم بلکه بايد از همان روش­ها مطابق نياز و ظرفيت امروز استفاده كنيم.

به ياد دارم در زماني كه ماه محرم با عيد نوروز تلاقي پيدا كرده بود ـ اين را دكتر خاموشي به عنوان خاطره­اي نقل مي­کردند اگر اشتباه نكنم. وقتي‌كه در شوراي فرهنگ عمومي، جمعي براي بررسي پيامدهاي تلاقي ماه محرم و نوروز گرد هم آمده بودند ـ وقتي نوبت به آقاي دکتر خاموشي رسيده بود، گفته بودند: «من توصيه مي­كنم ما هيچ كاري نكنيم و دخالتي در رفتار مردم نداشته باشيم. اجازه بدهيم مردمي كه در اين همه سال درك و فهمشان را نشان داده­اند، با توجه به برداشت­هايي كه از فرهنگ ديني دارند، اين برنامه را خودشان در ديد و بازديدها و مراسم نوروزي جلو ببرند.» نظر ايشان اين بود که خود مردم به بهترين شكل اين پيوند را مي­توانند برقرار كنند. خودمان هم ديديم؛ مردمي كه 35 سال گذشته‌تر از آن تلاقي محرم و نوروز را تجربه كرده بودند، خودشان مي­دانستند چگونه مي‌بايست با اين تلاقي برخورد كنند و همان‌ كارها را هم كردند؛ اشعار همان ‌زمان كه به اين مناسبت سروده شده بود، از كتاب‌هاي قديمي شعر بيرون آمد و...

در بسياري موارد، نقش مردم و سنّت­هايي كه بين مردم از قرون گذشته ريشه دارد، بايد جدّي گرفته شود. مي­خواهم در پاسخ شما بگويم که براي تعميق فرهنگ ديني مي­توانيم در بسياري موارد به خود مردم اعتماد کنيم.

 

افق­ فرهنگ ديني را در جامعة ايران چگونه مي­بينيد؟

فرهنگ، يك موضوع پيچيده و مملو از جزئيات است و نمي­توان دربارة آن به شكل دفعتا اظهار نظر كرد. ولي يك اصل كلّي را آموخته‌ام كه نياز به بررسي هم ندارد؛ آن اينكه ما اگر از لحاظ ديني، قانوني و... نگاهمان به پرچمي باشد كه مراجع گرانقدر و رهبر معظّم انقلاب در دست دارند و اولويت­هايي را كه ايشان مشخّص مي­كنند، مدّ نظر داشته باشيم، مي­توانيم به سطوح بالاي آرمان‌هاي كشور ارتقا پيدا کنيم. مديران فرهنگي کشور قطعاً بايد بر اساس رهنمودهاي اين بزرگواران، برنامه­ريزي­هاي كوتاه­مدّت و بلندمدّت انجام بدهند. چرا كه سيستم رهبري اجتماعي و ديني ما، برخاسته از نصّ دين است. اولويت‌هايي كه از طرف ايشان مطرح مي­شود، اولويت­هايي است كه با در نظر گرفتن دين، ضروريات دين و اقتضائات روز از سوي عالم آگاه عرضه مي­شوند و قاعدتاً بايد از سوي افرادي كه در رأس و درگير امور قرار دارند، پيگيري و اجرا شوند.

 

با توجه به تهاجم فرهنگي که از سوي غرب وجود دارد و ابزارهاي نوين ارتباطي، ما در عرصة فرهنگ چگونه بايد عمل کنيم؟

تهديدها که خيلي وسيع است. تا قبل از تولّد اينترنت و شكل­گيري ارتباطات مجازي، تهاجم فرهنگي لااقل در ظاهر، اشکال محدود و مشخّصي داشت و مسيرهاي فرهنگي مشخّص بودند. اكنون با تحولات گسترده در فنآوري و توليد ابزار نوين ارتباطي، ما با تهديدات متفاوت و پيچيده­اي مواجهيم و بالتبع، نيازمند روش­ها و برنامه­هاي نو براي مقابله هستيم. شهيد مطهري اصلي را مطرح مي­کردند با اين مضمون كه شما اگر بتوانيد مصونيت ايجاد كنيد، نياز به محدوديت نخواهيد داشت. اين يك اصل مترقّي است. همة ما با استفاده­هاي مثبت و منفي از چاقو آشنا هستيم ولي در جهان امروز كمتر كسي است که از آن براي زخمي كردن ديگر همنوعانش استفاده کند. اين به دليل مصونيت عقلي ما در برابر اشياء خطرناك است. البته مقولة فرهنگ با مقولات فيزيكي قابل مقايسه نيست و من فقط در اين باره صرفاً مثالي آوردم تا منظور از مصونيت را توضيح بدهم. فرهنگ بسيار پيچيده‌تر از اينها است؛ مثالش همين رفتارهاي ما. رفتارهاي ما رفتارهايي نيستند كه بداهتاً شكل گرفته باشند و در نتيجه بداهتاً نمي‌توانند تغيير كنند. در مقابله با تهديدات ما بايد بتوانيم در مردم مصونيت رفتاري ايجاد کنيم و اين هم با بخشنامه نمي­شود بلکه نيازمند برنامه­هاي مختلف در سطوح و ابعاد در حوزه­هاي مختلف است. نيازمند تعميق روابط مردم با پروردگار است. نيازمند گسترش فرهنگ توسّل است. نيازمند ترويج مؤثّر فرهنگ مهدويت است.

 

شما با سازمان تبليغات اسلامي ارتباطي نزديک داريد؛ چه توصيفي از عملکرد اين سازمان مي­توانيد ارائه دهيد؟

به عنوان يكي از مخاطبان برنامه‌هاي سازمان تبليغات اسلامي در طول اين سه دهه و اندي از عمرم، فكر مي­كنم كه در سال‌هاي اخير سازمان رشد فزاينده­اي نسبت به قبل داشته است؛ به اين معني كه در كنار همۀ حوزه‌هاي فرهنگي سنّتي، فضاي سايبر را بسيار جدّي گرفته است و اگر اين هوشمندي ادامه پيدا كند، قاعدتاً به آن اقتدار فرهنگي که از آن انتظار مي­رود، دست پيدا خواهد کرد.

مثلاً سايت باارزش تبيان يكي از پُربيننده­ترين سايت­هاي فرهنگي به شمار مي­رود كه محتواي ديني دارد و به گونه­اي گردآوري شده كه خانواده­ها مي­توانند با اطمينان خاطر از آن استفاده كنند. مي‌دانيد كه فعاليت در عرصة سايبر، فعاليتي دقيق و حساب­شده است و شما در اين عرصه اگر موفّق به انجام فعاليتي شديد، كافي نيست، بلکه مهم اين است كه بتوانيد آن را به ديگران نشان بدهيد و ديگران هم از آن استقبال كنند و از همه اينها مهم‌تر، اين استقبال ادامه يابد.

اين گفته در عرصۀ سايبر درست است كه اگر مخاطب يك بار بيايد و به شما سر بزند و شما آن چيزي را كه مورد تقاضايش بوده، در اختيارش قرار ندهيد، بار ديگر سراغ شما نخواهد آمد. همين سايت تبيان نشان مي­دهد كه يك سازمان فرهنگي مثل سازمان تبليغات اسلامي تا چه اندازه مي­تواند در عرصه­هاي مختلف اثرگذار باشد و به چه اندازه به نيازهاي فرهنگي خانواده­ها و افراد جامعه پاسخ بدهد. از سوي ديگر، اگر يك سازمان متولّي فرهنگ ديني بخواهد اثرگذار باشد، با بوروكراسي و موانع مختلف اداري نمي­تواند کاري از پيش ببرد، چون از ويژگي‌هاي ارتباطات نوين، سرعت و شتاب در عرصۀ تصميم‌گيري و اجراست. سازمان تبليغات اسلامي در اين چند سال نشان داد كه مي­تواند با نوآوري بر بوروکراسي فايق آيد و يک سازمان پويا و چابک باشد.

 

به نظر شما بهترين روش تبليغ چيست؟

ارتباط چهره به چهره، برترين شكل ارتباط است. رهبر انقلاب هم بارها در سخنانشان خطاب به مبلّغان، مؤثّرترين نوع ارتباط را، ارتباط چهره به چهره دانسته‌اند و به روحانيون تأكيد كرده­اند كه اين شكل ارتباط را حفظ كنند. نه تنها در بُعد ديني، بلكه در هنرهاي مختلف هم مؤثّرترين نوع ارتباط، ارتباط رو در روست که به ويژه در تئاتر آن را مي­بينيم، چون بازيگر همزمان با هنرنمايي با مخاطب ارتباط نفس به نفس دارد و مي­تواند از همان نگاه­هاي مخاطب دريابد كه کارش چه اثري داشته است.

اين يک بُعد قضيه است. حال بايد ببينيم اگر رسالت سازمان تبليغات اسلامي، تبليغ اسلام است كه هست، آيا پسنديده است كه اين تبليغ محدود به يک روش باقي بماند و از پيشرفت­هايي كه در علوم ارتباطات در حال وقوع است و كشف پيچيدگي­هايي كه روز به روز بر حجم آنها در حال اضافه شدن است، محروم بماند؟ قطعاً هيچ كس اين را به صلاح نمي­داند. اتفاقاً از مهم­ترين اشکالات حوزه­هاي علميه از نگاه منتقدان دلسوز، روزآمد نبودن‌شان است؛ آن‌طور كه انتظار مي‌رود. اين مورد از جمله مواردي بود كه رهبر معظّم هم در سفر به قم بر آن تأكيد كردند.

هر چقدر شما آگاهانه وارد فضاي اينترنت بشويد، موفّق­تر خواهيد بود. هر چقدر برنامه­هاي خاص مطابق امروز داشته باشيد، بر مخاطب تأثير بيشتري خواهيد گذاشت. شرايط امروزه مي­طلبد كه مضمون ديني و فرهنگ اسلامي و ايراني با روش­هاي نوين عرضه شود و از متخصّصان اين حوزه استفاده شود. متخصّصاني كه دلشان براي اسلام و استيلاي فرهنگ ديني و معرفتي مي‌تپد.

 

ويژگي برجستۀ سازمان تبليغات اسلامي چيست؟

به عنوان يك ناظر بيروني مي­توانم بگويم امري كه در سال­هاي اخير مديريت عالي سازمان به آن بسيار اهميت داده، نگاه واقع­گرايانه به وضعيت موجود بوده است كه در بسياري از مديران ديگر دستگاه­ها ديده نمي­شود. اين نگاه واقع­گرايانه، نتيجه­اش استفادة بهينه و حداکثري از امکانات و نيروي انساني است براي تأمين اهداف سازمان.

خصوصيت دوم، كه بعدها بركاتش آشکار مي­شود، كادرسازي است. براي مثال، نوع نگاهي كه مديريت سازمان به مدارس صدرا و آموزش نيروهاي انساني و آموزش عالي دارد، در دستگاه­هاي ديگر کمتر ديده مي­شود. اين نگاه ويژه نشان مي­دهد كه اين مدير براي گذران امروز خود، آن فعاليت­ها را انجام نمي­دهد بلكه در تلاش است که براي مديران بعدي هم امکانات لازم را فراهم کند تا مجموعه بالنده باشد و كيفيتش بسيار بيشتر شود. مديري كه تا به اين اندازه به فكر بالا بردن شاخص­هاي تحصيلي و تخصّصي مجموعة تحت مديريت خودش است، مطمئناً مديري است كه عميقاً سياست­هاي كلّي نظام را در نظر داشته و صرفاً دنبال افزايش آمار مديريتي خود نبوده است.

 

با آقاي دکتر خاموشي از کجا آشنا شديد؟

من از فارغ­التحصيلان مدرسۀ شهيد مطهري هستم و از موهبت شاگردي آقاي خاموشي هم برخوردار بوده‌ام. بنا به علايق خودم در رشتۀ ارتباطات، گرايش روزنامه­نگاري در دانشگاه علامه طباطبايي ادامۀ تحصيل دادم. پيش از ورودم به دانشگاه، با روزنامۀ ابرار کار مي­کردم و بعدها كه در كارم حرفه‌اي‌تر شدم، با روزنامه­هاي مختلف، از جمله همشهري همکاري داشتم. حدود دوسال هم سردبير ماهنامۀ تأثيرگذار همشهري‌ماه بودم.

از سال گذشته هم فعاليت خود را در بنياد دعبل شروع كردم و به طور جدّي در تعامل با سازمان قرار گرفتم. از دانش­آموختگان مدرسة شهيد مطهري در حال حاضر در سازمان هستند و ارتباط دوستانۀ ما با ايشان، مربوط به سال­هاي تحصيل است. مدارس صدرا، به نظرم گرته­برداري دقيق‌تري از مدل دبيرستان‌هاي مدرسة شهيد مطهري است كه مديريت آن هم در زمان تحصيل ما بر عهدۀ آقاي خاموشي بود. در حال حاضر هم مدير مدارس صدرا يكي از دانش­آموختگان مدرسة شهيد مطهري است.

 

گويا شما در زمينة مداحي هم فعاليت داشته­ايد؟

من از كودكي، از حدود پنج يا شش سالگي، افتخار داشتم زير نظر يكي از زبدگان مداحي آن‌وقت، مرحوم آقاي حاج حسن گودرزي، با متن و مرثيه و ادبيات آييني آشنا و وارد اين حوزه شوم. ايشان بعد از دو سه سال به رحمت خدا رفتند، ولي من از اين مقوله جدا نشدم و خودم را در كنار اين آستان نگه داشتم. من افتخارم اين بوده است كه از كوچكي براي امام حسين(ع) روضه و نوحه خوانده‌ام و اميدوارم تا وقتي نفسم مي‌آيد و مي‌رود، اين سعادت روزي‌ام باشد. پيوند من با جامعۀ مداحان از كودكي و استفاده‌ام از تجارب بزرگاني مانند استاد مرحوم محمد علامه و مرحوم حاج‌محمدعلي اسلامي، باعث شده تا هميشه خودم را نسبت به پيرغلامان مديون بدانم و دنبال موقعيتي باشم كه بتوانم اداي دين کنم. اينجا هم به لطف و با اعتماد جناب آقاي خاموشي و آقايان هيئت مديره، بنا بر اين شد که بنده در خدمت نغمه‌سرايان آستان حضرت حسين (عليه­السلام) باشم.

 

دربارة اين بنياد هم توضيح بدهيد.

مؤسسة دعبل در سال 1384 طبق دستور نهايي رهبر معظّم انقلاب اسلامي مبني بر راه­اندازي مكاني براي حمايت مادحان شكل گرفت. امروز دوست و دشمن اذعان دارند اگر حمايت­هاي شخص دكتر خاموشي نبود، مؤسسه پا نمي­گرفت و رشد نمي‌كرد. البته وضعيت امروز اين مؤسسه تا وضعيت مطلوب فاصله دارد.

 

تأسيس اين مؤسسه چه ضرورتي داشت؟

جامعة مداحان مثل هميشۀ تاريخ ستايشگري، نيازمند توجه جدّي و آسيب­زدايي است. ممکن است برخي فكر كنند كه مؤسسه‌هاي مشابه فعال در امر مادحان مي­توانند در دعبل ادغام شوند. شايد اين پيشنهاد خوبي باشد و در لحظة عرضه، قابل ‌دفاع باشد، اما در درازمدّت معلوم نيست که نافع به حال فرهنگ بشود. مي­خواهم بگويم اگر بزرگان فرهنگ ديني روزي تصميم به داير شدن چنين مؤسسه­اي گرفتند، حتماً چشم­اندازي را ديده­اند که شايد حتّي اکنون براي ما دقيقاً مشخّص نباشد. بعدها خواهيم ديد که اين کار چه ارزش­هايي داشته است.

اکنون نيز برخي امور فرهنگي مداحان مثلاً توسط کانون مداحان انجام مي‌شود. اما خدا را شكر تداخل کاري وجود ندارد و توانسته­ايم در مقام وظايف‌مان، خودمان را اثبات كنيم. کانون مداحان و مؤسسۀ هلال و نظاير اينها، جنبه­هايي از مداحي و مداحان را پوشش مي­دهند که شايد وظيفۀ اصلي مؤسسۀ دعبل نيست. در واقع عاملي كه باعث راه­اندازي اين مؤسسه از سوي رهبر معظّم انقلاب اسلامي شد، نامه­هاي مكرّري بود که از سوي جامعة مداح خدمت ايشان تقديم مي‌شد. نامه‌هايي مبني بر اينکه کساني که ساليان سال در اين زمينه براي اهل بيت (عليهم السلام) مداحي مي­کردند، در سنين بازنشستگي بدون امکانات حمايتي، دچار مشکلاتي بودند و لازم بود به آنها رسيدگي شود. آنان از بيمه و حقوق بازنشستگي برخوردار نبودند و اين جاي تأسف داشت که مثلاً از طريق جايي مثل وزارت ارشاد براي بيمۀ هنرمندان اقدام مي‌شد اما اين قشر که هنر و عملشان به آرمان­ها و ارزش­هاي حكومت و انقلاب اسلامي بسيار نزديک و همسو بود، از چنان حمايت­هايي برخوردار نباشند. مداحان در بُعد فرهنگي دفاع مقدس هم نقش پُررنگي داشتند.

به هر حال براي رفع اين نقص، امر به تأسيس اين مؤسسه شد و الحمدلله تاکنون اقدامات خوبي هم در راستاي اين وظيفه انجام شده است. البته پيشنهاد بنياد دعبل بعد از سامان­بخشي به امور اين است كه دبيرخانه­اي شكل بگيرد، براي اينكه بتواند سياست­هاي كلّي مجموعه‌هاي هم‌عرض را كه موضوع فعاليتشان يكي است، به صورت هماهنگ پيش ببرد.

 

مهم­ترين وظيفة اين مؤسسه، حمايت مالي از مداحان است؟

مهم­ترين بندي از اساسنامه كه در اين پنج سال اجرا شده، خدمت­رساني به جامعة مداح در سراسر كشور بوده است. توجه کنيد که با وجود كمبود بودجة مؤسسه، مشكلات موجود در سيستم بيمة كشور و مسائلي از اين دست، اين مؤسسه فقط توانسته است 2500 نفر از مداحان را زير چتر حمايتي قرار دهد. در استان­ها هم 30 نماينده داريم كه با اضافه شدن استان البرز، اين رقم به 31 نمايندگي مي­رسد. نمايندۀ ما با نمايندۀ كانون مداحان در بسياري از استان­ها مشترك است و از فحول مداحي هر استان هستند.

آنچه براي ما مهم است، اين است كه نمايندة ما در استان كه جزو اساتيد مداحي آن استان است، بايد اطلاعات کافي در خصوص روند حمايت­هاي بيمه­اي داشته باشد. البته مقبوليت وي در نزد بزرگان ديني استان، امام‌جمعه و مداحان استان نيز مدّ نظر قرار مي‌گيرد.

اكنون مؤسسۀ دعبل، بزرگ­ترين بانك اطلاعاتي مداحان كشور را دارد كه نظيرش را نمي­توان در جاي ديگر يافت. اكنون بالغ بر سيزده­هزار پرونده در دست داريم كه بنا به تمهيداتي كه انديشيده­ايم، تا سال آينده قابليت گزارش‌گيري به‌روز خواهد داشت. ما با اين سيزده­هزار مداح كه بسياري از آنها بيمه ندارند و تنها مي­خواهند عضو جامعۀ مداحان باشند، حداقل با ارسال بسته­هاي فرهنگي تعامل و ارتباط داريم. 500 تن از اين جمعيت، پيرغلامان هستند كه قابليت بيمه شدن ندارند و چون بالاي 60 سال سن دارند، افزون بر داشتن دفترچۀ درماني، مستمري دريافت مي­كنند. مي­ماند موارد خاص، كه ما طبق وظيفۀ شرعي و سازماني موظّف هستيم به درخواست­هاي آنان از سراسر كشور رسيدگي كنيم. براي نمونه، اگر افرادي داراي بيمه و يا بيمۀ تكميلي ارائه­شده از سوي مؤسسه، به مشكل مالي برخورد كنند، پس از انجام بررسي­هاي لازم از سوي كارشناسان، به آنها كمك مي­شود. كمك­هاي لازم از سوي مؤسسۀ دعبل به طور مستقيم انجام مي­پذيرد و يا از سوي دفتر مقام معظّم رهبري به اينجا ارجاع مي­شود.

 

ارباب رجوع به طور مستقيم به اينجا مراجعه مي­كنند؟

اغلب خير. در مواردي که در استان و از طريق نمايندۀ ما به نتيجه نرسيده باشند، به اين جا مي­آيند. در اين مؤسسه چيزي به نام اپراتور و مسئول برقراري تماس نداريم. هر كسي مي­تواند تماس بگيرد و مشكلاتش را مستقيماً به كسي كه لازم است، در ميان بگذارد تا پيگيري شود.

 

بودجۀ اين خدمات از کجا تأمين مي­شود؟

واقعاً اگر پيگيري بودجه از طرف جناب دكتر خاموشي به اين مؤسسه نبود، کارمان تا امروز پيش نمي­رفت. البته ايشان در اين زمينه، محدوديت­هاي زيادي دارند و اساساً در کارهاي فرهنگي مي­دانيد که بودجه، يک مشکل مهم و معمولاً مزمن است. بودجه­اي که از طريق مجلس مي­گيريم، خيلي کم است، يعني در فرايند تخصيص، آنقدر از آن زده مي­شود که ديگر کفاف هزينه­هاي اوليه‌مان را هم نمي­دهد. گاهي برخي از مادحين مسن که در ليست ما ثبت نام شده­اند، بعد از چند ماه فوت مي­کنند و ما نمي­توانيم به موقع به آنها خدمات برسانيم تا بازماندگانشان از مستمري استفاده کنند. البته براي آنها هم كمك­هايي در نظر گرفته شده است. درخواست ما از دولت دهم به عنوان دولتي كه سردمدار فرهنگ شيعه و فرهنگ انتظار و نظاير اينها بوده است، اين است که توان مضاعفي را در اين جا بگذارد و مؤسسه و جامعة مداح را جدّي­تر بگيرد. در سال گذشته بودجة ما مستقل شد که البته مبلغ آن از سال ‌قبل کمتر بود؛ ما در تلفيق، اعتراض و صحبت كرديم و مبلغي را به آن از محل درآمدها اضافه كرديم. تمام تلاش اين بود که بتوانيم دوهزار نفر را تحت پوشش دربياوريم و البته بايد براي سال آينده، هفت­هزار نفر را بيمه بكنيم كه اين، هزينه­هايمان را به شدّت بالا مي­برد. بررسي­هايي صورت گرفته و به اين نتيجه رسيديم كه لازم است عملكرد اين مؤسسه به اطلاع رئيس جمهور برسد. در ماه گذشته به ديدار ايشان رفتيم و توضيح داديم. ايشان نامه­اي براي آقاي مشايي مرقوم فرمودند كه رسيدگي شود و براي اين جا، بودجۀ خاص در نظر گرفته شود تا مؤسسه بتواند از پس تعهداتي كه به جامعة مداح دارد، برآيد. براي سال بعد منتظر اتفاقي خاص در بودجه‌ايم.

 

مداحان در پرداخت حق بيمۀ خود دخيل هستند؟

ما نقدي بيست­وهفت درصد را پرداخت مي­كنيم ولي مداحان قرار است هفت درصدش را پرداخت كنند تا از اين محل، افرادي ديگر بيمه شوند. بايد بگويم تا امروز برگشت اين مبلغ در كل كمتر از پنجاه درصد بوده است. البته ما به دليل نداشتن ارتباط درست بانك طرف حساب با بانك اطلاعاتي، ارقام دقيق در دست نداشتيم. نيمۀ دوم سال 89 تغيير و تحولاتي براي رفع اين مشكل به عمل آورده­ايم تا پروندۀ مالي هر فرد مشخص باشد.

 

از لحاظ تشكيلاتي اين مؤسسه وابسته به سازمان تبليغات اسلامي است؟

مؤسسه از لحاظ تشكيلاتي، مستقل است و ارتباطش با سازمان به واسطة وجود رياست سازمان تبليغات اسلامي وقت در هيئت مديره است و عمدۀ سهام اينجا متعلّق به هر شخصي است كه رئيس سازمان باشد. به دليل پايه­گذاري مؤسسه از سوي مقام معظّم رهبري اين ارتباط حفظ خواهد شد ولي از لحاظ ساختاري و حقوقي، مستقل است و طبق نظر رئيس سازمان و رئيس محترم هيأت مديره تلاش شده که مؤسسه به بنيادي عريض و طويل و دست‌ و پاگير تبديل نشود.

 

رئيس هيئت مديره چه كسي است؟

جناب آقاي علي عظيمي. ديگر اعضا آقايان حجت‌الاسلام محمدمهدي عرب‌انصاري، مهندس‌ قدس، استاد آهي و حاج‌ماشاالله عابدي هستند كه طبق معمول، هر دو هفته يك بار و در زمان ضرورت، جلسات خاص را برگزار مي­کنند.

 

به نظر شما وضعيت مداحي در جامعه چگونه است؟

تلقّي و تصوّر قبلي من از جامعۀ مداحي كشور از زمان ورودم به بنياد تا امروز، متفاوت شده كه با شما صحبت مي­كنم. به عنوان يكي از كوچك­ترين اعضاي جامعۀ مداح بايد بگويم جايي كه اثرگذارتر است، بيشتر در معرض پيشامدها و مصائب است.

در تعابير افراد مختلف هم مي­شنويم كه مي­گويند شاهرگ فرهنگ ديني اينجاست. من نمي­گويم تنها شاهرگ نظام جمهوري اسلامي، مداحان هستند اما اجتماعات فرهنگي، ديني و مذهبي، يکي از شاهرگ­هاي نظام جمهوري اسلامي محسوب مي­شود كه با استفاده از آن، اين نظام برپا شده و هر گونه خلل و مشكل فرهنگي براي آن مي­تواند خداي ناكرده به اصل و قوام نظام لطمه بزند.

در نسل قبل، پدران ما از طريق همين هيئات به اين نتيجه رسيدند كه شيوۀ ادارۀ حكومتي بدين شكل هست و فرد آزادي­خواهي به نام امام خميني(ره) وجود دارد. اين سيستم همين طور بايد بچرخد و به پيش برود. مطمئناً كساني كه بدخواه حيات طبيعي مردمان ما بوده­اند، اين نقطه را مناسب براي ضربه زدن مي­دانند.

سال 1374 هيچ وقت تصوّر نمي­كرديم كه 15سال بعد لوح­هاي فشرده و يا نوع عزاداري كه امروزه در مراكز اصلي ايران مي­بينيم، رايج شود. اينكه چه پروسه­اي طي شده و به اينجا رسيده، براي سياستگذاران فرهنگي جاي تأمل دارد تا راهي پيدا شود که از اين وضعيت و مشكلات آن رهايي يابيم. محتواي برخي مداحي­ها اصلاً در شأن امام حسين (عليه السلام) نيست. برخي از بزرگان هم دربارة نوحه و عزاداري و محتوا تذكر داده­اند. اگر در كنار خانۀ مقدّس كعبه فردي كار ناروايي انجام دهد، به او تذكر داده مي­شود و در صورت تكرار، او را با استفاده از نيروهاي قهريه از مكان دور مي­كنند اما آيا تشكّل‌هاي ديني ما كه حرمت بالايي دارند نيز اين‌قدر بي‌تعارف با گوهرهاي فرهنگي ما برخورد مي‌كنند؟ آيا با كساني كه دانسته و ندانسته باعث وهن مذهب مي‌شوند، برخوردي صورت مي‌گيرد؟

ما در تاريخ ادبيات آييني فردي به نام عزيزالله نوايي را داريم كه گردآورندۀ نواهاي آييني در حدود 50‌سال گذشته بوده است. من جزوه­اي از ايشان دارم كه در آن انواع مدح و شعر با كمترين غلط گنجانده شده است و اين دفترچه­ها به صورت منظّم و همزمان در مكان­هايي همچون قم، كربلا، دمشق، عبدالعظيم، مشهد و... با قيمت كم و با کمک خيرين براي استفادۀ مداحان به فروش مي­رسيد. ما همان مدل را هم نتوانسته‌ايم حفظ كنيم. محصولات مداحي پُرغلط است. هم‌شأن ائمه نيست. متكي به خريد مداحان نيست و عكس روي جلدش، مال فلان مداح و بهمان است.

ببينيد؛ اصلاً اصل قضيه چيست؟ فرهنگ ديني ما بر گرفته از يك رشته اعتقادات است. در اين مسير، الگوهاي بي­عيب و نقصي نيز وجود دارند كه ما مي­توانيم نوع نگاهشان را به دنيا و آخرت براي جامعه بازگو كنيم تا اين ريشه­ها را محكم­تر كنيم. در عرصة منبر و مداحي، با تقويت كيفيت اشعار و بصيرت مداحان و فعالان در اين حوزه، مي­توان اين ريشه­ها را محكم­تر كرد. اگر جلو افراط و تفريط گرفته شود و لقمة طاهري عرضه گردد، مي­تواند اثرات خود را در بنيادهاي فرهنگي و تعميق اين ارزش­ها بگذارد.

 

از اينکه در اين گفت­وگو شرکت کرديد، سپاسگزاريم.

براي شما و همة دست­اندرکاران سازمان تبليغات اسلامي آروزي سلامتي و توفيق دارم.

 

 

 

چهارشنبه 25 اسفند 1389 - 11:43


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری