چهارشنبه 7 تير 1396 - 1:17
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

داود خسروي

 

مزين به بارگاه امامزاده صالح(ع)

 

نگاهي به معماري و بناهاي ديدني منطقه شميران


در گذشته هاي خيلي دور به منطقه اي که بعدها شميران ناميده شد قصران سفلي يا قصران جنوبي مي گفتند. در کتاب تاريخ طبرستان و رويان و مازندران ظهيرالدين مرعشي که در سال 881 قمري نوشته شده به نام دژ دربند شميران برمي خوريم. ران به معناي جايگاه و سرزمين است و سمي يا شمي به معناي سرد است و از اين رو شميران به معناي جاي سرد و سردسير است. براي رسيدن به شميران از راههاي مختلفي مي توان پيش آمد همچون خيابان وليعصر (عج) يا بزرگراه چمران و يا جاده قديم شميران که نام امروزي آن خيابان شعيد دکتر علي شريعتي است. اين همان جاده قديمي است که امتداد آن در زمان قاجار، داراخلافه را به اين منطقه وصل مي نموده است و هنوز هم خيلي ها دوست دارند آن را جاده قديم بخوانند. هر سه ي اين راهها به ميدان تجريش ختم مي شود، ميداني که مرکز شميران امروزي است.

تجريش قديم محدوده اي در سمت راست جاده شميران روي تپه اي بعد از پل رومي بوده است و چون در زمين هاي اطراف باغها سروکله ي گرگ پيدا مي شود. اهالي آنجا را رها کرده و به حوالي امامزاده صالح (ع) روي آوردند و تجريش فعلي را بنا کردند و بدين ترتيب تجريش مجموعه باغات مختلفي را ميان امامزاده صالح(ع) و الهيه در بر مي گرفته و مرکز آن بازار بوده است.

تجريش در قديم پلي آجري و باريک بر روي رودخانه ي دربند داشته که بعدها با گسترش اين منطقه، اين پل خراب شد و ميدان قدس فعلي بنا گرديد، هنوز هم نام ميدان سرپل را مي توانيد از زبان رهگذران بسياري در اين منطقه بشنويد. علاقمندان در اين منطقه مي توانند از بازار قديم و تکيه ي آن ديدن نمايند و يا به ديدن بارگاه زيباي امامزاده صالح (ع) بروند.

دربند دهکده اي بسيار قديمي در شمال تجريش است که از شمال به کوه هاي توچال و ده پس قلعه متصل مي شود، رودخانه ي پس قلعه از وسط دربند مي گذرد. منزل پسران فتحعلي شاه قاچار در همين منطقه بوده است که ظاهرا از ترس آزار و اذيت محمدشاه از آنجا گريخته اند.

از دوره ي قاجار ساختماني به نام عمارت نهارخوري دربند داير بوده است، گفته شده است که مهمانخانه ي دربند نخستين مهمانخانه در ايران بود که امکانات پذيرايي از شخصيت هاي خارجي در آن فراهم شده است. تنوع رستورانها و باغچه هاي تفريحي ايجاد شده در مسير بالا رفتن کوهها دربند فرصت تفريحي ويژه اي را براي علاقمندان فراهم کرده است.

در شرق دربند محله اي قديمي به نام امامزاده قاسم(ع) قرار دارد که نام قديم آن «ديزج عليا» به معناي دژ بالا بوده است. در نقل ها آمده است سر قاسم بن حسن بن زيد بن حسن بن علي(ع) را در آنجا خاک سپردند و به اين نام مشهور شد. عضدالدوله ديلمي در سال 270 هجري بقعه اي بر سر قبر امامزاده ساخت و بعدها نيز سبکتکين سلجوقي و شاه طهماسب اول صفوي و فتحعلي شاه قاجار در اين بارگاه تغييراتي ايجاد کردند.

  يکي از معروف ترين اماکن در منطقه  امامزاده قاسم(ع)، قبرستان ظهيرالدوله  است که مدفن علي خان ظهيرالدوله داماد ناصرالدين شاه و وزير تشريفات وي است. ظهيرالدوله حاکم تهران و موسس انجمن اخوت و از طرفداران مشروطه بود. پس از دفن ظهيرالدوله در آن قبرستان به مقبره جمعي از هنرمندان و بزرگان علم و ادب تبديل شد. ملک الشعراي بهار، رشيد ياسمي، رهي معيري، حبيب سماعي، درويش خان و جمعي ديگر از هنرمندان در ظهيرالدوله مدفون هستند.

در جنوب دربند منطقه ي سعدآباد واقع شده است. علي خان والي، حکمران فارس در شمالي ترين نقطه ي سعدآباد خانه اي ييلاقي ساخته بود و بخشي از زمين هاي آن متعلق به خواهر ظل السطان بوده است که احتمالا شوهرش، صارم الدوله آنها را مهريه ي او کرده بود.

حکومت ملي در عصر مشروطيت اين زمين ها را مصادره مي کند. رضاخان سردار سپه قبل از شاه شدن، اين زمينها را مي خرد و هجده کاخ در طول حکومت پهلوي در آن ساخته مي شود. قديمي ترين کاخ اين مجموعه کاخ شهوند است که ساخت آن از سال 1301 تا 1307 خورشيدي به طول مي انجامد. امروزه همه ي کاخ هاي اين مجموعه به موزه  تبديل شده است که بايد سعدآباد را باغ موزه ها ناميد.

موزه ي هنرهاي زيبا موزه ي آبکار، موزه ي بهزاد، موزه ي فرشچيان، موزه ي ميرعماد، موزه ي هنرملل، موزه ي مردم شناسي، موزه نظامي و موزه آب از جمله موزه هاي اين مجموعه هستند.

وقتي زعفرانيه را در امتداد خيابان وليعصر به پايان برسانيد، بقاياي قديمي باغ فردوس در برابر شما قرار دارد. محمدشاه در راه تجريش قصري را بنا مي کند و بعدها حسينعلي خان معيرالممالک (نظام الملک) از رجال سرشناس عهد قاجار عمارتي دو طبقه به سبک آن دوران که گوش فيل ناميده مي شد بنا مي کند و آنجا را باغ فردوس مي خواند.

 عمارت باغ فردوس در زمان مظفرالدين شاه و پس از تغييرات بسيار کرد. امروزه در عمارت قديمي برجاي مانده اين باغ، موزه ي سينماي ايران قراردارد .

اگر تجريش را به سمت شرق پيش بگيريد نام هاي ديگري پيش رويتان قرار مي گيرند. نخستين نام دزاشيب است که از دهکده هاي قديمي شرق تجريش بوده و بسياري از محلات ديگر را نيز دربرگرفته است. نام آن را دزج سفلي و دزاشيب دانسته اند که دزج يا ديزج يا همان دژ نوعي قلعه بوده است.

پس از دزاشيب خيابان نياوران آغاز مي شود. در شمال دزاشيب و آغاز خيابان نياوران محله ي جماران قرار دارد که در قديم دهکده اي بوده است. درباره ي اسم قديم جماران نظر روشني وجود ندارد. برخي بر اين عقيده اند که جمهران ري که امامزاده ادريس در آن مدفون بوده همان جماران امروزي است و عده اي نيز جاموران ري باستان را همين جماران امروزي مي دانند و عده اي نيز گفته اند که جمر و کمر به معني سنگ بزرگ است و چون از آنجا همواره سنگ هاي بزرگ به دست مي آمده آنجا را جمران به معني محل به دست آمدن سنگ ناميده اند.

خانه ي ساده و خاطره انگيز بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني(ره) و حسينيه ي مشهور جماران، از آثار ديدني اين منطقه است که با ديدن آن ياد بزرگمرد تاريخ ايران اسلامي در دل زنده مي شود و احساسي معنوي سراسر وجود را فرا مي گيرد.

 

 

 

دوشنبه 23 اسفند 1389 - 8:44


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری