سه‌شنبه 1 مرداد 1398 - 8:2
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

روشنگري در مجالس حسيني

 

 

 

 

روشنگري در مجالس حسيني

نويسنده : محمدباقر مقدسي

مترجم :‌ محسن دريابيگي

چاپ و شمارگان : اول 1386 – 2200 نسخه

ناشر : معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي

 

كتاب روشنگري در مجالس حسيني نوشته محمدباقر مقدسي در مقدمه ، پيش‌گفتار ، سه بخش و همچنين نه فصل به بررسي مسائل و موضوعات مختلف در خصوص مجالس عزاداريهاي امام حسين ( ع ) مي‌پردازد . منبر حسيني و روشنگري عنوان بخش اول ، سخنراني در مجالس حسيني عنوان بخش دوم و عوامل مهم در فهم و آگاهي عنوان بخش سوم كتاب حاضر مي‌باشد . بخش اول كتاب حاضر موضوعاتي با عناوين تعريف منبر حسيني و روشنگري ، ابزار  و عوامل مهم روشنگري ، روش‌هاي صحيح روشنگري نزد اهل بيت را مورد بررسي قرار مي‌دهد . سخنراني ، سخنراني در مجالس حسيني و قابليت‌هاي شخصي سخنران ،‌ سطح علمي سخنران ، ويژگي‌هاي اخلاقي سخنران و محتواي سخنراني در مجالس حسيني از موضوعات بخش دوم كتاب روشنگري در مجالس حسيني مي‌باشد . نويسنده در بخش سوم كتاب در فصولي با عناوين توضيح و تبيين مطلب ، بررسي و تحليل روايات جعلي و همچنين فهم مراد متكلم مطالب خود را به پايان مي‌رساند .

مولف كتاب در ابتداي مباحث خود به اين مطلب اشاره مي‌كند كه تشكيلات منابر امام حسين ( ع ) تشكليلات ديني ، اجتماعي ، تربيتي و فرهنگي است كه در جهان تشيع سطح فراواني از فرهنگ ، فكر و عقيده را دربرگرفته است . از نظر وي جامعه شيعي به بركت همين منابر ، اسلام اصيل محمدي را شناختند و معارف اهل بيت‌ را دريافتند و محبت آل پيامبر را برگزيدند . اگر اين تشكيلات نبود عقايد شيعي از بين مي‌رفت و از اسلام جز اسمي باقي نمي‌ماند . اين حقيقت را در در جوامع شيعي كه منبر و مجالس حسيني در آن نضج نگرفته مي‌توان مشاهده كرد . منابر حسيني همچون قلب تپنده‌اي است كه اصول انقلاب حسيني را چون خوني در پيكره جامعه شيعي به جريان انداخته است و در او حيات مي‌دمد و او را از ركود و مرگ محفوظ مي‌دارد .

استاد محمدباقر مقدسي كه خود از خطباي تواناي عالم اسلام است ، در حدود چهل سال است كه به خطابه و سخنراني در كشورهاي اسلامي و غير اسلامي مشغول است و در واقع كتاب حاضر حاصل مطالعه و تحقيق و تجارب ساليان است نه كار يك سال و دو سال . در اهميت و جايگاه اين كتاب در جهان عرب بايد گفت در همين مدت كوتاه مقاله‌هاي متعددي درمعرفي اين كتاب نگاشته شده و اشعار فراواني در مدح آن سروده شده است .

مترجم كتاب حاضر در مقدمه كتاب ، نجات انسان‌ها از ضلالت و گمراهي و تيرگي‌هاي جهل و ناداني را شريف‌ترين فعل آدمي مي‌داند . از نظر مترجم ارج و منزلت انسان‌ها در نزد خداوند در گروي رهايي از جهل و ناداني است و بدون آن بود و نبود انسان‌ها نزد باريتعالي مساوي است . از ديدگاه وي نهايت سير اشرف مخلوقات هم دعوت ابوجهل‌ها به سوي علم و حقيقت است .  در اين كتاب انگيزه‌هاي مهم اين پژوهش اينگونه بيان مي‌شود :

-        اگاهي و بصيرت اساس رفتار و عمل در آدمي است و منبر آگاهي‌بخش ،‌ جامعه‌اي آگاه ايجاد مي‌كند .

-        عصري كه در آن زندگي مي‌كنيم عصر متدولوژي و طر احي و برنامه‌ريزي است ، براي هر علم و فني اصول  قواعد ، روش و ساختار تنظيم شده است و به خاطر آن دانشكده‌ها و انجمن‌هاي علمي برپا شده است اما همواره اساس و پايه منبر بر ذوق و استعداد و هوش فردي مبتني است .

هدف از پژوهش روشنگري در مجالس حسيني بررسي متديك و علمي منابر حسيني ، طرح قواعد و اصول سخنراني حسيني ، بيان ويژگي‌ها و مشخصات ضروري سخنران بيان مي‌شود ؛ تا هر كس كه مي‌خواهد مشرف به خدمت سيدالشهداء بشود ، ببيند اگر توانايي پيمودن اين طريق را دارد در اين راه قدم نهد و الا خود را به سختي و تعب نيندازد چرا كه كارگري ماهرانه بهتر از سخنراني بي‌فايده است . در مقدمه مولف به كتاب‌ها و پژوهش‌هاي قبلي كه به موضوع سخنراني حسيني توجه كرده‌اند نيز اشاره مي‌شود . مهم‌ترين اين كتب عبارتند از :

لولو و مرجان در آداب اهل منبر، تاليف شيخ محمد حسين نوري طبرسي  - كبريت احمر در شرايط منبر ، نوشته محدث نوري  - ثوره الحسين او فاجعه كربلا في وجدان الشعبي ، نوشته شيخ محمد مهدي شمس‌الدين – فن الخطابه الحسينيه نوشته محمد باقر مجلسي – البيان و فن الخطابه نوشته استاد شيخ محمد تقي فلسفي ، دروس في الخطابه الحسينيه نوشته سيد مجتبي سويج – تجاربي مع المنبر نوشته شيخ احمد وائلي و دايره‌المعارف حسينيه نوشته محمد صادق كرباسي .

مولف بر روي اين مطلب تاكيد مي‌كند كه مي بايست بايد براي منابر با روش علمي جامع ، اصول ، قواعد و ضوابط ترسيم كرد ؛ يعني همان مطلبي كه كه كتاب حاضر به آن پرداخته تا بتواند سهمي در روند تحول و تكامل آن داشته باشد . متد بحث در كتاب روشنگري در مجالس حسيني نقلي و عقلي است و از متون ادبي و تاريخي بهره گرفته شده و مراحل تطور منبر از ابتدا تا عصر حاضر بيان شده است . كتاب حاضر مي‌خواهد روش‌هايي را كه اهل بيت (ع) براي رساندن مفاهيم انقلاب حسيني به مردم و ايجاد رابطه عاطفي بين مردم و امام حسين ( ع ) به كار گرفته شده را مطرح كند .

مولف در پايان بر روي اين مطلب تاكيد مي‌كند كه منابر حسيني تاثير بسياري در فرهنگ روشنگري جامعه دارند ، براي همين بايد اهتمام فراواني نسبت به آنها داشت . براي شناخت نقاط قوت و ضعف آنها و تحول منبر متناسب با عصر جديد  ، بايد كتاب‌هاي متعدد نگاشت و بررسي ميداني جامعي انجام شود تا روند آن به فرهنگ ، تربيت و ترويج روشنگري مردم منجر شود زيرا منبر از بهترين وسايل ترويج فرهنگ و تربيت ديني و اسلامي در عصر حاضر است .

نويسنده كتاب ، اهل بيت ( ع ) را پايه‌گذار منابر حسيني مي‌داند . اهل بيت شيعيان خود را به برپايي مجالس حسيني ترغيب مي‌كردند و به هر وسيله ممكن از قبيل شعر گفتن و شعر خواندن در رثاي حسيني ، نقل داستان حادثه كربلا و ذكر مصايب روز عاشورا و مابعدآن ،‌ به احياي اين جريان مي‌پرداختند .  شعر ماده ابتدايي مجالس حسيني بوده است . عده‌اي از مردم قصيده‌هايي در رثاي امام حسين (ع) مي‌سرودند و عده‌اي آن اشعار را مي‌خواندند و عده‌اي نوحه سرمي‌دادند . از اين رو نوحه‌سرايان و خوانندگان شعر اولين كساني بوده‌اند كه در مجالس ، اقامه عزا مي‌كردند . منبر پيوسته در حال تحول بوده است . سرآمد تحول جديد ،‌كه مبتني بر متد و روش عالم معاصر است ، استاد دكتر شيخ احمد وائلي بوده است كه بسياري از خطباي معاصر به شيوه وي عمل مي‌كنند . وي در سخنراني‌هاي ماه محرم ، صفر ، رمضان و مناسبت‌هاي ديگر سال مطالبي ارزشمند و پرفايده براي شنوندگان مطرح مي‌كردند .

بخش اول كتاب حاضر با عنوان منبر حسيني و روشنفكري به واكاوي موضوعاتي همچون تعريف منبر حسيني و روشنگري ، ابزار و عوامل مهم روشنگري و روش‌هاي صحيح روشنگري نزد اهل بيت مي‌پردازد . در ذيل عنوان آگاهي بخشي در زيارت مي‌خوانيم كه :

 " اهل بيت براي روشنگري در زيارت قبر امام حسين ( ع ) پيوسته مردم را تحريض مي‌كردند و مردم را با سيدالشهداء و اصول فكري اهداف سياسي او آشنا مي‌كردند . حركت حسيني جامع فكر و عاطفه است . از اين رو صرفا ً تاكيد بر يكي از اين دو آنرا بي‌محتوا مي‌‌سازد و يك نوع كوتاهي است در اداي وظيفه ما در برابر جانفشاني آن بزرگوار . زيارت قبر شهداي كربلاء از سويي دلها را محزون ، قلب‌ها را مجروح و اشك‌ها را جاري مي‌سازد و از سويي به اهداف حركت و شهادت آن بزرگوار آگاه مي‌گرداند . در اين جريان حماسه ، آگاهي و بيداري به چشم مي‌آيد . زيرا زائر هنگامي كه بر قبر حسين مي‌ايستد معاني جانفشاني در ذهنش تداعي مي‌شود . مشام جانش عزت و كرامت را استنشاق مي‌كند و عطر شهادت را مي‌يابد و روحش متاثر مي‌شود و از هر ذلت و خواري و اطاعت ظلم و طغيان بيزار مي‌گردد و هيهات منا الذله را شعار خود قرار مي‌دهد . "

تعريف سخنراني ، بعد علمي سخنراني ، بعد فني سخنراني ، ملكه سخنراني ،‌ موضوع سخنراني ، فايده سخنراني ، قابليت‌هاي شخص سخنران ، سطح علمي سخنران ، ويژگي‌هاي اخلاقي سخنران ، محتواي سخنراني در مجالس حسيني ، شرايط خطبه در منبر حسيني ، اقسام سخنراني در منبر حسيني ، نكته‌هايي درباره مصيبت‌خواني ، اقسام روايت ، توصيه عمومي به سخنرانان مجالس حسيني از جمله مباحث‌ مهم بخش دوم كتاب روشنگري در مجالس حسيني مي‌ باشد . در اين فصل به سلامت زبان ، زيبايي بيان و رواني گفتار ، صداي نيكو ، سيماي نيكو و ظاهر آراسته ، حافظه قوي ، شجاعت و جرئت ، هوش ، ذكاوت ، عقل و ذوق سليم ، سلامت و توانايي جنسي و استعداد سخنراني بعنوان ويژگي‌هاي شخص سخنران اشاره مي‌‌شود .

توضيح و تبيين مطالب ، بررسي و تحليل روايات جعلي ،‌ فهم مراد متكلم در سه فصل بخش آخر كتاب با جزئيات خود مورد بررسي قرار مي‌گيرند . نويسنده كتاب در سخن آخر خود به امور ذيل بعنوان تحقق عالي منبر اشاره مي‌كند :

1 – سخنراني در منبر بايد اهداف و اسباب حسيني را تبيين كند . 2-  در منبر حسيني بايد قيام سيدالشهداء را به خاطر اسلام معرفي كرد نه به خاطر فرقه و طايفه ويژه‌اي . 3- بايد مفاهيم كلمات و بيانات حضرت امام حسين (ع) را بيان كرد . 4- بايد بر اين نكته كه واقعه كربلا يك حادثه گذرا نبوده بلكه به مثابه يك حركت زنده است تاكيد كرد . 5- مجلس حسيني متعلق به گوينده يا باني جلسه نيست كه هر چه مي‌خواهد در آن مطرح كند بلكه متعلق به اسلام و پيامبر اكرم (ص) و اهل بيت ( ع) است . 6 – بايد مطالبي در منبر بيان شود كه علم و عقل آنرا تاكيد مي‌كند . 7 – در منابر حسيني كه دانشگاه عالم اسلام است از انواع علوم و معارف مفيد مي‌توان استفاده كرد  8 – براي اينكه رسالت منبر كه ارتقاي سطح آگاهي و فرهنگ و شناخت  جامعه است ، تحقق يابد ، بايد سخنراناني آماده و تربيت كرد كه واجد توانايي‌هاي علمي باشند . 9-  براي جلوگيري از آشفتگي و سردرگمي در امر منبر بايد از ورود كساني كه فاقد توانايي‌ها و ويژ‌گي‌هاي لازم هستند جلوگيري شود . 10 – از آنجا كه منبر نيازمند شناخت علوم ، افكار ، آراي مذاهب اسلامي و اديان ديگر است بايد مطالب اسلامي و غير اسلامي براساس روش‌هاي علمي ارائه گردد . 11 – از آنجا كه كساني كه در جلسات مذهبي شركت مي‌كنند كه از جهت عمر ، درك و ميزان شناخت متفاوت هستند  براي فايده‌رساني بهتر است كه دو گونه مجلس برگزار شود : الف : مجالس عمومي كه همه افراد در آن حاضر مي‌شوند و سخنران در اين مجالس مطالبي را بيان مي‌كند كه همه يا بيشتر افراد آنرا مي‌فهمند. ب : مجالس خصوصي كه افراد خاصي در آن شركت مي‌كنند بطور مثال براي اطفال ، جوانان دانشگاهيان ، بانوان و ... در اين جلسات با زباني كه درك مي‌كنند با آنها صحبت شود .  12 – ايجاد مركز فرهنگي يا ارتباطات فرهنگي براي خطباء ضروري است .

روشنگري در مجالس حسيني نوشته محمدباقر مقدسي و ترجمه محسن دريابيگي در چاپ اول خود با تيراژ 2200 نسخه توسط انتشارات معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي انتشار يافته است .

 

 

 

 

 

چهارشنبه 4 اسفند 1389 - 13:47


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری