سه‌شنبه 31 ارديبهشت 1398 - 0:59
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

اكرم اماني

 

منظومه اميركبير

 

منظومه اميركبير

محمود رزاقي (ارم)

نشر همگام با هستي، 1388

شابك: 5-7-90405-600-978

قيمت: 700 تومان

كتاب «منظومه اميركبير» در 6 فصل توسط محمود رزاقي به نگارش درآمده است و شرح مختصري از زندگي و اقدامات ميرزا تقي‌خان اميركبير صدراعظم معروف ايران در دوره ناصرالدين شاه قاجار مي‌باشد.

كتاب نخست با منظومه‌اي درباره اميركبير شروع مي‌شود:

سخن از رادمرد بي‌نظيري است

وزير اعظمي، والا اميري است

كسي كه حامل فرهنگ ايران

هماره در تب و دلتنگ ايران...

... نديده مكتبي استاد اعظم

كه دنياي دگر سازد فراهم

تفكر تا كه در او بينش انگيخت

در آن قالب چه حس مرد مي‌ريخت

پي درمان درد كشورها

نكرد از جان شيرينش محابا

در ايجاد مراكز پاي بفشرد

كه فقدانش دل ايران بيازرد..

... به مزد اين همه خدمتگزاري

ز تهمت‌ها بخورده زخم كاري

رقيبان معاند در تب و تاب

چگونه نقش او افكنده بر آب

پي هم توطئه او را به تعقيب

براندازي وي را داده ترتيب...

نويسنده بعد از منظومه به زندگي‌نامه اميركبير اشاره كرده است اينكه او كه بود و چه كرد و چگونه به شهادت رسيد، را به صورت اشاره وار آورده است.

ميرزا تقي‌خانه اميركبير صدراعظم معروف ايران در دوره قاجار بود و كربلايي محمدتقي، مستوفي نظام، وزير نظام، اميركبير و امير اتابك اعظم برخي از القاب و عناوين وي مي‌باشد.

اميركبير در سفر به روسيه به مؤسسات فرهنگي، نظامي و اجتماعي آنجا توجه نمود و به اين فكر بود كه راه ترقي ايران نيز داشتن دانشگاه و تشكيلات نظامي و فرهنگي منظم است.

چون محمدشاه مرد، ناصرالدين ميرزا كه قصد حركت به تهران و نشستن بر تخت سلطنت را داشت نمي‌توانست حتي هزينه سفر خود و همراهان را به تهران تهيه كند در اين هنگام كه اميركبير در تبريز و ملقب به اميرنظام بود با ضمانت شخصي پول فراهم كرد و ناصرالدين شاه را به تهران آورد اما درباريان حتي مهرعليا مادر ناصرالدين شاه كه در زد و بندهاي سياسي خارجي دست داشت مخالف امير بودند، ولي ناصرالدين شاه هر روز بر رتبه و مقامش مي‌افزود تا جايي كه ملقب به اميركبير و صدراعظم گرديد.

در مدت كوتاهي كه اميركبير صدراعظم بود (در حاليكه ناصرالدين شاه در آغاز سلطنت فقط 16 سال داشت) با نبوغ خاص و احساسات پرشور ميهن‌پرستي خود اقداماتي بس ارزنده كرد از جمله اقدامات فراواني كه وي در دوره كوتاه صدارت خود انجام داد مي‌توان به ايجاد امنيت و استقرار دولت، تنظيم قشون ايران به سبك اروپايي، ايجاد كارخانه‌هاي اسلحه‌سازي، اصلاح امور قضايي، تأسيس چاپارخانه و دارالفنون، نشر علوم جديد، فرستادن ايرانيان به خارج براي تحصيلات و تدريس در ايران، استخدام استادان خارجي و تصميم به جايگزيني آن‌ها با ايرانيان و... اشاره كرد.

در فصل سوم با عنوان روزي كه اميركبير به شدت گريست نويسنده ماجراي شايع شدن آبله در شهر را بازگو مي‌كند و اينكه مردم حاضر به زدن واكسن آبله نمي‌شوند و وقتي دو نوزاد از آبله مي‌ميرند اميركبير به شدت و از جهل مردم گريه مي‌كند و دستور مي‌دهد هر كس حاضر به زدن واكسن نشد بايد 5 تومان به صندوق دولت جريمه بپردازد چون دعانويسان در بين مردم شايعه كرده بودند كه واكسن زدن باعث راه يافتن جن به خون انسان مي‌شود.

فصل چهارم به سرگذشت اميركبير و اهداف اصلاحي و ضد استكباري اين مرد سياسي لايق، مسلمان متدين و وظيفه‌شناس اختصاص دارد.

نويسنده مي‌گويد ميرزا تقي‌خان درخانواده‌اي از طبقات پايين ملت ايران در روستاي هزاوه به دنيا آمد و با حفظ اين امتياز در دامان يكي از بهترين و اصيل‌ترين خاندان‌هاي آن روز ايران تربيت يافت و رشد كرد.

حشر و نشر ميرزا تقي‌خان با فرزندان خانواده قائم مقام از سويي استعداد و دقت نظر اميركبير از سوي ديگر از او شخصيتي مي‌سازد كه نظير آن در عصر قاجار كمتر ديده مي‌شود.

قائم مقام در نامه‌اي در مورد هوش و نبوغ ميرزا تقي‌خان چنين نوشته است: ... خلاصه اين پسر خيلي ترقيات دارد و قوانين بزرگ به روزگار مي‌گذارد، باش تا صبح دولتش بدمد.

حسادت امثال ميرزا آقاخان نوري و دسايس او همراه با مهرعليا در اين هنگام عليه اميركبير در شاه اثري نكرد و ازدواج اميركبير با خواهر تني ناصرالدين شاه يعني عزت‌الدوله اوضاع را كمي به نفع اميركبير آرام كرد.

نويسنده در فصل پنجم به مهم‌ترين اقدامات اميركبير اشاره كرده است، كه در ذيل به برخي از آن‌ها اشاره مي‌كنيم:

1- رسيدگي به وضعيت مشوش ارتش.

2- اصلاح امور مالياتي.

3- ختم غائله خراسان و قلع و تمع كردن حسين خان سالار و پيروان ميرزاعلي محمد شيرازي.

4- ختم قائله مازندران كه سنگر و پناهگاه با بيان به سركردگي ملاحسين بشرويه‌اي و ملاعلي قدوسي بود.

5- برافراشتن بيرق ايران در ممالك خارجي.

6- تأسيس مدرسه دارالفنون.

7- ايجاد روزنامه وقايع اتفاقيه در پنجم ربيع‌الثاني 1267 هـ.ق كه بعدها با عناوين روزنامه دولتي ايران و روزنامه دولت عليه ايران و روزنامه ايران منتشر نشد.

8- ساختن محلي براي توپ توپيچيان به نام ميدان توپخانه و...

و سرانجام در فصل پاياني كتاب به شهادت اميركبير اشاره شده است.

نويسنده اذعان دارد كه اميركبير از نوادر تاريخ كشور ما است. روحيه‌ اصلاح‌طلبي و عشق عميق وي به استقلال و آزادي و اقتدار ملت مسلمان ايران، زماني به فرياد دادخواهي ملت مظلوم لبيك گفت كه مي‌رفت تمامي ثروت و عزت كشور براي هميشه دركام جهنمي استعمار و استكبار جهاني بلعيده شود...

اميركبير در برابر دشمنان دين و مجريان سياست استعماري يك تنه قيام كرد و پوزه استكبار و عمال راخليش را به خاك ماليد.

و سرانجام بر اثر دسيسه‌ها و توطئه‌هاي دشمنان وي مثل ميرزا آقاخان نوري و مهدعليا و... و ناداني ناصرالدين شاه باعث شد تا در 20 محرم 1268 هـ.ق اميركبير از صدارت محزون و در 25 محرم از امارت نظام و از تمام مشاغل دولتي بركنار و به كاشان تبعيد شد و بالاخره به فرمان ناصرالدين شاه و به دست نالايقي چون حاج علي‌خان مراغه‌اي معروف به حاجب‌الدوله به طرز فجيعي در حمام فين كاشان به لقاء حق رسيده روحش شاد.

 

 

 

 

سه‌شنبه 3 اسفند 1389 - 14:25


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری