شنبه 3 تير 1396 - 8:4
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

ميلاد بهاري

 

استاد يك محفل

 

 گفتگو با يحيي آريابخشايش تدوين گر مجموعه 5 جلدي «تاريخ آغازين فراماسونري در ايران»

 

با شروع فعاليت‌هاي استعمارگرانه غربي‌ها در کشورهاي ديگر، آنها براي اينکه راحت‌تر بتوانند به فعاليت‌هاي استعماري خود ادامه دهند، ابتدا در پوشش مبلغان مسيحي و در ادامه با رواج و گسترش جريان‌هاي فراماسونري به فعاليت در کشورهاي تحت سلطه بپرداختند، در ظاهر در پي اين بودند که انديشه‌هاي آزاد خواهي، برابري و ترقي خواهانه و نوع دوستي را در کشورهاي تحت سلطه ترويج دهند.بدون شک آنها اهداف پنهاني هم داشته اند که از جمله آنها مي‌توان به ترويج ارزش‌ها و فرهنگ غربي در ديگر کشورها اشاره کرد.همزمان با سلطنت قاجاران در ايران اين انجمن‌ها توسط دولت‌هاي بيگانه در کشور تاسيس شدند.درست چند روز پس از پيروزي جنبش مشروطه در ايران انجمني ماسوني در ايران شروع به فعاليت کرد که اين بار بر خلاف جنبش‌هاي ديگر ماسوني داراي کار تشکيلاتي و سازمان دهي بود.اين لژ با عنوان «لژ بيداري ايران»، وابسته به «لژ شرق اعظم» کشور فرانسه بود.اين لژ توانست همزمان با شکل گيري انديشه‌هاي آزادي خواهانه، برابري و ترقي خواهانه در ايران به عضو گيري بپردازد و برخي از رجال مشروطه خواه ايراني را به عضويت درآورد. عضويت 121 نفر از اعضاي تاييد شده اين لژ در اسنادي که بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در منزل ذکاالملک فروغي به دست آمد به حوزه هنري رسيد. تاکنون چهار جلد از اين اسناد منتشر و يک جلد ديگر هم در راه انتشار است که به زودي توسط سوره مهر منتشر خواهد شد.اهميت انتشار اين مجموعه پنج جلدي ما را بر آن داشت که با يحيي آريابخشايش تدوين گر سه جلد آخر اين مجموعه گفت و گويي داشته باشيم.

 

در ابتدا درباره تاريخچه تاسيس و فعاليت «لژ بيداري ايران» توضيح بدهيد؟

«لژ بيداري ايران» به‌عنوان اولين لژ سازمان يافته ايراني محسوب مي‌شود. با توجه به اينکه تا قبل از پيدايش اين لژ، هيچ لژ فرماسونري در ايران به صورت سازمان يافته و تشکيلاتي فعاليت نمي‌کرد از اين بابت اين لژ داراي اهميت است. اين لژ دقيقا در يک محدوده زماني به وجود آمد که تمام مسائل سياسي و اجتماعي ايران را تحت تاثير خودش قرار داد. يعني دقيقا يک سال بعد از مشروطيت اين لژ با پيشگامي خيلي از مشروطه خواهان،افرادي که در دل مشروطه بودند،مثل تقي‌زاده، سيد محمد طباطبايي و پدرش، وثوق السلطنه، قوام سلطنه، محمدعلي خان فروغي ذکاءملک فروغي اول و برادرش و... که همگي از رهبران جنبش مشروطه در ايران بودند تاسيس شد. اين را عرض کنم که اين لژ به خاطر اين که دقيقا يک سال پس از جنبش مشروطه در ايران به وجود آمد در فضاي اجتماعي و سياسي جامعه خيلي تاثير داشت.

 

اين اسناد چطور به صورت يک مجموعه درآمد؟

بعد از انقلاب مجموعه‌اي از اسناد فروغي در منزلش به دست آمد. مجموعه اسناد «لژ بيداري ايران» از همين اسنادي بود که در خانه فروغي قرار داشت. بعد از انقلاب اين اسناد به حوزه هنري رسيد. چون اسناد بسيار با ارزشي بودند. غير از اين اسناد ديگري هم هست که در مورد خاندان خود فروغي است و در حال حاضر روي آنها هم کار مي‌شود که در آينده منتشر شود.

 

چرا مي‌گوييد اسناد لژ بيداري ايران اهميت دارد؟

چون تا به حال نه در جايي ديده شده و نه تا به حال کسي از اين اسناد استفاده کرده است. اولين بار است که اين اسناد منتشر مي‌شود. حتي خود اسماعيل راعين که يک مجموعه سه جلدي با عنوان «فراموش خانه و فراماسونري در ايران» درباره فعاليت جنبش فرماسونري دارد هم از اين اسناد خبر نداشته است. تک و توکي از اين اسناد را در کتابش آورده است. اما تقريبا 95 درصد اين اسناد که در اين مجموعه پنج جلدي آورده شده منحصر به فرد است. يعني به اين صورت که در ابتدا مقدمه در باره آن فرد که عضو لژ بوده آمده و بعد هم اسناد مربوط به او آمده است.

 

جلد اول و دوم اين مجموعه را حميدرضا شاه آبادي تدوين کرد. . .

آن زمان که آقاي شاه آبادي با دفتر ادبيات انقلاب اسلامي همکاري داشتند جلد اول و دوم اين اسناد را تدوين کردند. بعد که ايشان از حوزه هنري رفت ادامه اين مجموعه به عهده من گذاشته شد. جلد اول اين مجموعه 5 جلدي با همين عنوان «تاريخ آغازين فراماسونري در ايران» به کليات فرماسونري مي‌پردازد که اصلا فرماسونري چيست؟ خاستگاه آن کجاست؟ از چه زماني شروع شده؟ نفوذ آن ميان دولت‌ها و بين مردم و جامعه و روابطي که با کشورهاي خارجي داشته‌اند، آمده است، البته يک بخشهايي از کار در جلد اول مغفول مانده است.

 

چه بخشي هايي مغفول مانده است؟

مثلا در جلد اول پايان کار لژ بيداري در ايران مشخص نشده است. من با توجه به سندي که در همين مجموعه وجود داشت اثبات کردم که «لژ بيداري در ايران» دقيقا پنج، شش روز بعد از جنگ جهاني اول در ايران تعطيل شد. هر چند سيدمحمد کمره‌اي که خودش از اعضاي لژ بوده و بعدها خاطراتش را چاپ کرده، عنوان کرده که بعد از پايان جنگ جهاني اول ما در تهران در منزل ارباب جمشيد يا منزل فروغي جمع مي‌شديم و در مورد فعاليت‌هاي لژ بيداري در ايران بحث مي‌کرديم. ولي درست است که اين جلسات در مورد لژ بيداري است ولي رسمي نيست و فاقد تشکيلات است. «لژ شرق اعظم» فرانسه هم تاييد نمي‌کند که فعاليت‌هاي اينها رسمي بوده است. لذا دقيقا در 17 اوت 1914 «لژ بيداري ايران» رسما به فعاليت‌هاي خود در ايران پايان مي‌دهد. اين هم براساس نامه‌اي است که «لژ شرق اعظم» فرانسه به ايران مي‌فرستد که ما به سبب جنگ جهاني فعاليت‌هاي خودمان را تعطيل کرده ايم و تلويحا از اين‌ها هم مي‌خواهد که به فعاليت‌هاي خود پايان دهند.

 

چه مسائل ديگري مطرح نشده بود؟

عنوان نشدن بحث فيمينستي. چون يکي از قوانين محکم لژ فراماسونري در جهان اين است که زنان نمي‌توانند عضو لژ فراماسونري شوند. اما در دوره‌اي که لژ بيداري ايران فعاليت مي‌کرده فضايي در ايران پيش مي‌آيد که اينها با مجوز لژ شرق اعظم فرانسه اجازه مي‌يابند که در آينده بتوانند زنان را وارد فعاليت‌هاي فرماسونري کنند که البته نشده بود. بنابراين جلد 5 اين مجموعه به خاطر مسائلي که مطرح کرده‌ام خيلي کاربردي است و براي پژوهش در مورد لژ بيداري در ايران مفيد است. در اين جلد اعضاي لژ بيداري در ايران را با ويژگي‌هاي مختلف طبقه بندي کرده‌ام. که اين اعضا داراي چه ويژگي‌هايي بوده اند؟هر کدام خاستگاه شان کجا بوده؟ در کجا تحصيل کرده‌اند؟ شغل پدرشان چه بوده؟ شغل خودشان چه بوده است؟ و... همه را به صورت جدول آورده‌ام.

 

در مورد اين 5 جلد و ترتيب آوردن اسناد توضيح دهيد؟

جلد اول که کليات است. جلد دوم،سوم،چهارم و بخشي از جلد پنجم درباره اعضا و معرفي شدگان به لژ است. اين پرونده‌ها به ترتيب شماره است و بر اساس شماره پرونده اين‌ها در کتاب هم آمده است. در جلد دوم اقاي شاه ابادي اين طوري کار کرده بود که براي اين افراد در ابتدا يک مقدمه آورده و بعد سندها را آورده است. من هم همين گونه عمل کرده‌ام. چون خواننده بايد بداند اين شخصي که در موردش اسناد ارائه مي‌شود چه کسي بوده است. منتها در جلد دوم مختصر اين افراد معرفي شده اند اما در جلد سوم و چهارم مفصل تر اين افراد را معرفي کرده‌ام. مقدمه‌اي که تهيه شده از کتاب‌ها و روزنامه‌هاي آرشيو کتابخانه تخصصي تاريخ انقلاب است و بايگاني خود دفتر ادبيات در مورد زندگي نامه‌ها.

 

خب کلا اين اسناد چند نسخه بوده است؟چون در مقدمه عنوان شده که 121 پرونده است؟

حدودا 131 پرونده است. لژ بيداري ايران 121 عضو رسمي داشته است و 9 عضو ديگر رسمي نبودند. اعضاي رسمي کساني بودند که عضويتشان توسط لژ بيداري ايران و شرق اعظم فرانسه تاييد شده است. ببينيد شرايط عضويت اينگونه بوده که هر کسي که مي‌خواست عضو لژ شود سه تا پنج مفتش در باره اين فرد تحقيق مي‌کردند که صلاحيت عضويت دارد يا نه؟ تحصيلات خانواده فرد و شناختش از لژ و فعاليت‌هاي لژ مورد بررسي قرار مي‌گرفت. 13 سوال بود که بايد اين مفتش‌ها در باره اين سوال‌ها بررسي مي‌کردند. وقتي اين برگه‌هاي تحقيق کامل مي‌شدند به فرانسه فرستاده مي‌شد که آنجا هم تاييد کنند. اين 121 نفر عضويتشان در ايران و فرانسه تاييد شده است.

 

نه نفر ديگر چگونه بوده اند؟

9 نفر ديگر کساني هستند که اينها در مرحله معرفي مانده اند. يعني افرادي هستند که توسط فلان شخص عضو به لژ معرفي شده اند. اينها درخواست عضويت داده‌اند ولي عضويت شان رسما تاييد نشده است.

 

 

 

 

يكشنبه 24 بهمن 1389 - 11:48


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری