دوشنبه 29 آبان 1396 - 20:39
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

يادداشت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان گيلان

 

نگاهي به انديشه سياسي امام خميني(ره)

 

 

مردان بزرگ شاهکار آفرينش و خلقتند ، زندگي و انديشه آنان نيز شاهکارتاريخ و مملو ازانواع حوادث وحماسه هاي پرشور جهان است. انقلاب‌ها، تحولات اجتماعي و تاريخي روي نوار زندگي آنها آشکار شده است. دراين ميان  مردان الهي از خصوصيات بلند و والايي برخوردارند که هرچه درانديشه آنان عميق تر شويم مطالب تازه و درس‌هاي بزرگتري مي آموزيم.

در ميان رهبران الهي، حضرت امام خميني(ره) شخصيت بزرگي است که ازجهت ويژگي‌هاي بلند انساني کم نظير واعجاب انگيز مي باشد امام در بعد علمي فيلسوف، فقيه، اصولي، اديب، مفسر، شاعر، محدث، ومتکلم بود. دربعد معنوي عبد صالح خدا بود، و رازموفقيت اوفقط عبوديت و اخلاص بود.او درعين اينکه عارفي بزرگ بود بزرگترين سياستمدار عصر خويش نيز بود و در اوج مبارزات سياسي و اقتدار رهبري همان روح عرفاني ومعنوي خود را حفظ کرد . ازنظر تفکر و انديشه بزرگترين نوآورقرن بودند، اسلام را با زيباترين چهره ممکن به جهان معرفي کردند وا ين کاربزرگ اوعلت جاذبه بي نظيرش براي ميليونها انسان آزاده درعصرحاضربود .

دراين مقاله برآنيم برخي ازانديشه هاي سياسي امام راموردبرسي قراردهيم .

1- واژه شناسي : ابتدا لازم است معنا ومفهوم واژه هاي چون انديشه ،سياست، انديشه سياسي رابه اختصار روشن نمائيم .

الف : انديشه - انديشه درلغت به معناي فکر،تفکر، تامل است 1. انديشه درمنطق ، نوعي فعا ليت ذهني انسا ن عاقل است،با مرتب کردن امورمعلوم براي دست يابي به مطلوب وتبديل مجهول به معلوم 2.  دراصطلاح : انديشه تفکري مبنايي است که به لحاظ منطقي منسجم وداراي چهارچوب بوده، موجهه ومهم باشد3.

ب : سياست- سياست واژه اي عربي است ،اهل لغت درتعريف آن گفته اند: السياسه القيام  علي الشي بما يصلحه . سياست،اقدام وانجام چيزي برطبق مصلحت آن است اگربه حاکم وزمامدار،سياستمدارگفته مي شودازآن رواست که دراموراجتماعي وعمومي توده مردم به مصلحت انديشي،تدبير واقدام مي پردازد4.

ج : انديشه سياسي – انديشه سياسي عبارت از: مجموعه اي ازآراء وعقايد که به شيوه عقلاني ،منطقي و مستدل درباره چگونگي سازمان دادن به زندگي سياسي مطرح مي گردد . ايشمند سياسي کسي است که بتواند درباره آراءوعقايد خود به گونه اي عقلاني ومنطقي استدلال کند تاجايي که انديشه هاي اوديگر آراءوترجيحات شخصي به شمار نرود. هدف ازانديشه سياسي تنها طرح  ديدگاه ونظريه علمي نيست بلکه تغيرواقعيت ويافتن راههايي براي حل معضلات و پاسخ دادن به پرسش هاي اساسي است که جامعه با آن روبرواست5.

 

 انديشه سياسي امام خميني

 امام خميني متفکري بود  که بر حوزه هاي  مختلف اسلامي  اشراف داشت  واين ويژگي ازايشان شخصيتي جامع الا طراف، انديشمندي ماندگاردرعلم و انديشه ساخته بود .ازاين رو شناخت انديشه هاي سياسي امام به گونه اي با ديگر ابعاد انديشه اي ايشان در پيوند است که نمي توان بدون شناخت آنها مباني انديشه سياسي وي را دريافت .

انديشه سياسي امام که بر گرفته ازمباني نظري ايشان است بي گمان پاسخي براي حل بحران‌هاي و مشکلات انسان به ويژه جوامع بشري درعصرحاضراست. امام خميني مهمترين مشکل جوامع وانسان امروز را دردورشدن آنها از قوانين فطري والهي ميداند قوانيني که براساس نيازهاي واقعي انسانها تدوين شده و راههاي است براي رسيدن به زندگي مطلوب وسعادت حقيقي، امام دراين راستا تضعيف جايگاه دين درعرصه سياسي واجتماعي رامشکل بشر امروز مي داند وراه حل آن رانيزاحياي جايگاه دين درعرصه سياست و اجتماع ذکر مي کند6.

 

2- ضرورت شناخت انديشه سياسي امام خميني

شناخت انديشه سياسي امام خميني درجهان امروز از جهات گوناگون ضرورت دارد.

1- امام خميني مصلح بزرگ ديني، درجهان معاصر بود که کوشيد بين مذهب وسياست درعصرکنوني پيوندي مجدد برقرارسازد و با احياي جايگاه معنويت ودين گرايي، رابطه تخريب شده ميان علم ودين، عقل وايمان را بازسازي کند. او نظام سياسي را پي ريخت که درآن معنويت درصدر نشانده شد و طرحي از توسعه ارايه کرد که توام با دين داري ومعنويت باشد واين دغدغه مهم مسلمانان امروزاست که امام خميني تلاش نمود به آن پاسخ دهد، ازاينرو شناخت انديشه سياسي امام بسيارمهم است.

2- امام خميني ايدئولوگ انقلاب بود، ازاين رو براي شناخت ايدئولوژي اصيل انقلاب اسلامي بايد ابعاد و زواياي انديشه ايشان را باز شناسيم، اصولا انقلاب اسلامي وآرمانهاي آن بدون نام خميني، معمار کبير نهضت شناخته شده نيست.

3- انديشه سياسي امام بهترين شاخص براي ارزيابي درستي مسير حرکت انقلاب اسلامي است تا با ملاک قراردادن امام، خط و رفتار او بتوانيم ازجهت گيري‌هاي اصلي انقلاب صيانت کنيم و از انحراف آن جلوگيري نمائيم .اين شاخص ها ترسيم کننده صراط مستقيم انقلاب وچراغ راه آينده آن است اين شاخص ها که دربيانات و وصيت نامه امام تدوين گرديده بايد درست تبين شود پنهان نماند وبه فراموشي سپرده نشود7.

 

3- مباني انديشه سياسي امام خميني

 بي شک آراء و انديشه هاي سياسي هر انديشمندي مبتني بر پيش فرض هاي است .اين پيش فرض‌ها که همانند نخ تسبيح اجزاي گوناگون آراي سياسي را انسجام مي دهد به مباني نظري نام برده مي شود. انديشه سياسي امام خميني متاثر از مباني فلسفي،کلامي، فقهي ،عرفاني ايشان است که هرکدام وجهي ازوجوه انديشه سياسي ايشان را معنا کاوي مي کند . جمود در يک ياچند مبنا و جزئي نگري درآراي سياسي امام موجب برداشت ناصحيح از انديشه سياسي امام مي گردد.

 

مباني فلسفي

 يکي ازمباني انديشه سياسي متفکران سياسي نوع نگاه آنان به انسان وجهان است زيرانوع نگرش به حيات دنيايي وحقيقت انسان نقش مهمي درسياست وبرنامه ريزي او براي اداره جامعه دارد. به اعتقاد امام خميني هستي فراترازعالم ماده است، انسان خليفه خدا برروي زمين است، موجودي است عظيم بافطرت پاک، خداگونه واستعدادهاي که ميتواند اورا به سعادت ابدي برساند ، سعادت حقيقي انسان درراستاي پيمودن مسير صراط مستقيم، تهذيب وتزکيه، شرع وعقل است.

انسان موجودي هدفدار، تربيت پذير، زندگي اين جهان براي اومقدمه تعالي ورسيدن به جهان ابدي است براساس اين نگرش ازنگاه امام خميني سياست نيز بايد درهمين راستا تعريف شود ،محيط مناسبي باشد براي رشدو تعالي انسان

مباني کلامي

يعني مباني اعتقادي وديني واصول جهان بيني اسلامي که ازطريق استدلال پذيرفته مي شود وشامل مباحثي همچون: توحيدومعاد، عدل وامامت است باورهاي که درانديشه سياسي متفکران تاثيربه سزاي دارد.

انديشه سياسي امام خميني درچهار چوب انديشه سياسي شيعه ومتاثرازکلام شيعي به ويژه بر پايه دو اصل امامت وعدل است. اعتقاد به انديشه امامت محوري ترين نقش را درتفکر سياسي اجتماعي شيعيان ايفا مي کند واز ديگر سو اعتقاد به عدل نيز جهت گيري‌هاي اساسي شيعيان را درتحولات اجتماعي مي نماياند.

امام خميني ازجمله انديشمندان شيعه است که تاسيس حکومت را در دوران غيبت مشروع و ضروري خواند ودراين راستا نظريه ولايت فقيه رامطرح کرد وانقلاب اسلامي را به پيروزي رساند

مباني فقهي واصولي امام خميني

يکي از عوامل مهم واثرگذار در انديشه سياسي امام خميني مباني فقهي واصولي اوست که متاثراز ديدگاه عقل گرايانه اصوليين است، اصوليين شيعه عقل را درکنار کتاب وسنت واجماع يکي از منابع چهارگانه استنباط احکام شرعي مي دانند. اين فقها بين عقل وشرع رابطه اي ناگسستني قائلند که به آن ملازمه عقل و شرع مي گويند  بدين بيان که هرچه عقل بدان حکم کند شرع نيز طبق آن حکم خواهد کرد و هرآنچه شرع حکم کند عقل نيز آن را تائيد مي کند .

پذيرش اصل حجيت عقل پيامدهاي به دنبال دارد همچون: وجود اجتهاد و نقش آن در زمان ومکان ، امتناع ازقبول بدون نقد، منع تقليد از گذشتگان. اين نگرش و انديشه سياسي امام در توانمندي ايشان نسبت به حل مشکلات کشور  تاثير شگرف داشت.

مباني عرفاني امام خميني

 يکي ازويژگي‌هاي فکري و عملي ومطالعاتي امام خميني حوزه عرفان است . امام بررابطه عرفان وسياست تاکيد دارد ومعتقد است انديشه اي که از نور خدا روشن شد بايد بر جامعه نيز بتابد تاهمگان از آن بهرمند شوند.

امام بانگرش خاص عرفاني خود قيام کرد و به اصلاح امور جامعه پرداخت، برپايه اين مبنا همواره از سياست معنويت گرا واخلاقي دفاع کرد امر سياسي را عملي الهي و ساختن انسان کامل مي دانست که درگرو پيروي از رسول اکرم وائمه اطهار عليهم السلام ودر راستاي قرب به پروردگار است .

 

محورهاي مهم انديشه سياسي امام خميني

انديشه سياسي امام خميني منظومه اي منسجم از آرا و عقايد است که ناظر بر معضلات و پرسش هاي که جامعه باآن روبرواست وريشه درتفکر ناب اسلامي دارد فهرست برخي ازاين انديشه ها بدين قرار است.

1- حکومت اسلامي براساس نظريه ولايت فقيه .

2- پيوند دين وسياست.

3- عقلانيت وآزاد انديشي .

4- اعتقاد به نقش مردم درحکومت .

5- حفظ اتحاد و انسجام اسلامي .

امام خميني براساس چنين انديشه هاي ناب و با قدرت ايمان ، اراده پولادين و تلاشهاي خستگي ناپذير تحولات عظيمي درجهان معاصر پديدآورد، صفحات نوين ودرخشاني از تمدن، استقلال، عزت فراروي مسلمانان و مستضعفان عالم قرارداد .

 

 

پي نوشت ها:

1- محمد معين،فرهنگ فارسي ج1ص 377

2- محمد رضا مظفر، المنطق ص 32

3- يحيي فوزي، انديشه سياسي امام خميني ص141

4- ابن منظور، لسان العرب ج6ص107- طريحي مجمع البحرين ج4ص78

5- حسين بشريه، تاريخ انديشه سياسي درقرن بيستم ص 17

6- يحيي فوزي، انديشه سياسي امام خميني ص95

7- سخنراني مقام معظم رهبري در نماز جمعه تهران مورخ 14/3/89

 

 

حجت الاسلام سيد محمد علي موسوي

 کارشناس امور ادارات و نمايندگي هاي استان گيلان

 

 

يكشنبه 17 بهمن 1389 - 14:7


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری