يكشنبه 30 مهر 1396 - 18:56
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان زنجان

 

اعمال انسان و آخرت او در آيينه روايات

 


مطابق تعاليم نوراني قرآن کريم و روايات معصومين (ع)، سعادت و شقاوت انسان در گرو اعمال و کردار اوست: "کل نفس بما کسبت رهينه". انسانهاي سعادتمند کساني هستند که همت خويش را در اين دنيا صرف خودسازي و تهذيب نفس نموده، رضاي الهي را هدف عالي زندگي خويش قرار داده اند. به فرموده حضرت علي (ع): "ما المغبوط الا من کانت همته نفسه لا يغبها عن محاسبتها و مطالبتها و مجاهدتها؛ غبطه و افسوس نبايد خورد بر حال کسي مگر بر آن کس که همتش اصلاح نفس او است و هر روزه نفس خود را حسابرسي و بازخواست کرده و با آن پيکار نمايد"، اما کساني که تمام همّ و غمّ خود را حيات فاني دنيا قرار داده و توجهي به جلب رضاي خداوند نداشته و اعمال و رفتار آنها رنگ و بوي الهي ندارد، بي شک اهل شقاوت خواهند بود و روز قيامت نداي ندامت سر خواهند داد.

اميرالمؤمنين علي (ع) مي فرمايد: "لم يفد من کانت همته الدنيا عوضا و لم يقض مفترضا؛ کسي که همتش دنيا باشد، به جاي آنچه از دست داده چيزي کسب نکرده و واجبي را بجا نياورده است". نيز مي فرمايد: "من لم يکن همّه ما عندالله سبحانه لم يدرک مناه؛ کسي که همت و هدفش چيزي جز آنچه در پيشگاه خداي سبحان است، باشد، به آرمان و آرزوي خود نخواهد رسيد".

امام حسين (ع) از رسول اکرم (ص) نقل فرموده که: "ان الله عز و جل يحب معالي الامور و يکره سفسافها؛ خداوند همتهاي بزرگ و فکرهاي بلند را دوست دارد و از کارهاي سست و همت هاي فرومايه کراهت دارد". مطابق فرمايش مولاي متقيان علي (ع)، ارزش و منزلت هر انساني به قدر همت اوست و عمل و کردارش به اندازه نيّت و قصد او: "قدر الرجل علي قدر همته و عمله علي قدر نيته".

 هر قدر که همت انسان شريف و عالي باشد، نه وضيع و دون، قيمت و ارزش انسان بيشتر مي شود: "من شرفت همته عظمت قيمته". همچنين مي فرمايند: "من صغرت همته بطلت فضيلته؛ کسي که عزم و همتش کوچک باشد فضيلت و برتري اش باطل و تباه گردد".آن حضرت در بيان ديگري ضمن ابطال پندار کساني که شرافت و ارزش انسانها را در بهره مندي از مال و منال دنيوي مي بينند، مي فرمايند: "المرء بهمته لا بقنيته؛ شخصيت آدمي به همت اوست نه به مال و اندوخته اش". نيز مي فرمايند: "الشرف بالهمم العاليه لا بالرمم الباليه؛ شرافت به همتهاي بلند است نه به استخوانهاي پوسيده".

ارزش همت هر کس هم به اندازه ارزش و اهميت هدفي است که همتش را براي نيل به آن هدف، صرف مي کند. انسان همواره بايد در ترسيم اهداف خود، بهترين، والاترين و ارزشمندترين آنها را برگزيند و براي دستيابي به آنها اقدام نمايد، چه اينکه امير بيان علي (ع) مي فرمايد: "خير الهمم اعلاها؛ بهترين همتها بلندترين آنهاست". آري اين همت هاي بزرگ و اهداف والا هستند که انسان ها را به تلاش هاي ارزشمند، مداوم، پيگير و خستگي ناپذير فرا مي خوانند: "من کبرت همته کبر اهتمامه؛ کسي که همتش بزرگ باشد اهتمام و تلاشش نيز بزرگ خواهد بود".

عين القضات مي گويد: "حق تعالي گفت: شما دانيد که من چرا سه تن را از ميان بندگان برگزيدم؟ ابراهيم خليل را به خُلّت (دوستي) از بهر آن مزيّن کردم که در ميان ارواح، هيچ روح، چنان با سخا و بخشش نديدم که روح ابراهيم را بود. پس به موسي نگاه کرديم؛ در ميان ارواح، هيچ روحي متواضع تر و گردن نهاده تر از روح موسي نديدم؛ پس او را به کلام خود مخصوص کرديم. پس به روح مصطفي نظر کرديم؛ در ميان ارواح، هيچ روح مشتاق تر از روح او نديديم، پس او را به رؤيت خود برگزيديم، و اختيار کرديم. اين همه، بيان همت مي کند. همت، بالا گرفته است بر همه چيز. آن است که هر که عالي همت تر، کار او رفيع تر".

همان گونه که بيان شد، مطابق فرمايش اميرمؤمنان علي (ع)، ارزش و منزلت هر انساني به اندازه همت اوست و عمل و کردارش به اندازه نيّت و قصد او: "قدر الرجل علي قدر همته و عمله علي قدر نيته". هر قدر که همت انسان شريف و عالي باشد، قيمت و ارزش او بيشتر مي شود: "من شرفت همته عظمت قيمته". حضرت علي (ع)، بزرگواري و آقايي را نتيجه داشتن همت بلند، دانسته: "الکرم نتيجه علوّ الهمه"؛ مي فرمايد: "الفعل الجميل ينبي عن علوّ الهمّه؛ کار نيک و شايسته، از بلند همتي ناشي مي شود". از سوي ديگر، کارهاي پست، نشانه بي همتي يا پستي همت است. همان گونه که همت بلند به آدمي شخصيت مي بخشد، او را رشد مي دهد و به کمالات مي رساند، دون همتي، به سقوط انسان مي انجامد و جز اتلاف وقت و هدر دادن فرصت ها واز دست رفتن امکانات و استعدادها چيز ديگري به همراه ندارد. امير بيان علي (ع) مي فرمايد: "ما رفع امرء کهمّته و لا وضعه کشهوته؛ هيچ چيز مانند همت بلند انسان را بزرگ نکرد، چنانکه چيزي مانند شهوت راني او را به زمين نزد". در بيان ديگري حضرت، پستي همت را موجب از دست رفتن فضايل دانسته: "من صغرت همّته بطلت فضيلته"؛ و از همنشيني و مصاحبت با چنين انسانهايي برحذر مي دارد: "من دنت همّته فلا تصحبه؛ کسي که همت او پست است با او مصاحبت و رفاقت مکن".

اميرالمؤمنين علي (ع) با تقبيح دون همتي و انسان هاي دون همت، مي فرمايد: "من کانت همّته ما يدخل في بطنه کانت قيمته ما يخرج من بطنه؛ کسي که همتي جز پر کردن شکم ندارد، قيمت او نيز همان است که از شکم او بيرون مي آيد". ايشان در توصيف انسانهايي که تمام همت خود را در دنيا، صرف شکم پروري و شهوتراني نموده اند، مي فرمايد: "ما ابعد الخير ممّن همّته بطنه و فرجه؛ چه بي خير است کسي که فکري جز شکم و شهوت ندارد".

در بيان ديگري، حضرت با ترغيب مردم نسبت به حيات باقي آخرت: "اجعل همّک و جهدک لآخرتک؛ همت و تلاش خود را صرف آخرتت کن"، مي فرمايد: "من کان الآخره همه کفاه الله همه من الدنيا و من اصلح سريرته اصلح الله علانيته؛ هر که همت و توجهش به کار آخرت باشد، خدا کفايت امور مهم دنياي او را خواهد کرد و هر کس باطن خود را اصلاح کند خدا ظاهرش را در بين خلق نيک و صالح مي گرداند تا همه او را به نيکويي ياد کنند و زبان به ذکر خيرش گشايند". اميرالمؤمنين علي (ع)، ندامت و پشيماني را عاقبت دون همتاني دانسته است که منتهاي همت آنها، دنيا و خوشيهاي زودگذر آن است: "من کانت الدّنيا همّته اشتدّت حسرته عند فراقها؛ کسي که همتي جز دنيا ندارد هنگام مردن غصه او بسيار خواهد بود".

امام خميني (ره) درباره آخرت طلبي و اعراض دادن نفس از دنياخواهي مي فرمايند: "پس اي طالب حق و سالک الي الله چون طائر خيال را رام نمودي و شيطان واهمه را به زنجير کشيدي و خلع نعلين حبّ زن و فرزند و ديگر شئون دنيوي نمودي و با جذوه نار عشق فطره اللهي مانوس شدي و خود را خالي از موانع سير ديدي و اسباب سفر را آماده کردي، از جاي برخيز و از اين بيت مظلمه طبيعت و عبورگاه تنگ و تاريک دنيا هجرت کن و زنجيرها و سلسله هاي زمان را بگسلان و از اين زندان خود را نجات ده و طائر قدس را به محفل انس پرواز ده. پس عزم خود را قوي کن و اراده خويش را محکم نما که بدون آن راهي را نتوان پيمود و به کمالي نتوان رسيد. شيخ بزرگوار شاه آبادي (روحي فداه) آن را مغز انسانيت تعبير مي کردند. بلکه مي توان گفت که يکي از نکات بزرگ تقوا و پرهيز از مشتهيات نفسانيه و ترک هواهاي نفسانيه و رياضات شرعيه و عبادات و مناسک الهيه، تقويت عزم و انقهار قواي ملکيه در تحت ملکوت نفس است".


 
اميرحسين اکبري

کارشناس تبيان تبليغات اسلامي استان زنجان

 

 

دوشنبه 11 بهمن 1389 - 10:14


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری