چهارشنبه 22 آذر 1396 - 3:19
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گفتگو

 

بابك راكخواه

 

كيفيت در اجراي گفتمان‌هاي ديني را فداي كميت آن نكنيم

 


كسب رتبه دوم در اجراي طرح گفتمان‌هاي ديني در سال 88 در ميان استان‌هاي کشور با توجه به نحوه اجراي گفتمان‌ها، تعداد آن‌ها وهمچنين برگزاري کار گروه‌هاي آموزشي و نشست‌هاي فصلي اساتيد بومي، بهانه‌اي شد تا با دبيراجرايي طرح گفتمان‌هاي ديني و رييس اداره فرهنگي و تبليغ اداره کل تبليغات اسلامي استان مازندران، عليرضا زرقاني گفتگويي را انجام دهيم.

 

امروزه فرهنگ ديني از موضوعات بسيار مهم و بحث برانگيز است، هم به‌جهت انقلاب اسلامي كه ريشه‌هاي فرهنگي داشته و هم به‌جهت اينكه بعد از آن مورد تهاجم دشمنان قرار گرفته، با توجه به اين موارد بگوييد وضعيت فرهنگي جامعه را در حال حاضر چگونه ارزيابي مي‌كنيد؟

اگر بخواهيم وضعيت فرهنگي جامعه فعلي را در يك نگاه كلي بيان كنيم، به اين موضوع پي مي‌بريم كه نظام جمهوري اسلامي ايران خودش را فرهنگ مدار مي‌داند و نارضايتي از وضعيت فرهنگ ديني جامعه آن زمان، نفوذ فرهنگ غرب و بي بند و باري‌ها باعث شد كه مردم در صحنه‌ها حاضر شده و اين انقلاب عظيم را شكل دهند. مردم ايران كه خودشان را پيرو و مطيع امام خميني(ره) مي‌دانستند و با سر لوحه قرار دادن شعارهاي اساسي كه امام در حوزه دين، فرهنگ و... بيان كرده بودند به حوزه انقلاب اسلامي ورود پيدا كردند و با رهبري امام راحل تحولي عظيم را به وجود آوردند. البته نبايد فراموش كنيم كه دشمنان نيز بيكار ننشستند و حاكم شدن بر ماهيت فرهنگ كشور‌ها و تزريق فرهنگ خودشان به ساير كشور‌ها اصلي‌ترين حوزه‌اي است كه در حال فعاليت هستند و اهدافشان را در راستاي آن دنبال مي‌كنند.

با توجه به اينكه كشور ما كشوري اسلامي است و ما اسلام را در تمام زمينه‌ها از جمله در حوزه مسايل فرهنگي نيز صاحب‌نظر مي‌دانيم و معتقد هستيم كه فرهنگ ما بايد بومي و مبناي فعاليت ما بر اساس ارزش‌هاي اسلامي باشد، بر اين اساس انقلاب اسلامي ايران شكل گرفته، پيش رفته و به وضيعت كنوني خودش رسيده است. بعد از انقلاب در حوزه فرهنگ ديني كارهاي بسيار اساسي انجام شده بود، و بعد از آن نيز در زمان جنگ، چون به هر حال ما جنگ را بر اساس ارزش‌هاي اسلامي خودمان پيش مي‌برديم و همين كار‌هاي فرهنگي تاثير شاياني در روند شكل‌گيري فرهنگ اصيل ايراني در جامعه داشت.

 

اين وضعيت در مقايسه با گذشته بخصوص سال‌هاي بعد از انقلاب چگونه است؟ آيا مردم دين‌دارتر و معتقدتر به اسلام و احكام آن شده‌اند؟

اگر بخواهيم بررسي همه جانبه داشته باشيم و به اين قضيه منصفانه نگاه كنيم بايد اولاً اشراف كامل، تحقيقات و جامعه آماري دقيقي در اختيارمان باشد و ثانياً نبايد موارد منفي را آن چنان و بيش از حد بزرگ كنيم. مثلاً در رابطه با حجاب كه يكي از بحث‌هاي مهم فرهنگي كشور است، اگر در يك خيابان 50 خانم محجبه رفت و آمد كنند خيلي عادي از كنار آن مي‌گذريم اما اگر تنها چند نفر خانم بدحجاب مشاهده شود بيش از اندازه به آن مي‌پردازيم و نسبت به آن حساس مي‌شويم. انسان اگر بتواند نكات مثبت را در زندگي‌اش ببيند و به آنها توجه كند، در نتيجه مي‌تواند كارهاي بزرگي انجام دهد. من هم نظرم نسبت به اين موضوع اين است كه در زمينه فرهنگي جامعه نمي‌خواهيم كه موارد منفي و تاثيرات فرهنگ غرب را در مردم نبينيم اما به گونه‌اي هم نبايد القاء كنيم كه وضعيت را بحراني جلوه دهيم و بيش از پيش به نكات منفي آن بپردازيم.

سال‌هاي بعد از جنگ، بين ارزش‌ها و فرهنگ اصيل انقلاب اسلامي ايران با وضعيت فرهنگي جامعه آن زمان فاصله‌اي احساس مي‌شد ولي مدتي است كه تقريباً اين روند با رهبري مقام معظم رهبري يكنواخت شده و كارهاي بسيار خوبي در زمينه فرهنگ ديني جامعه شكل گرفته است و ضمن اينكه بايد بپذيريم كه اشكالات عمده‌اي هم داريم كه بايد با برنامه‌ريزي دقيق مسئولين فرهنگي كشور خصوصاً شوراي عالي انقلاب فرهنگي و شوراي فرهنگ عمومي كشور با آسيب‌شناسي دقيق و توجه به فرهنگ‌هاي بومي كشور، آن‌ها را از بين ببريم. همچنين با توجه به رويكرد دولت دهم كه رويكردي فرهنگي است، در وضعيت فعلي به اين نتيجه مي‌رسيم كه حتما ضعف‌هايي موجود است كه به اين سمت حركت مي‌كنيم اما انشاءالله اين ضعف‌ها آسيب‌شناسي خواهد شد و با اميد به آينده و كار بيشتر در اين حوزه شاهد ايراني با فرهنگ اصيل انقلاب اسلامي خواهيم بود.

 

همان طور كه خودتان گفتيد رويكرد دولت كنوني، رويكردي فرهنگي است. با توجه به اين موضوع و همچنين تنوع دستگاه‌هاي فرهنگي كشور و نوع فعاليت آنها، آينده فرهنگي كشور را چگونه تصور مي‌كنيد؟

تنوع دستگاه‌هاي فرهنگي در كشور را مي‌توان از يك نظر مثبت دانست به اين دليل كه عرصه رقابت ايجاد مي‌شود و تنوع محصولات و فعاليت‌هاي فرهنگي نيز بيشتر مي‌شود و انتخاب مردم هم كه به كدام سمت گرايش پيدا كنند ميسر مي‌شود. به اين صورت كه به طور مثال فردي خواستار حضور در كلاس قرآن سازمان تبليغات اسلامي است و شخص ديگري كلاس‌هاي اوقاف و يا وزارت فرهنگ و ارشاد را انتخاب مي‌كند. اما يك نگاه ديگري كه مي‌توان به تنوع دستگاه‌هاي فرهنگي داشت اين است كه به هر حال دستگاه‌ها تكليف خودشان را دقيقاً‌ نمي‌دانند و پاسخگوي خوبي به نيازهاي فرهنگي جامعه نمي‌توانند باشند.

من معتقدم كه در اين عرصه شوراي عالي انقلاب فرهنگي بايد ورود جدي داشته باشد و وظايف دستگاه‌ها را كه در كدام عرصه‌ چه فعاليتي داشته باشند را مشخص كند. و بعد از آن طي مدت مشخصي اين مجموعه فرهنگي كشور ملزم به پاسخگويي باشد. به طور مثال در زمينه مبلغين مشخص شود كه سازمان تبليغات اسلامي بايد امور مبلغين و اعزام را در دست بگيرد و بعد از 4 سال كه زمان خوبي براي ارزيابي است مطالعه كنند كه چه ميزان سازمان تبليغات اسلامي در امر ساماندهي، اعزام، حل مشكلات مبغلين، برگزاري كلاس‌هاي آموزشي و... موفق عمل كرده است يا مثلاً در عرصه‌هاي قرآني، تشكل‌هاي ديني و... در اين صورت ساير دستگاه‌ها كه هر فعاليتي بخواهند در امور مبلغين انجام دهند بايد با همكاري سازمان تبليغات اسلامي و زير نظر اين ارگان باشد.

يا به عنوان مثال ديگر، شوراي عالي انقلاب فرهنگي سازمان اوقاف را متولي مساجد كشور كند و مجدداً ارزيابي و توضيح عملكرد را فقط از اين سازمان بخواهد و تمام فعاليت‌هاي مسجد، تحت نظر سازمان اوقاف و امور خيريه باشد. به نظر من تفكيك و تقسيم‌بندي حوزه كاري هرنهاد در كشور يكي از مهم‌ترين كارهايي است كه شوراي عالي انقلاب فرهنگي بايد آن را انجام دهد و دستگاه‌ها را ملزم به پاسخگويي كند. يعني دقيقاً مشخص كند كه كدام دستگاه بايد صرفاً در چه زمينه‌اي فعاليت كند و به مردم و مسئولين نظام پاسخگو باشد.

 

به نظر شما گفتمان‌هاي ديني، به عنوان يكي از مدل‌هاي جديد در تبليغ دين چه تأثيري در پيشبرد اهداف فرهنگي كشور و ارتقاء سطح دانسته‌هاي ديني مردم دارد؟

يكي از فعاليت‌هاي عمده‌اي كه سازمان تبليغات اسلامي چند سالي است كه در آن ورود پيدا كرده، برگزاري گفتمان‌هاي ديني جوان است. به نظر مي‌رسد كه طرح بسيار خوبي باشد هم در زمينه‌اي كه ورود پيدا كرده هم اينكه بيشتر مربوط به جوانان است. روند كلي اين طرح به اين ترتيب است كه دبيران گفتماني به مدارس، مساجد و دانشگاه‌ها مي‌روند و با پاسخگويي به شبهات جوانان و نوجوانان و برقراري ارتباط و گفت‌وگوي چهره به چهره بسياري از مسائل و مشكلات آن‌ها را حل مي‌كنند.

گفتمان‌ ديني بهترين روش تبليغ دين است و انصافاً يكي از طرح‌هاي خوبي است كه در كشور در حال انجام است و راه كاري است براي برون رفتن جوانان از مشكلاتي كه در عرصه پاسخگويي به شبهات گرفتار آن هستند. حسن برگزاري گفتمان اين است كه استاد با استدلالات عقلي و به دور از ا حساسات پاسخ جوانان را مي‌دهد و فرق اساسي آن با كلاس‌هايي كه در مدراس تشكيل مي‌شود اين است كه در مداس ارتباط دوسويه بين معلم و دانش‌آموز برقرار نمي‌شود اما در گفتمان اين ارتباط به بهترين شكل برقرار مي‌شود. براي اينكه اين طرح ضربه نخورد بايد آسيب‌شناسي انجام دهيم، مشكلات آن را بررسي و برطرف كنيم تا ان‌شاءالله گفتمان‌هاي ديني به روند رو به رشد و تأثيرگذار خود ادامه دهد.

 

در بحث آسيب‌شناسي گفتمان‌هاي ديني كه به گفته رئيس سازمان تبليغات اسلامي ضروري‌ترين اصل در اجراي گفتمان است، چه اقداماتي را در سطح استان انجام داده‌ايد؟ آسيب‌هاي جدي و مهم استان را نيز نام ببريد؟

يكي از راه‌هاي آسيب‌شناسي كه در زمينه گفتمان در پيش گرفته‌ايم اين است كه گروهي علمي تشكيل داده و سؤالات دانشجويان و دانش‌آموزان را در جلسات گفتماني جمع‌بندي و موضوع بندي مي‌كنيم و بر اساس فراواني سؤالات آنها را استخراج كرده و آن را در قالب كتاب منتشر كرده‌ايم كه شايان ذكر است اين اقدام در اداره‌كل تبليغات اسلامي استان مازندران و در گروه گفتمان ديني تحت عنوان سؤالات گفتماني ويژه اساتيد انجام شده است. همچنين مي‌توان بعد از برگزاري جلسات گفتمان ديني و موضوعاتي كه در آن جلسه مطرح مي‌شود ارزيابي كرد كه آيا نيازها، شبهات و خواسته‌هاي دانش‌آموز برطرف شده است يا خير؟ در همين راستا و بر اين مبنا فرم‌هاي نظرسنجي در جلسات را توزيع مي‌كنيم و بر طبق آن رضايت مخاطب از جلسه و موضوع آن و همچنين محتواي پاسخ‌ به سوالات و ديد مخاطب نسبت به عملكرد استاد مشخص مي‌شود.

يكي ديگر از موضوعاتي كه در بحث آسيب‌شناسي بايد به آن ورود پيدا كنيم اين است كه عده‌اي افراد تحصيلكرده و فرهيخته به مدارس مناطق مختلف استان اعزام كنيم تا طي جلساتي كه با دانش‌آموزان و صاحب‌نظران مدارس انجام مي‌دهند، در بحث‌هاي كارشناسي ورود پيدا كنند، خواسته‌ها و معضلات مبهم آنان را شناسايي كنند تا بر آن مبنا بر روي موضوعات گفتمان‌هاي ويژه دانش‌آموزان مطالعه كنيم و آنها را برگزار كنيم. همچنين از موضوعات مهمي كه در نشست فصلي اساتيد بومي استان مازندران بحث، بررسي و تصميم گيري شد اين بود كه جلسات گفتمان‌هاي ديني بر روي موضوعات جنگ نرم، مهارت‌هاي زندگي و اخلاق جوانان، آسيب‌هاي اجتماعي در عرصه‌هاي مختلف، عفاف و حجاب، زن و خانواده در اسلام و فرقه‌هاي انحرافي و نحله‌هاي نوظهور بيشتر مانور دهد و موضوعاتي كه طبق نظرسنجي از نگاه دانش‌آموزان اهميت بيشتري داشتند و برگزاري گفتمان بر طبق آن‌ها نيز در اولويت قرار گرفت، موضوع آسيب‌هاي اجتماعي جوانان، عفاف و حجاب به منزله ارتقاء جايگاه زن در جامعه، مهارت‌هاي زندگي و خانواده شايسته در اسلام بود.

 

 تاكنون چه فعاليت‌هايي را براي ارتقاء سطح دانش و بينش اساتيد گفتمان‌هاي ديني و كسب مهارت‌هاي لازم در حوزه گفتمان ديني انجام داده‌ايد؟

براي ارتقاء سطح علمي و مهارت گفتماني اساتيد، دو برنامه مشخص تدوين شده است. يكي نشست‌هاي فصلي اساتيد است به اين ترتيب كه هر فصل اساتيد گفتمان ديني طي نشست‌هايي تجربيات و مهارت‌هاي خودشان را به يكديگر منتقل مي‌كنند و برداشت‌هاي شخصي خودشان را از محتواي جلسات و نقاط ضعف و قوت طرح بيان مي‌كنند. برنامه ديگر در اين زمينه، كارگاه‌هاي مهارت‌هاي گفتماني ويژه اساتيد است، به اين ترتيب كه با حضور اساتيد برجسته مانند دكتر توانايي، دانش مهارت‌هاي گفتماني در اين جلسات مطرح مي‌شود و به نظر من بسيار موثر است.

برگزاري اين كارگاه‌ها بسيار مفيد است بخصوص براي اساتيد بومي استان، آن طور كه مشخص است گام خوبي در اين زمينه برداشته شد اما كافي نيست. اگر اين برنامه‌ها مستمر باشد، اميد مي‌رود سطح علمي اساتيد بالا رود. همچنين براي اساتيد نرم‌افزار پاسخ به سوالات از طريق تلفن همراه را فراهم كرده‌ايم به اين صورت كه اگر استادي حتي جواب يك سوال را نمي‌دانست و اندكي شك در پاسخ به آن داشت به راحتي مي‌تواند از اين نرم‌افزار استفاده كند و پاسخ را به مخاطب بدهد.

از ديگر فعاليت‌هايي كه براي ارتقاء سطح علمي اساتيد گفتمان ديني استان انجام داده‌ايم تشكيل يك كارگروه براي بررسي نقاط ضعف و قوت كار اساتيد است.

 

ساختار و وظايف اصلي اين كارگروه چيست؟

در كارگروه گفتمان ديني تعدادي از اساتيد به صورت ثابت و متغير از شهرهاي مختلف استان حضور دارند و هدف اصلي ما از قراردادن اساتيد ثابت و متغير در كارگروه اين است كه اساتيد ثابت در تمام جلسات هستند و در جريان كامل امور قرار مي‌گيرند و از تجربيات خوبي هم برخوردار هستند و تعدادي از اساتيد هم به صورت متغير هستند كه از هر منطقه در هر جلسه، اساتيد مختلفي حضور مي‌يابند تا با استفاده از نظرات كارشناسي خود براي ارتقاء سطح علمي اساتيد و بكوشند و وضعيت بومي شهرستان را براي سايرين تشريح كنند تا بتوان برنامه‌‌ريزي دقيقي در طرح گفتمان ديني طراحي كرد.

همچنين گفتني است كه ارزيابي از وضعيت گفتمان‌هاي ديني در استان، رصد و پيش‌بيني مسائل و معضلات آينده و موضوعاتي كه بايد روي آنها وقت بيشتري گذاشته شود، آسيب‌شناسي گفتماني و بررسي تخصصي ابعاد مختلف برگزاري گفتمان‌هاي ديني توسط دستگاه‌هاي ديگر دولتي و... از جمله مهم‌ترين فعاليت‌هاي كارگروه گفتمان ديني است.

 

 استان مازندران در اجراي طرح گفتمان‌هاي ديني در سطح كشور در سال 88 رتبه دوم را كسب كرده است. چه فعاليت‌هايي را در اين راستا انجام داده‌ايد و براي ادامه اين روند موفقيت آميز در سال جاري چه اقداماتي كرده‌ايد؟

هر فعاليت موثري كه در هر كجا انجام مي‌شود ماحصل يك كار گروهي و با برنامه‌ريزي مشخص و از پيش تعيين شده است. در كسب اين رتبه توسط استان مازندران عوامل زيادي دخيل بودند كه بايد از زحمات تك تك آنها قدرداني كنيم. مجموعه دبيران و اساتيدي كه انصافاً وقت مي‌گذارند و با وجود خيلي از مشكلات وظيفه‌شان را به بهترين شكل ممكن انجام مي‌دهند. همچنين مسئولين و همكاران شهرستان در اداره كل تبليغات اسلامي مازندران، مديركل استان و معاون فرهنگي ايشان و رؤساي ادارات و آموزش و پرورش و... دست به دست هم دادند تا توانستيم در طرح اجراي گفتمان‌ ديني گام‌هاي اساسي برداريم و در سال گذشته رتبه دوم را در سطح كشور كسب كنيم.

 ما سعي كرده‌ايم كه كيفيت را فداي كميت نكنيم. و در سطح استان مثلاً بجاي برگزاري 700 گفتمان، آن را به 400 گفتمان با كيفيت بالا انجام دهيم و علاوه بر آن هميشه خلاقيت در كارهايمان را به عنوان يك اصل قرار داده‌ايم و فقط به اجراي ابلاغيه‌هايي كه از طرف مركز براي ما ارسال مي‌شود بسنده نكرده‌ايم. من به شخصه يكي از عوامل موفقيت اداره كل تبليغات اسلامي مازندران در كسب رتبه دوم اجراي طرح گفتمان ديني، انتشار نشريه گفتمان ديني مي‌دانم كه به صورت مستمر 5 سال است كه مباحث مطروحه در كلاس‌ها را در اين نشريه مي‌آوريم و در اختيار دانش‌آموزان قرار مي‌دهيم. در پاسخ به سؤال شما كه فرموديد براي ادامه اين روند موفقيت آميز در سال آينده چه اقداماتي انجام داده‌ايد بايد بگويم كه با توجه به نوع شرايط استان هنوز در برخي از دبيرستان‌ها گفتمان ديني برگزار نشده است و تلاش مي‌كنيم كه براي آنها نيز سرمايه‌گذاري كنيم و گفتمان‌ها را برگزار كنيم و آنها را به طو مستمر و با برنامه‌ريزي انجام دهيم. همچنين در زمينه ارتقاء دانش و مهارت اساتيد گفتماني در تلاش هستيم كه خارج از ابلاغيه‌ها و دستورالعمل‌هايي كه از مركز براي ما ارسال مي‌شود در اين حوزه بيشتر وارد شويم و مربيان بومي خودمان را ارتقاء دهيم و ارزيابي مناسبي از آنها داشته باشيم. موضوع ديگري كه در برنامه‌ريزي آينده‌مان قرار داده‌ايم اين است كه كتاب گفتمان ديني كه جمع‌آوري شده از 15000 سئوالات مخاطبان و پاسخ اساتيد است را در تيراژ بالا چاپ كرده و در اختيار جوانان و نوجوانان قرار دهيم.

 

-حرف آخر...

ضمن تشكر از همكاران در معاونت امور فرهنگي و تبليغ سازمان تبليغات اسلامي خصوصاً‌ آقاي مزروعي دبير اجرايي طرح گفتمان ديني، تقاضا دارم به اين موضوع توجه ويژه‌اي داشته باشند كه اگر طرحي شروع مي‌شود و استمرار دارد پايان خوبي نيز داشته باشد و اگر قرار است كه در طرح گفتمان ديني تغييري ايجاد شود بايد همراه با كار كارشناسي و برنامه‌ريزي دقيق همراه باشد و نبايد هيچگاه براي مخاطبين خود عادي شود. همچنين به دليل ورود آموزش و پرورش به بحث گفتمان ديني و اينكه به هر حال فعاليت آنان نيز به پاي ما نوشته خواهد شد، از مسئولان سازمان تبليغات اسلامي تقاضا دارم كه جلسه اي با مسئولان آموزش و پرورش ترتيب دهند و اين مسئوليت را بر عهده يكي از اين دستگاه‌ها قرار دهند. از ديگر همكاران در ساير استان‌ها تقاضا دارم در بحث برگزاري گفتمان‌هاي ديني بيشتر به كميت بپردازند نه كيفيت و بالابردن تعداد گفتمان‌ها به هر حال اگر تعداد اجراي گفتما‌ن‌ها بالا برود، بعضاً‌اين شائبه ايجاد مي‌شود كه سازمان تبليغات اسلامي تنها به فكر افزايش آمار است.

 

 

 

سه‌شنبه 28 دی 1389 - 11:49


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری

 

از اين نويسنده يا گزارشگر