جمعه 3 آذر 1396 - 7:18
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

گزارش

 

نيما نوربخش

 

تعزيه، موسيقي ما را حفظ کرده است

 

گزارشي از ديدگاه هاي دکتر اردشير صالح پور به مناسبت انتشار آلبوم«پيشخواني تعزيه»



آلبوم«پيشخواني در تعزيه، پژوهشي در نغمات آوازي شبيه خواني» که گردآوري و پژوهش آن را دکتر اردشير صالح پور انجام داده، هفته دوم دي ماه منتشر شد. صالح پور در گفتگو با فارس درباره اين آلبوم گفت: سعي کردم قديمي ترين پيش خوان هاي تعزيه را از نواحي مختلف ايران جمع آوري کنم و همه را در مجموعه اي 150 صفحه اي قرار دهم. البته 4 سي دي نيز در کنار اين مجموعه منتشر شده که حاوي 4 ساعت تعزيه خواني به شکل موسيقايي است.

وي ادامه داد: کتاب شامل پيش خواني، زمينه ها و تعاريف، ويژگي هاي ادبي پيش خوانها، سرايندگان پيش خواني ها، موسيقي پيش خواني ها، نوحه هاي پيش خواني ضبط شده، خوانندگان و نوازندگان و ساير پيش خوان ها که با موضوعات مختلف است.

صالح پور در ادامه با بيان اينکه تعزيه نمايشي موسيقايي و آوازي است که گونه هاي اصيل فرهنگ ايراني در آن به کار رفته، گفت: بخش عمده تعزيه بر موسيقي استوار است و اشکال آوازي آن يکي از ويژگي هاي منحصر به فرد تعزيه است که اين گونه نمايش ايراني را از ساير گونه هاي نمايشي جهان ممتاز مي کند.

صالح پور همچنين به جايگاه تعزيه اشاره کرد و تعزيه را يگانه نمايش جهان اسلام و ايران دانست و گفت: مذهب با موسيقي مخالف نيست و به قول ابوالحسن صبا تعزيه بوده که موسيقي ما را حفظ کرده است.

صالح پور در تعريف پيش خواني گفت: پيش خواني عبارت است از مقدمه کوتاه آوازي که توسط هنرمندان و ذاکرين در ابتداي تعزيه اجرا مي شود و عمدتا سعي مي کنند در اين مقدمه کوتاه که اغلب 3 تا 10 دقيقه طول مي کشد به شکل هم خواني، دو خواني و تک خواني و پرسش و پاسخ بخش هايي از ويژگي هاي کل مجلس را ابراز کنند، البته بعضي ها پيش خواني را با پيش واقعه که کاملا از هم متفاوت هستند اشتباه مي گيرند.

اين پژوهشگر ادامه داد: پيش خواني شکلي از تصنيف خواني يا ترانه هايي است که به عبارتي توسط خوانندگان در آواز اجرا مي شود. پيش خواني درآمد آغازين مجالس تعزيه و شبيه خواني است که به شکل نوحه يا ترانه به صورت دسته جمعي توسط اعضاء و بازيگران، اندکي قبل از شروع مجلس در قالب نوحه، تک خواني، دم گيري و واگيري خوانده و به همراه موسيقي اجرا مي شود.

 وي بيان داشت: همه اين پيش خواني ها بر اساس رديف ها و نغمات موسيقي دستگاهي ايران طراحي شده اند و با شکل آواز موسيقي همين دستگاه ها خوانده و نواخته مي شوند. اين استاد دانشگاه با اشاره به ورود پيش خواني ها به موسيقي امروزي افزود: بسياري از اين پيش خواني ها چون شکل و قالب مشابه ترانه امروزي و تصنيف را داشته اند بلافاصله وارد موسيقي شدند و مردم به عنوان ترانه آنها را مي شناسند.

صالح پور ادامه داد: قطعه مرغ سحر اصلش مربوط به يکي از مجالس تعزيه بوده که يک شخصي با نام ارموي از اهالي کاشان در آن دوران شعري براي تعزيه سروده و سپس ملک الشعراي بهار شعري بر همان وزن رويش گذاشته و روح ا... خالقي هم آن را تنظيم کرده و تبديل به مرغ سحر امروزي شده در حالي که اصل اين قطعه براي تعزيه بوده است.

اين کارگردان تئاتر با اشاره به علت تغيير شکل دادن پيش خواني ها به تصنيف گفت: از آنجايي که تعزيه در دوره پهلوي اول ممنوع و در همان سال راديو نيز تاسيس شد، بسياري از آهنگسازان آن دوره مثل روح ا... خالقي، موسي خان معروفي، علينقي وزيري، ابوالحسن صبا که براي تحصيل به فرنگ رفته بودند و با موسيقي غربي آشنا شده بودند با ديدن ملودي هاي زيبايي که در تعزيه خوانده مي شد، آنها را به صورت ترانه در آوردند و به شکل تصنيف به مردم از طريق راديو ارائه دادند.

 وي ادامه داد: به نظرم اين استادان، آهنگساز نبودند، بلکه تنظيم کننده بودند که اين تصانيف به نام آنها معروف شد به همين منظور در تحقيقي که من انجام دادم، ثابت کردم که اصل اين ترانه ها از کجاست و اينها در تعزيه چه کاربردي داشتند.

خالق آلبوم پيش خواني در تعزيه با بيان اينکه مجلس تعزيه، پشتوانه موسيقي ايران است، بيان داشت: موسيقي ايران وامدار همين مجالس تعزيه است. به عقيده من تعزيه وجه الزامان حفظ و نگهداري موسيقي اصيل ايراني شده است.

وي ادامه داد: موسيقي سنتي ايران همواره موسيقي است که بر فرهنگ معنوي، آييني، سنتي و ادبي ما استوار است چرا که تمامي شعرهاي زيباي شعراي بزرگ ما را خوانندگان برجسته کشورمان هميشه در آثارشان مي خوانند و يک آهنگسازي هم بر همان اساس آهنگ مي سازد به طور کلي مي توان گفت که شاعران ما بر اساس اوزان موسيقايي شعر مي گفتند بنابراين يک نسبت اجتناب ناپذيري بين ادبيات خصوصا شعر و موسيقي و خواننده وجود دارد.

اين پژوهشگر بيان داشت: ريشه هاي تعزيه به فرهنگ ايران باستان باز مي گردد که در دوره صفويه مقدماتش فراهم مي شود. اما در دوره زنديه براي نخستين بار ما با مجالس تعزيه آشنا مي شويم اما به طور کلي شکوفايي و شکل گيري اصلي و اساسي تعزيه را بايد در دوره قاجار، خصوصا در دوره 50 ساله حکومت ناصرالدين شاه جستجو کرد.

وي افزود: به نظرم در 30 ساله اخير هنوز تعزيه چندان جدي گرفته نشده تا20 روز پيش که توسط سازمان جهاني يونسکو جزو ميراث بشري به نام ايرانيان ثبت شد.

صالح پور گفت: تعزيه به عنوان يک نمونه ميراث هنري، فرهنگي، آييني، سنتي و مذهبي ايران ثبت جهاني شده، اما ما هيچ کدام معرفت شناسي در اين باره نداريم چرا که ما چيزي را ثبت جهاني مي کنيم، اما جامعه هنوز آن را نمي شناسد.

وي ادامه داد: من معتقدم همچنان که ما تئاتر شهر ساختيم بايد يک تکيه دولت هم بسازيم. تکيه دولت براي مراسم آييني ما باشد و تئاتر شهر براي تئاتر مدرن. به هر حال بشر با مدرنيته هم آشنا خواهد شد ولي ما عادت کرديم هميشه افراط يا تفريط داشته باشيم. هميشه سعي کرديم از اصالت ها دور شويم و فکر کنيم همه چيز در اصالت بيگانگان است.

اين استاد دانشگاه در خاتمه گفت: در دانشگاه هاي ما هم اکنون کتاب نمايش نويسان خارجي درس داده مي شود اما دو واحد کوچک براي تعزيه وجود دارد. نمايش ها و اسطوره هاي ايراني را  کسي نمي شناسد، بر اين اساس دانشکده هاي ما هم بيشتر فرهنگ تئاتر غربي را حس مي کنند تا نمايش ايراني.

 

 

يكشنبه 26 دی 1389 - 9:14


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری