چهارشنبه 7 تير 1396 - 1:13
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

حسين آرياني

 

عامل نشر فرهنگ و سنن

 

بررسي ويژگي هاي صنايع دستي


تعريف صنايع دستي: صنايع دستي به فعاليت هايي اطلاق مي شود که تمام يا قسمت اعظم مراحل ساخت محصولات آن با دست انجام گرفته، و در چهارچوب فرهنگ و ذوق و هنر ساکنين هر منطقه با توجه به ميراث هاي قومي آنان خلق مي شود. در ايران هيچ گاه ميان هنر و صنايع دستي جدايي نبوده، و همواره دست ساخته ها به صورت آثار هنري عرضه شده اند. صنايع دستي را در ايران مي توان هنر-صنعت ناميد.

ويژگي هاي صنايع دستي: 1-صنايع دستي از جمله صنايعي است که مواد اوليه آن به ميزاني فراوان و بهايي ارزان در اختيار توليد کننده قرار دارد. 2-در توليد صنايع دستي، دست انسان نقشي اساسي دارد. 3-صنايع دستي از معدود صنايعي است که در آن نيازي به کارشناس و متخصص خارجي وجود ندارد.4-از آنجايي که صنايع دستي، بازتاب ذوق وسليقه، سنن،  آداب و رسوم اهالي هر منطقه و حاوي برداشت ها و بينش هاي شخصي صنعتگران است. تازه بودن و عدم تشابه از ويژگي هاي محصولات آن به شمار مي آيد. 5-صنايع دستي بازتابي از تاريخ و تمدن هر قوم و ملت است و مي تواند عامل نشر فرهنگ و سنن به نقاط مختلف کشور وحتي به کشورهاي ديگر باشد.

تنوع توليد: صنايع دستي از نظر تنوع در توليد به سه دسته شهري، روستايي و عشايري تقسيم مي شود که منهاي صنايع دستي عشايري دو نوع ديگر مي تواند، خانه اي يا کارگاهي، دائم و يا فصلي باشد.

صنايع دستي شهري: صنايع دستي شهري معمولا به صنايعي اطلاق مي شود که بيشتر حالت کارگاهي و دائم داشته و مراکز توليد ان در شهرها متمرکز هستند. مانند قلم زني(در شهر اصفهان)، مينا سازي(اصفهان)، منبت کاري(آباده و گلپايگان)، شيشه گري(شهر ري) و...

صنايع دستي روستايي: عبارت است از صنايعي که بيشتر حالت خانگي و غير دائم داشته و عمدتا در مناطق روستايي متمرکز هستند. مانند بافت سبد و حصير، قالي، گليم و...

صنايع دستي عشايري: اصطلاح صنايع دستي عشايري به محصولاتي اشاره دارد که توسط ايلات و عشاير توليد مي شود و معمولا نيز داراي خصوصيت خود مصرفي است. مانند بافت سياه چادر(از پشم بز)، توليد نمد، بافت گليم، گبه، جاجيم و خورجين و...

تقسيم بندي صنايع دستي: صنايع دستي بنا به کاربرد و ويژگي هاي خود به سه دسته مصرفي، هنري و مصرفي-هنري تقسيم مي شود.

 صنايع مصرفي به محصولاتي گفته مي شود که بيشتر به عنوان ضروريات زندگي روزمره کاربرد دارند. صنايع دستي هنري بيشتر داراي جنبه تزييني است و به ندرت استفاده روزمره دارد.

صنايع دستي مصرفي-هنري هم به نوعي از توليدات اطلاق مي شود که ضمن برخورداري از کاربردهاي مصرفي داراي جنبه هاي هنري نيز هست. مانند پارچه هاي کلاقه اي، پارچه قلمکار، محصولات چوبي خراطي شده و...

هنرمندان نقاش ايراني در صدر اسلام از تصوير کردن موجودات زنده منع شدند ولي استعداد هنري خود را به آراستن و تذهيب کتب ديني و اسلامي مخصوصا قرآن و مساجد ومزارهاي اسلامي معطوف نموده، و آثار شاخصي از خود در تاريخ هنر اسلامي به يادگار گذاشتند.

تذهيب: تذهيب در لغت به معني زراندود کردن، زر گرفتن، زرکاري، طلا کاري روي کتب و حاشيه اوراق مي باشد. هرگاه هنرمند با استفاده از طلا و رنگ هاي جسمي و روحي در صدد تزئين اوراق کتاب يا مرقعات(صفحاتي که تشعير شده اند را مرقع مي گويند.) برآيد، آن هنر را تذهيب و هنرمند آن را مذهب يا طلا انداز مي گويند.

تشعير: نوعي تزيين حاشيه نسخ خطي است که در حاشيه نسخ و مرقعات معمولا با يک و دو يا حتي سه رنگ طلا انجام مي گيرد. نقوش مورد استفاده در تشعير بيشتر خطوط غير منظم و گاه تصاوير جانوران و پرندگان مي باشد. در تشعيرها از تصاوير جانوران خيالي مثل سيمرغ و اژدها ونيز نقش هاي انتزاعي هم استفاده مي شود.

شيشه گري(آبگينه): شيشه گري صنعت رام نمودن سنگ سيليس به کمک حرارت و هنر شکل دادن سيليس مذاب براي ساختن فرآورده هاي شيشه اي است. هنر شيشه گري در دوره سلجوقيان(قرن ششم هجري) به اوج شکوفايي خود رسيد.

قلم زني: قلم زني هنر حکاکي نقوش بر اشياء فلزي است. شهر اصفهان مرکز اصلي هنر قلم زني به شمار مي آيد.

خاتم کاري: هنر آراستن سطح اشياء با اشکالي شبيه موزاييک و با مثلث هاي کوچک چوبي از جنس استخوان يا فلز است که طرح هايش از اشکال هندسي منظمي تشکيل يافته اند.  اين اشکال از قرارگرفتن مثلث هاي کوچک در کنار يکديگر بوجود مي آيند. دوران صفويه يکي از درخشانترين دوره هاي خاتم سازي در ايران است. شهرهاي شيراز، اصفهان و تهران از مراکز مهم خاتم کاري به شمار مي آيند.

منبت سازي: منبت سازي هنر برجسته کاري و مشبک نمودن چوب بر اساس نقشه اي دقيق است.

معرق: هنري است که شباهتي عجيب و تام و تمام به نقاشي دارد با اين تفاوت که در نقاشي، طرحي با کمک رنگ جان مي گيرد ولي در معرق، هنرمند با چوب و کنار هم نشاندن قطعات چوبي باعث پيدايي نقوش مي شود.

قلمکار: يکي از چاپ هاي سنتي ايران است که جنبه مصرفي و کاربردي دارد و به باسمه کاري نيز معروف است اين هنر از دوره صفويه پا گرفت. قلمکار بر روي پارچه کرباس و متقال به وسيله طرح کنده شده بر روي چوب گلابي اجرا مي گردد. رنگ هاي به کار رفته در اين هنر سياه، قرمز، آبي و زرد مي باشد و طرح رايج در آن بته جقه است. مراکز مهم اين هنر در شهرهاي اصفهان، دامغان و تهران است.

قلمدان: اين هنر از دوره زنديه پاگرفت و در اصطلاح فرانسوي به آن پاپيه ماشه مي گويند. در هنر قلمدان نقاشي بر روي کاغذ و مقواي فشرده شده انجام مي گيرد. نقش رايج در قلمدان گل و مرغ است.

روز جهاني صنايع دستي برابر با 10 ژوئن(20 خرداد ماه) هر سال است.

 

 

سه‌شنبه 21 دی 1389 - 13:22


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری