شنبه 3 فروردين 1398 - 0:44
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ضياء آراسته

 

عقل و دين ، فلسفه احكام

 

 

عقل و دين ، فلسفه احكام  – مجموعه انتظار مطهر ( جلد شانزدهم  )

نويسنده : محسن عباسي ولدي

نوبت چاپ و شمارگان : اول ، بهار 1384 – 2000 نسخه

ناشر : معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي

 

محسن عباسي در كتاب عقل و دين ، فلسفه احكام به طرح موضوعاتي همچون فلسفه احكام ؛ آري يا خير ؟ نظر استاد مطهري درباره‌ي فلسفه احكام ، عقل اسلامي ، علم و نسبت آن با نيازهاي روحي ، روح ناشناخته ، ناتواني علم و عقل در راه دست‌يابي به فلسفه صحيح زندگي ، ابهام مفهوم سعادت ، زندگي اجتماعي انسان ، مساله حيات ابدي ، راز بعثت انبياء ، فلسفه كلي و جزئي احكام ، تعبد ، راز ابهام فلسفه احكام و فروش كالاي حس به جاي متاع عقل مي‌پردازد .

بحث كتاب حاضر با اين سوال آغاز مي‌شود كه آيا احكام ، فلسفه دارند يا خير ؟ مثلا ً حكمي كه خدا درباره‌ي نماز يا روزه ، نوع پوشش ، معاملات يا ازدواج مي‌دهد ، فلسفه دارد يا خير ؟ برخي از روشنفكران ما مي‌گويند : فلسفه‌ي احكام براي عقل انسان كاملا ً قابل درك است ؛ پس ما مي‌توانيم از طريق عقل فلسفه احكام را بدست آورده و به همين وسيله ، احكام را تغيير دهيم . استاد مطهري مي‌گويد : " قوانين اسلام به اصطلاح امروز در عين اينكه آسماني است ، زميني است ؛ يعني بر اساس مصالح و مفاسد موجود در زندگي بشر است ؛ به اين معنا كه جنبه‌ي مرموز وصد در صد مخفي و رمزي ندارد كه بگويد : « حكم خدا به اين حرفها بستگي ندارد . خدا قانوني وضع كرده و خودش از رمزش آگاه است . » نه ، اسلام اساسا ً خودش بيان مي‌كند كه هر چه قانون من وضع كرده‌ام ، بر اساس همين مصالحي است كه يا به جسم  شما مربوط است يا به روح شما ، به اخلاق شما ، به روابط‌ اجتماعي شما ، به همين مسائل مربوط است؛ يعني يك امور به اصطلاح مرموزي كه عقل بشر هيچ به آن راه نداشته است نيست .

در بحث عقل اسلامي مي‌خوانيم كه شخصي از امام صادق ( ع ) پرسيد عقل چيست ؟ فرمود : چيزيست كه بوسيله آن خدا پرستش شود و بهشت به دست آيد . آن شخص مي‌گويد : گفتم پس آنچه معاويه داشت چه بود ؟ فرمود : آن نيرنگ است ، آت شيطنت است ، آن نمايش عقل را دارد ؛ ولي عقل نيست . استاد مطهري در جايي ديگر عقل را بعنوان نيرويي برخوردار از قدرت تجزيه و تحليل معرفي مي‌كند .  " عقل در روايات اسلامي آن نيرو و قوه تجزيه و تحليل است . در غالب مواردي كه مي‌بينيد اسلام جاهل را كوبيده ، جاهل در مقابل عالم و به معني بي‌سواد نيست ؛ بلكه جاهل ، ضد عاقل است . عاقل كسي است كه از خودش فهم و قدرت تجزيه و تحليل دارد و جاهل كسي است كه اين قدرت را ندارد . "

نويسنده كتاب اينكه بشر بر نيازهاي خود و راه ارضاي آنها اشراف كامل نداشته و به همين دليل نمي‌تواند به طور صد در صد براي احكام فلسفه‌بافي كرده و از راه تشخيص فلسفه‌ها خودش بدون كمك دين ، احكام را تغيير را دهد به علت دلايلي همچون 1- روح ناشناخته 2- ناتواني علم و عقل در راه دست‌يابي به فلسفه صحيح زندگي 3- ابهام مفهوم سعادت 4-  زندگي اجتماعي انسان و 5- مساله حيات ابدي مي‌داند . عباسي به اين نكته اشاره مي‌‌كند كه زندگي يك واحد است كه تجزيه بردار  نيست . نمي‌توان بدون در نظر گرفتن هدف كلي اين واحد ، احكامي صادر كرد كه انسان را به هدف اصلي برساند . اگر قبول كرديم كه زندگي هدف دارد ، بايد در چينش برنامه‌هاي زندگي نقش حذف يا اضافه‌ي هر برنامه در رسيدن و يا نرسيدن به هدف زندگي بررسي كنيم . آيا عقل به تنهايي چنين كاري را دارد ؟ اصلا ً آيا عقل بدون تكيه بر وحي و بصورت مستقل مي‌ تواند ، فلسفه‌ي حقيقي زندگي را روي تابلوي ذهن ما به تصوير بكشد ؟

در بخش‌هاي فلسفه كلي و جزيي احكام كتاب حاضر به منظور از فلسفه كلي و جزئي احكام پرداخته مي‌شود . نويسنده در بيان نكته آخر فلسفه احكام بر روي اين موضوع تاكيد مي‌كند كه درست است كه عقل يكي از منابع استنباط احكام است ؛ اما در موارد بسياري خدا اراده كرده كه فلسفه‌ي احكام براي انسان مجهول بماند . عباسي در توضيح اين مطلب مي‌گويد كه در مساله عبادت « تعبد » موضوعيت دارد ؛ يعني بنده بايد بدان جهت كه بنده‌ي خداست و خدا را بعنوان موجودي با حكمت مطلق قبول دارد ، حكمش را نيز بر چشم بنهد و بي‌چون و چرا بپذيرد .

حكم آن چه تو بنمايي ؛ امر آن چه تو فرمايي

نويسنده كتاب در پايان با بيان اين مطلب مباحث خود را به پايان مي‌رساند كه « خدا گفته » ، دليل متحجرانه از پاسخ‌گويي به فلسفه احكام نيست . خدا گفته ، دليلي نيست كه فقط به درد انسان‌هاي گذشته بخورد . « خدا گفته » بزرگ‌ترين و محكم‌ترين دليلي است كه براي پاسخ به فلسفه‌ي احكام وجود دارد .

عقل و دين ، فلسفه احكام توسط محسن عباسي ولدي در چاپ اول خود با تيراژ 2000 نسخه و توسط معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي به چاپ رسيده است .

 

 

 

 

چهارشنبه 8 دی 1389 - 11:35


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری