سه‌شنبه 2 آبان 1396 - 2:11
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

داود خسروي

 

يادگاري از فتح آندلس

 

نگاهي به معماري مسجد جامع قرطبه( کوردوبا)

مسجد قرطبه که در حال حاضر جزو ميراث جهاني به شمار مي آيد، ابتدا عبادتگاهي براي مسيحيان بود و بعد به طور کامل به صورت کليسا در آمد سپس  با ورود امويان به اسپانيا به مسجد تبديل شد.اين مسجد در منطقه آندلس و درشهر کوردوبا در اسپانيا قرار دارد.

آندلس را طارق بن زياد در سال 711 ميلادي به فرمان موسي بن نصير کار گزار بني اميه فتح کرد سپس سال بعد، خود موسي در راس ده هزار مرد شامي در آنجا حضور يافت. اين امر در پايان دوران وليد بن عبد الملک انجام گرفت. طي 80 سال از حکومت بني اميه در آندلس، هنر اسلامي در آنجا  هم شکوفا شد.

کوردوبا در معرض تهاجم مداوم قرار داشت و با هريک از اين هجوم ها، ويژگيهاي معماري جديدي به آن افزوده شد. اين بنا به خاطر قوسهاي عظيمي که دارد مورد توجه است، اين مسجد داراي 856 ستون از جنس يشم، عقيق سليماني( رنگارنگ)، فيروزه و گرانيت مي باشد. اين ستونها با بقاياي معبد رومي که پيشتر فتح شده بود و نيز ساختمانهاي مخروبه ساخته شدند.

استفاده از قوسهاي جفت و تصاوير بالاي آن، طرحي ابداعي در معماري آن زمان به شمار مي آمد. با استفاده از  اين نوع معماري سقفهاي مرتفع مي توانند وزن زياد بنا را تحمل کنند.قوسهاي جفت شامل يک قوس نعل اسبي( پاييني) و يک قوس نيم دايره اي ( بالايي) مي باشد. ايده  قوسهاي سياه و سفيد مشهور اين مسجد از گنبد صخره اي (dome of the rock)  گرفته شده است.

اين بنا داراي طاقهاي تذهيب کاري شده با شکوهي مي باشد.يکي از گنبد هاي مرکزي آن کاشيهاي آبي رنگي دارد که به شکل ستاره در کنار يکديگر قرار گرفته اند. محراب اين مسجد يکي از شاهکارهاي هنر معماري و داراي الگوهاي هندسي و گل و گياه مي باشد.

اين مسجد براي مدت 3 قرن متوالي اهميت و جايگاه خود را به عنوان يکي از شاهکار هاي معماري اسلامي حفظ کرده است. اين مسجد جزو آثار به ثبت رسيده توسط سازمان جهاني يونسکو مي باشد.

اين مسجد در کوردوبا مرکز آندلس، در آن زمان به عنوان مرکزي اسلامي و هنري  به شمار  مي آمد.اين شاهکار معماري اسلامي توسط هشام ابن عبد الرحمان در قرن 8 ميلادي(سال 785 ميلادي ) بنا شد.

مسجد قرطبه طي مدت زمان 200 سال ( 2 قرن) به بناي کنوني بدل شده و به عنوان سومين بناي بزرگ جهان اسلام از آن ياد مي شود. اين مسجد در زميني به مساحت 24 هزار متر مربع بنا شده است.

اولين موردي که جزو  تزيينات وآراستگيهاي اين مسجد به شمار مي رود، بالکن هايي است که از ابتداي نماي غربي مسجد در بالاي قسمت مسقف آن قرار دارد. اين بالکن ها داراي اشکال مثلثي مدرج مانند دندانه هاي اره است. اين نوع بالکن ها در شرق معروف بوده است و سپس در اسپانيا انتشار يافته و اساس کار قرار گرفته است.

در معماري مسجد چند کمان به صورت x    خميده متشکل از 3 يا 4 گچ بري بين زاويه داخلي از بالا و لبه برجسته از پايين وجود دارد و از دو طرف به گچ بري هاي کنده کاري شده منطبق بر هم مي ماند. تاجهاي ستون هاي مسجد جامع قرطبه هم از عالي ترين تزيينات اين بنا به شمار مي آيد.

کاشيهاي رنگارنگ با زمينه طلايي و با سنگ هاي مربع نازک و کوچک سقف گنبد و چار چوب عريض، محراب و درهاي کناره آن را  مي پوشاند.

نقشه مسجد با بسياري از مساجد کهني که در ابتداي ظهور اسلام ساخته شده اند، برابري  مي کند. سالن اصلي مسجد موارد استفاده مختلفي داشته است. در زمان عبد الرحمان از آن به عنوان مرکز آموزش و تدريس و محکمه عدالت استفاده مي شد.

اين مسجد داراي يک نمازخانه مستطيلي شکل است که ديوارهاي آن به سمت کعبه قرار دارند. نمازخانه مسجد بزرگ بوده و سقفهاي مسطح  چوبي دارد که  روي ستونهاي نعل اسبي استوار شده است. روي ديوارهاي اين مسجد نسخ خطي قرآني به خط کوفي  چشم مي خورند.

بعضي از مهمترين شاخهاي معماري اين مسجد عبارتند از : صحني که توسط قوسها، صفحات چوبي، مناره ها، موزاييکهاي رنگي و پنجره هايي با شيشه هاي رنگي پوشانده شده است.

معماري اين مسجد به معماري مسجد جامع دمشق شباهت دارد. به همين دليل مشخص است که عبد الرحمان از مسجد جامع دمشق به عنوان مدلي براي ساخت اين مسجد استفاده کرده است.

150 سال بعد از ساخت اين مسجد، پلکاني در سقف آن ايجاد شد و مسجد هم به سمت جنوبي گسترش بيشتري پيدا کرد و پلي ساخته شد که سالن نمازخانه را به قصر خليفه متصل مي کرد. اين مسجد بعدها باز هم از ناحيه جنوبي گسترش پيدا کرد و حياط آن بزرگتر شد.

اين بنا در 4 مرحله ساخته شد که هريک از خلفاي آن دوره در ساختن و تکميل آن نقش داشتند.

 مسجد قرطبه در زمان باز پس گيري آندلس به وسيله مسيحيان ( در سال 1236 ميلادي ) توسط فرديناند و ايزابلا، به کليسا تبديل و ناقوسهايي به آن اضافه شد.

ترجمه: غزال حسين زاده

 

 

 

 

سه‌شنبه 7 دی 1389 - 15:26


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری