سه‌شنبه 25 مهر 1396 - 23:57
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

كتاب

 

ياسر حمزه لوي

 

در محضر عشق

 

نگاهي به کتاب اشک و ماتم در سوگ سبط خاتم

اشک و ماتم در سوگ سبط خاتم، اثري است فاخر و قابل تامل که با ترجمه عباس جلالي از کتاب لواعج الاشجان في مقتل الحسين (ع) اثر علامه فقيد سيد محسن امين عاملي، توسط انتشارات اميرکبير به انتشار رسيده است. در اين بررسي با بضاعت محدود خود، نگاهي خواهيم داشت به اثر فوق و ويژگي هاي آن از منظرهاي مختلف؛ تا فتح بابي باشد براي آشنايي هرچه بيشتر مخاطبان با اين آثار برجسته و بهره بردن هرچه بيشتر از آن در زمينه هاي مختلف.

پيش از هر چيز ذکر مقدمه اي بر بررسي اين نوع آثار لازم مي نمايد. اثر مورد نظر اين بررسي از نظر موضوعي داراي نمونه هاي فراواني است که در موقعيت يکساني قرار دارند و با توجه به يک موضوع خاص ( حادثه عظيم کربلا ) به رشته تحرير درآمده اند. اما اين شايد تنها نقطه مشترک اين آثار باشد و انچه بعد از آن بييش از هر چيز به چشم مي خورد شيوه بيان موضوع مورد اشاره و هدف از بيان آن و همچنين قابل اعتماد بودن روايات ان است. گاهي نويسنده اين نوع اثر تنها به دنبال بيان جزئياتي از حادثه است و با رويکرد خاصي به موضوع تنها به بيان گوشه هايي از واقعه مي پردازد. به عنوان مثل اثر را محدود به ظهر حادثه مي نمايد يا تنها به بررسي يکي از شخصيت ها در دل حادثه همت مي گمارد. در مقابل فراوانانند ثاري که سعي در بيان تفصيلي واقعه کربلا داشته اند. همچنين ممکن است در آثاري شاعرانگي اثر و استفاده از بيان احساسي لطماتي به حقيقت يابي مخاطب بزند و يا حتي اثر را از حقيقت دور نمايد ( هرچند که هميشه اينگونه نيست و اين يک اصلي کلي نمي تواند باشد. ). همچنين بايد در نظر گرفت که هدف از انشار چنين اثري چيست و چه طيف از مخاطبي را براي خود در نظر گرفته است. اين شيوه نيز گاها موجب تغيير در نوع بيان و همچنين تغيير فراوان در تمرکز مولف بر نقاط حساس واقعه مي شود. مطمئنا تفاوت فراواني در تاليفي که مخاطب خود را مداحان اهل بيت و شعرا يافته است؛ با تاليفي که مخاطب خود را محققين و پژوهشگران اين عرصه مي داند، وجود دارد. اما انچه فرا تر از اين موضوع وجود دارد و بايد به آن اهتمام خاص و نظر ويژه داشت نگاهي واقع بينانه، خالي از کم گويي و زياده گويي و بيان مطالب از منابع مطمئن و آزموده است. هرچند موضوع تحريف در تاليف آثار مکتوب بسيار کمتر از آثار غير مکتوب در اين زمينه مشاهده مي شود، اما بسيار تاثير گذار تر و عميق تر در اين زمينه عمل مي کند و چنين تحريف هايي را به سختي مي توان اصلاح و حقيقت يابي کرد. چنين است که نوشتن از واقعه کربلا حساسيتي بسيار را طلب مي کند و در تاليف آن بايد مولفي آگاه و متعهد بود تا بتوان آنچنان که شايسته نام حسين (ع) و واقعه عظيم کربلا است، به نگارش پرداخت.

اما به اعتقاد نگارنده اثر علامه فقيد سيد محسن امين عاملي قدمي فراتر از نکات ذکر شده در بالا را در برداشته است و حقيقتا توانسته به شايستگي هرچه تمام تر به حقيقت کربلا بپردازد. اشک و ماتم در سوگ سبط خاتم، اثري است که فراتر از بازگويي واقعه کربلا به حقيقت حادثه پرداخته و توانسته در مقامي بالاتر از تقسيم بندي هاي رايج که در بالا نيز به آن اشاره شد؛ به اين مسئله به عنوان يک واقعيت و يک مجموعه بنگرد که برداشتن هر قسمتي از آن موجب کم شدن بخشي از حقيقت مي شود و هدف نه مخاطب خاص که بيان دقيق حادثه بدون قضاوت اوليه بوده است. علامه فقيد سيد محسن امين عاملي، فراتر از نگاه به مخاطبي با ويژگي هاي خاص، تنها سعي در ارائه آيينه اي تمام نما از موضوع مورد بحث داشته است و در اين زمينه به نسبت ساير آثار موجود مي توان گفت بسيار موفق عمل کرده اند.

همچنين در بيان موضوعات نيز رعايت حد اعتدال در ذکر جزئيات يکي از ويژگي هاي بارز اين اثر است که آن را در دامنه وسيعي از مخاطب پذيري قرار داده و همانطور که در پيشگفتار اثر نيز به اين موضوع اشاره شده هدف نويسنده خودداري از ارائه تفاصيل طولاني و خسته کننده بوده است. البته نکته مهم در اين زمينه همين است که اين خودداري از تفصيل و يا در مقابل ان ورود به جزئيات در چه خط مرزي قرار مي گيرد و در کجاي واقعه اين خط را بايد کشيد تا بتوان آن را مناسب ارزيابي کرد. در اين زمينه مي توان عوامل مختلفي را دخيل دانست. به اعتقاد نگارنده اما آنچه بيش از هر عاملي تاييد کننده ميزان درستي اين موضوع در اثر مورد بررسي است؛ احساسي است که به مخاطبان پس از خواندن ان دست مي دهد. در کمتر جايي احساس زياده گويي يا کم گويي و خلاء مشاهده مي شود و همين ويژگي تا حدود زيادي نشان از اعتدال مولف در بيان حادثه است.

در ادامه به بررسي قسمت هاي مختلف اثر مي پردازيم و سعي در ذکر ويژگي هاي آن داريم...

در آغازه اثر يادداشت مترجم آمده است که به نسبت متني طولاني است و در آن به ذکر توضيحاتي در مورد اثر ترجمه شده و ويژگي هاي آن اشاره کرده است. گفتن از ضرورت هاي ترجمه چنين کتابي و نيز توضيحاتي در مورد علامه فقيد سيد محسن امين عاملي از ديگر بخش هاي يادداشت مترجم است. همچنين ذکر توضيحاتي در مورد نحوه پيشنهاد و انتخاب اثر و افراد ياري کننده در ترجمه آن سطور انتهايي بخش يادداشت مترجم را به خود اختصاص داده است.

دومين قسمت اثر خلاصه اي است از زندگي نامه مولف آن و شمايي کلي از مراحل مختلف زندگي ايشان را توضيح مي دهد و نيز اشاراتي دارد به تاليفات و تحقيقات علمي ايشان. اين بخش هرچند بسيار خلاصه نوشته شده است؛ اما از جامعيت نسبي برخوردار است و به خوبي شخصيت علامه سيد محسن امين عاملي و جايگاه او را در ميان دانشمندان فقهي وزگار خويش به قلم آورده است.

آخرين بخش قبل از ورود به محتواي اصلي اثر پيشگفتار آن است که مولف به ذکر توضيحاتي در مورد شيوه نگارش اثر، منبع يابي برراي ان و ويژگي هاي اثر خويش پرداخته است. در ادامه پيشگفتار و با پايان آن موضعات اصلي کتاب آغاز شده است که قسمت اول اين عناوين در اتصال با بخش پيشگفتار ارائه شده و نامگذاري خاصي ندارد. البته از عنوان هاي مختلفي که در اين بخش به کار رفته و موضوعات مورد بررسي مي توان جهت گيري موضوعي و محتوايي اين بخش از کتاب را شناخت و مورد بررسي قرار داد. عناويني همچون: ارش گريه بر حسين (ع)، اهميت سوگواري بر سرور آزادگان، عاشورا روز شادي دشمن، سفر پيامبر (ص) و خبر از شهادت حسين (ع)، آموزگار اخلاق و... همگي داراي ويژگي مشترکي هستند و ان بررسي اهميت واقعه عاشورا، نگاهي به شخصيت اما حسين (ع) و اخبار و نشانه هاي مختلف در مورد اين واقعه پيش از آن است. آنچه از اين بخش برمي آيد اين است که سعي مولف بر اين بوده تا علاوه بر آوردن دلايلي براي اهميت واقعه کربلا به شخصيت امام حسين (ع) نيز پردازد و جايگاه ايشان و قيام آن حضرت را در تاريخ آزادگي روشن سازد. به واقع در اين بخش مولف به مقدمه پردازي براي ورد به قسمت بعدي اثر که قدم به دل واقعه مي گذارد؛ پرداخته است. اين بخش با توجه به ويژگي هايش بيش از ساير بخش ها از آيات و احاديث بهره برده است و توانسته با اختصار و ايجاز خاصي مخاطب را براي ورود به ساير قسمت هاي اثر آماده کند.

در ادامه طبق تاليف بخش نخست اثر با عنوان پيش از عنگامه نبرد به نگارش درآمده است. اين بخش همانطور که از نامش پيداست به حوادث و وقايع رخ داده قبل از روز واقعه مي پردازد. از عناوين مختلفي که در اين بخش آورده شده است نيز مي توان به ماهيت اين بخش پي برد. مسائلي چون حرکت امام به سمت کوفه، فعاليت هاي مسلم و هاني و در نهايت شهادت ان دو، خيانت هاي مروان، نامه هاي کوفيان و... همگي مسائلي است که در اين بخش به ان ها پرداخته شده است. اين بخش هرچند از شيوه داستاني به صورت متوالي و يک دست استفاده نکرده است اما توالي و ترتيب حکايات و روايات آورده شده از نظم خوبي برخوردارند و مخاطب مي تواند وقايع مختلف را علاوه بر نگاهي جداگانه به صورت يک کل واحد نيز درک کند. در نهايت اين بخش تا روز قبل از واقعه را به قلم مي آورد و باقي را به بخش دوم واگذار مي کند.

در بخش دوم که با ماجراي ورود عمر سعد به خاک کربلا آغاز مي شود و به گفتگوهاي امام حسين (ع) با او مي پرداز؛ روايات تا رسيدن شب قبل از واقعه و سخنان امام (ع) با يارانش ادامه مي يابيد. در نهايت نبرد اصلي در اين بخش آغاز مي شود و روايت و حکايات مختلفي از نبرد افراد مختلف و شيوه شهادت آنها و ساير وقعايع ميدان نبرد با عنوانين مختلف آورده مي شود. اين بخش با روايت شهادت سرور آزادگان، امام حسين (ع) پايان مي يابد. بخش دوم نيز از همان ويژگي هاي بخش نخست در روايات بهره مي برد و حتي مي توان گفت نقش عامل هاي جذب کننده همچون شعر ها و يا گفتگو هاي رد و بدل شده بين اشخاص در ميدان جنگ را نيز بايد به ويژگي هاي آن افزود. اين ويژگي هاي در جذابيت هرچه بيشتر اثر کمک کرده است و از مي توان گفت به صورتي کامل و البته معتدل به مقتل خواني حادثه کربلا پرداخته است.

بخش سوم اما داستان ديگري است. اين قسمت با عناويني تکان دهنده به وقايع پس از اين نبرد نابرابر مي پردازد. اين بخش را شايد بتوان به صورتي در دوبخش تقسيم بندي نمود. بخشي که به مسائب اهل بيت و ياران باقي مانده حضرت در اسارت و... مي پردازد و بخش دوم شجاعت اين اهل بيت پاک در رساندن پيام عاشورا را به قلم مي آورد. خطبه هاي تکان دهنده حضرت زينب (ع)، فاطمه صغري (ع)، ام کلثوم (ع) و امام سجاد (ع) از مهمترين عناوين اين بخش است که تصويري کامل از روزهاي پس از واقعه را به نمايش مي گذارد.

در نهايت نيز اثر با آوردن بخشي به عنوان اخرين سخن به مسئله دفن سر مطهر حضرت و علت قيام اباعبدالله الحسين (ع) مي پردازد. در انتها نيز فهرست هاي منابع، آيات، روايات، اشعار و اعلام پايان بخش اين اثر به ياد ماندني شده است.

در نهايت بايد اشک و ماتم در سوگ سبط خاتم را اثري فاخر در ادبيات ديني برشمرد که با استفاده از منابع مورد اعتماد، رعايت اعتدال در بيان و زبان فصيح، در قلم دانشمندي فرزانه و نيز ترجمه اي روان که نشان از قلم شيواي مترجم دارد؛ مي تواند بيش از پيش به گسترش فرهنگ عاشورايي و شناخت بيشتر مخاطبان از اين حادثه عظيم به دور از هياهوهاي کاذب و سوکت هاي معنادار نائل آيد و قدمي بزرگ در حد و اندازه هاي خود در اين راه بردارد.

با آرزوي توفيق روز افزون براي عباس جلالي و تشکر از انتشارات امير کبير در انتشار اث اثري چنين به يادماندني.

 

 

سه‌شنبه 7 دی 1389 - 15:1


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری