دوشنبه 1 آبان 1396 - 4:15
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

مقاله

 

روابط عمومي اداره كل تبليغات اسلامي استان زنجان

 

آموزش مداحي (قسمت سوم)

 

 آهنگ موسيقي

( معرفي دستگاه هاي ايراني)(1)

1- سه گاه: دستگاه سه گاه از دستگاه هاي قديمي  ايران بوده و به دليل مهارتي که آذري ها در اجراي اين دستگاه دارند بعضي تصور مي کنند که اين دستگاه مخصوص ترک هاست هر چند اين دستگاه در ميان اها لي آذربايجان و قفقاز متداول است .

سه گاه آوازي است بي نهايت غم انگيز و حزن آور، و مجموعه اي است از آه هاي ممتد وسوزان و ناله هاي غم انگيز وحزين. گوشه هاي دستگاه سه گاه حاکي از ناله هاي فراق و شکايت از جور معشوق است که براي بيان احساس غم و اندوه مناسب است ولي به اميدواري  مي گرايد . سه گاه يکي از دستگاه هاي پرکاربرد در مداحي نيز هست به طوري که مادحين خواه ناخواه در اکثر مجالس از اين دستگاه استفاده مي کنند . ميدان عمل و ابتکار مداح در دستگاه سه گاه بسيار گسترده و وسيع مي باشد و کاربردهاي مختلفي از آن مستفاد  مي گردد. . از اين دستگاه بيشتر در خواندن اشعار حماسي که غم نهفته اي در ذات خود مکنون دارد استفاده مي شود .گوشه مخالف که اوج بيان احساس عاشقانه و حزن آور است، در مداحي بسيار کاربرد دارد .من حيث المجموع  دستگاه جامع و مانعي است که براي يک مداح دانستن و اجراي آن از ضروريات است و به مادحين و هنر جويان عزيز توصيه مي شود حتما در فراگيري آن نهايت سعي و تلاش را مصروف دارند.

از گوشه هاي اين دستگاه مي توان :به 1- درآمد 2- در آمد دوم و نوع ديگر 3- زابل  4- مويه 5- شکسته مويه 6- حصار 7- مخالف 8- مغلوب 9- مثنوي مخالف 10 حدي و پهلوي اشاره کرد .البته برخي به گوشه هاي ديگري نيز اشاره نموده اند که مي توان  از زنگ شتر ، بسته نگار، حزين و ... نام برد . گوشه هايي که بيشتر در مداحي کاربرد دارد عبارت اند از 1- در آمد 2- زابل 3- مويه 4- مخالف. هنر جويان و مادحين گرامي مي توانندبا مراجعه به محضر اساتيد فن از طريق آموزش سينه به سينه در فراگيري اين دستگاه و گوشه هايش بکوشند.

2.دستگاه همايون: همايون دستگاهي است با شکوه و آرام و در عين حال موثر و جذاب و دلربا و زيبا و موقر. همايون مجموعه اي است از احساسات لطيف عالي و روحاني که گاه شخص را متنبه مي کند و گاه از سر کبر و غرور سخن مي داند و گاه فريادي سخت از دل داغدار سر مي کشد و با هر ناله اي اشک از ديده مي فشاند ولي به زودي طرز کلام را عوض مي کند وپند صبوري مي دهد و سرشک از رخ مستمعين خود مي شويد همايون چون دشتي ناله اي نمي کند بلکه چون تجربه ديدگان و زحمت کشيدگان تاب تحمل و شکيبايي دارد. دستگاه همايون به نغمه هاي غم انگيز همراه با غرور و وقار مي تواند کاربرد فراواني در مداحي داشته باشد. اين دستگاه بيشتر در مرثيه خواني و ذکر مصائب اهل بيت بروز و ظهور پيدا مي کند که اگر با نغمه ها و الحان سوزناک همراه شود تإثير گذاري فراواني بر مخاطب خواهد داشت. البته خواندن دستگاه همايون اگر با عدم تسلط به گوشه ها همراه باشد و پيرامون مراحل ابتدايي دستگاه مانور داده مي شود با نوعي يکنواختي مواجه خواهد شد كه لازمه  آن فراگيري گوشه ها و تنوع بخشي در اجرا مي باشد. گوشه هاي دستگاه همايون عبارتند از : 1- در آمد 2- چکاوک 3- ليلي و مجنون 4-شوشتري 5- طرز 6- ني داود 7- بيداد 8- بيات راجع 9- راز و نياز 10- بختياري و موا لف .البته برخي گوشه هاي ديگري را نيز جزء همايون دانسته اند  که عبارتند از : 1- مواليان 2- ابوالچپ 3- راوندي 4- مي گلي 5- دناسري و...... و اما گوشه هايي که در مداحي بيشتر کاربرد دارد عبارتند از1:- در آمد 2- چکاوک 3- بيداد 4- شوشتري 5- بيات راجع وفرود

3- آواز بيات اصفهان:برخي اين آواز را از متعلقات دستگاه همايون مي دانند اما برخي ديگر شخصيتي مستقل براي اين آواز قائلند. اصفهان از آوازهاي قديمي موسيقي ايراني به شمار مي آيد که گاه شوخ و خوشحال و گاه محزون و غمگين، ولي در کل جذاب و دلرباست. ازشنيدن اصفهان انسان زياد محزون و متاثر نمي شود و در صورتي که شاد و خوشحال هم نمي گردد.پس حالت آواز اصفهان حالتي در بين غم و شادي است. اين آواز همانطور که اشاره شد حالتي بين غم و شادي دارد و در مداحي کاربرد چنداني ندارد مگر براي اشعار پند و اندرز يا شروع برنامه که در ابتدا ابياتي در اين آواز به عنوان مقدمه  مي توان اجرا نمود اما نمي توان کل يک برنامه  را با اين آواز اداره کرد. گوشي هاي آواز اصفهان عبارتند از :1. درآمد2. جامه دران 3-.بيات راجع، 4. سوز و گداز5-اوج6-. نغمه،7. گوشه اي در اصفهان،8. بيات شيراز، 9. مثنوي، 10. ساقي نامه و صوفي نامه.  اما طبق روال گذشته گوشه هاي 1. درآمد، 2. جامه داران، 3.بيات راجع، 4. نغمه، 5.ساقي نامه و صوفي نامه مي توانند در مداحي بيشتر به چشم آيند. گرچه گوشه بيات راجع گوشه مهمان از آواز دشتي است اما در اين آواز بايد فرد قدرت و تسلط فرود به درآمد بعد از گوشه بيات راجع را داشته باشد.    

4-دستگاه ماهور: دستگاه ماهور، دستگاهي با طمانينه و وقارکه خواننده در موقع سراييدن اين نغمات در صورتي که شعر مناسبي بخواند،ابهت و شوکت مخصوصي به اين آواز مي دهد. در بين  دستگاهها ماهور کمتر مورد توجه است و دستگاه شور و سه گاه بيشتر متداول ومرسوم  است. زيرا علاقه مردم بيشتر به موسيقي غم انگيز و حزن آوراست. اما شدت علاقه مردم به موسيقي حزن آور آن را مورد پسند قرار نداده بود. به نظر قدمادردستگاه ماهور احساس شجاعت، شادي، اميدواري و پيشرفت در زندگي قابل بيان است. در مدا حي دستگاه ماهور جايگاه ويژه اي در محافل جشن و مولودي خواني دارد. اين دستگاه با توجه ذات بشاش و سرور آور خود مناسب براي مجالس ولادت ائمه مي باشد. از گوشه هاي دستگاه ماهور مي توان به 1. در آمد 2.گشايش 3. راد 4. حصار 5. فيلي 6. شکسته 7. دلکش 8. نيشابورک 9.نيريز 10.مرادخاني 11 طوسي 12. نصير خاني 13 خاوران 14. نحيب عراق 15. راک هندي 16. صفير راک 17. راک عبدالله 18. راک کشمير 19. ساقي نامه و صوفي نامه 20. مثنوي و... برخي از قدما گوشه هايي مانند 1. خسرواني 2. کرشمه 3. اصفهانک 4. بسته نگار و... را نيز جز ء ماهور مي دانند . اين دستگاه به جزء چند گوشه که مخصوص خودش است ترکيبي از گوشه هاي ساير دستگاه ها و آوازها مي باشد. اما از گوشه هاي کاربردي در مداحي مي توان به 1. در آمد  2. داد 3. فيلي 4. شکسته 5. دلکش 6. عراق 7.راک اشاره کرد.

 

منابع و مآخذ:

1. نظري به موسيقي / خالقي، روح‌اله-تهران: انتشارات محور، 1378.

2-رديف آوازهاي ايراني/لشكري ، منوچهر-تهران: انتشارات چنگ 1382

3-رديف آوازي موسيقي سنتي ايران به روايت محمود كريمي/ مسعوديه ، محمدتقي- تهران:

موسسه فرهنگي –هنري ماهور1383

4. فصلنامه ماهور/ سال دوم، شماره 11، بهار 1380.

5. روزنامه جام جم/ ضميمه 1981، شماره 138، ارديبهشت 1386.

6. سايت‌ها و منابع اينترنتي.

 

حسين رسولي

کارشناس امور اداري اداره کل تبليغات اسلامي استان زنجان

 

 

دوشنبه 6 دی 1389 - 10:4


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری