سه‌شنبه 31 مرداد 1396 - 4:20
پر بازديدهاي اين گروه
  • موردي يافت نشد

پاي منبر معرفت

 

حجت الاسلام داود كميجاني

 

آسيب شناسي مناسک عاشورا - 4

 

بيان هجويات و تحريفات در اشعار و سخنان خطبا و مداحان

 

 گزارش واقعة کربلا، در طول تاريخ به روايت­هاي متعددي بيان شده است. برخي از اين گزارشات در بيان حقايق با انگيزه­هاي خاصي، با اغراق گويي مخلوط شده است، به گونه­اي که در برخي از موارد باور نمودن آن براي مخاطب مشکل مي­باشد. برخي از واعظان و مرثيه سرايان بدون توجه به ميزان استناد يا معقول بودن اين گونه گزارشات، از آنها در مراسم استفاده مي­نمايند و اذهان مخاطبان خود را با موهومات آشفته مي­کنند؛ براي مثال نقل مي­کنند که «امام حسين(ع) پس از شهادت حضرت ابوالفضل(ع) غضب نمود و با يورش به سپاه کوفيان 1950 نفر را به هلاکت رسانيدند!»[1] در حالي که اين گفته عقلاً قابل قبول نيست؛ زيرا، اولاً امام قصد کشتار نداشتند و گر نه اگر مي­خواستند، مي­توانستند با قدرت امامت خود به همان شن و ماسه­هاي بيابان امر ­نمايند تا همة سپاهيان کوفيان را در خود ببلعيد و نابود کند، ثانياً اين تعداد آدم را در آن زمان چه کسي به اين دقت شمارش نموده است؟! ثالثاً اين تعداد افراد در طول چه زماني به هلاکت رسيده­اند؟! اگر حتي براي کشتن هر يک تنها دو دقيقه هم وقت صرف مي­شد، مجموعاً 65 ساعت بايد طول کشيده باشد! در حالي که واقعة عاشورا تنها کمي بيشتر از يک نيمه روز نبوده است. البته درست است که اين گزارش در برخي کتب مقتل ذکر شده اما قطعاً از واقعيت دور است و مرثيه سرا بايد خود دقت نمايد که آنچه بيان مي­کند، معقول باشد و گر نه مخاطبان دقيق و کنجکاو امروزي و مخصوصاً جوانان را از دست خواهيم داد.

 اينگونه گزارشات نامعقول يا تحريفاتي هستند که از احساسات امام دوستي گزارش­گران شيعي تبار قرون پيش به جاي مانده است و يا افزودني­هايي است که برخي از مرثيه سُرايان و حتي گاه برخي از واعظان براي مجلس گرداني و يا به اصطلاح «گرم شدن مجلس»، به سليقة خود به اخبار واقعة کربلا اضافه ­نموده­اند؛ آنان حتي سخناني را به امام حسين(ع) و اهل بيت ايشان نسبت مي­دهند که واقعيت ندارند. اين هجويات و به اصطلاح تحريفات، عمدتاً باعث مخدوش شدن چهرة واقعي اهل بيت(ع) و تبديل شدن آنها به اسطوره­هاي ذهني مي­شود. البته برخي از مرثيه خوانان منصف يا اهل احتياط، در هنگام بيان اينگونه مطالب، آن را «شرح حال» مي­نامند؛ اما به هر حال، حقيقت اين حماسه را در معرض خطر مخدوش شدن قرار مي­دهند. از اين گونه تحريفات مي­توان به ماجراي «دامادي­ قاسم بن الحسن(ع)» در شب عاشورا ماجراي «حضرت علي اکبر با مادرش ليلا»، «حضور لشکريان ميليوني کوفيان در کربلا»، «کشته شدن چند هزار نفري از کوفيان در روز عاشورا» و...، اشاره نمود.[2]البته شايد طرح اين مطالب کذب و يا بکار بردن تعبيرهايي همچون  «زين العابدين بيمار»، «قاسم داماد» يا «زينب مضطر»، در حزن و گريه بيشتر حضار، تأثير مثبتي داشته باشد اما متأسفانه باعث ترسيم سيمايي ذلت آميز از امام حسين(ع) و يارانش شده است.

 با بررسي اين نابهنجاري­ها مي­توان عوامل متعددي براي پديد آمدن آنها در مراسم سوگواري حسيني يافت، از آن جمله مي­توان به انگيزه ايجاد «کينة مقدس» در شيعيان و اين منطق که «هدف، وسيله را توجيه مي­کند» اشاره کرد، برخي از متوليان اين مراسم همچون صفويان، معتقد بوده و هستند، هر چيزي که باعث تقويت اين روحيه و ايجاد کينه از دشمنان اهل بيت(ع) گردد، جايز مي­باشد. در کنار اين مسئله، عدم واکنش حضار و حتي گاه علماء، نسبت به روضه­هاي دروغين و يا سرودن و خواندن اشعار غلوآميز، بر شدت اين معضل افزوده است اما بايد توجه داشت که اين تحريفات ذاتاً مردود و داراي اثرات نامطلوبي در جامعه مي­باشد، چنانکه بسياري از افکار نادرستي که در فرهنگ شيعي پديد آمده، به سبب انتشار اينگونه مطالب بوده است. مقام معظم رهبري در اين خصوص مي­فرمايند:

«نوحة سينه زني خواندن هم شرايط دارد. بايد آن كساني كه اينها را تهيه مي­كنند، مي­سرايند، مي­خوانند، مواظب باشند كه درست بر طبق معارف اسلامي حرف بزنند، تا اين سينه زني، اين روضه خواني، اين نوحه خواني، قدمي باشد در راه عروج مردم به اوج قلة افكار اسلامي»[3]

 

 

1. محمد باقر مجلسي، بحار الانوار ج 45، ص 50.

 2. ر.ک مرتضي مطهري، تحريفات عاشورا.

 3. قسمتي از بيانات مقام معظم رهبري در تاريخ 26/3/72.

 

 

يكشنبه 21 آذر 1389 - 12:6


*نام:
*ايميل:
نظر شما:
* اختياری